Бөлім: «Өлеңдер»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ей, Ақтанберді, Қабанбай!
Ей, Ақтанберді, Қабанбай!
Суытпа босқа түсіңді,
Қайрама онша тісіңді.
Сырт тазасы не керек,
Тазарт әуел ішіңді.
Салмақтасаң, айта ғой,
Хан..
©  Үмбетей Жырау
Бекболат биге
Мен пайғамбардан бастасам,
Әңгімеге кетермін.
Едігеден бастасам,
Ертегіге кетермін.
Келтесінен қайырсам,
Сөз түбіне жетермін.
Енді сізге не..
©  Үмбетей Жырау
Бұқарға
Үй сыртында арқа тау,
Панасы егер жоқ болса,
Бұл шіркіннің несі тау?!
Кетеген болса, түйең жау,
Тебеген болса, биең жау,
Ұрысқақ болса, ұлың..
©  Үмбетей Жырау
Бөгенбай өліміне
Уа, Алатаудай Ақшадан
Асып тудың, Бөгенбай!
Болмашыдай анадан
Болат тудың, Бөгенбай!
Қалақайлап дулатқан,
Қалдамандап шулатқан
Қалмақты алдың..
©  Үмбетей Жырау
Төреге
Төре шабар «Арқарлап!»
Ат құлағын пар-парлап.
Төлеңгіт шабар, ашықса,
Құлақтары қалқаңдап.
Қашып жүрген қарақшы
Арқаға келді-ау..
©  Өске Тоқаұлы
Кел, қатын, үйіңді жық, біз көшейік
Кел, қатын, үйіңді жық, біз көшейік,
Көкшеге екеуара міңгесейік.
Бауырына Қызылжардың қонып алып,
Бір жаздай қымыз ішпей күн кешейік.
Қайныңның..
©  Өске Тоқаұлы
Ассалаумағалейкум, би Наурызбай
Ассалаумағалейкүм, би Наурызбай,
Жігітке дәулет бітсе көңілі жай.
Кетпейді жүрегімнен өлгенімше,
Шекерсіз бесінде ішкен үш кесе шәй.
Дегенің..
©  Өске Тоқаұлы
Балалы үй - базар
Бала деген - отбасының шырағы,
Бала деген - ата-ананың шуағы.
Бұл өмірдің ең бақытты сəттері,
Балалардың көптігінен тұрады.

Бала деген ..
©  Саят Әбенов
Атылған оқ
( 31 мамыр - саяси қуғын-сүргіннің құрбандарын еске алу күні)

Мен керексіз қазақ болдым бұл күні,
Тақалғанда жауыздардың мылтығы.
Сонда мені аяп..
©  Саят Әбенов
СҮЙІНШІ!
Ежелден рухты қазақ, текті қазақ,
Қаншама белестерден өтті қазақ...
Жүрсе де үйсіз-күйсіз өз жерінде,
18 000 000 ЖЕТТІ ҚАЗАҚ!

Бұл жайлы тарап..
©  Саят Әбенов
Əкемнің қайрауы
Қарайлама артыңа, ұлым, алға,
Көктен түсе салған жоқ ұлылар да.
Мен - Əкеңмін, ал сенің жазғаныңда,
Əкесінің біреудің құны бар ма?

Көтер басты..
©  Саят Әбенов
ТОРҒАЙДЫҢ ЖОЛЫ
Құлақ ассын ел айтқан арызға кім?
Отыр төрде естімей абыздарым.
Жүзі жұтаң Торғайдың жолы мынау,
Біледі жұрт талай қан ағызғанын.
Бөлінетін..
©  Саят Әбенов
Қырсығым-ай!
"Сүйем" десем аласың шымшып күнім,
Қалдық тағы сол үшін ұр(ы)сып бүгін...
Өзге жанға басқаша көрінгенмен,
Ал, өзіме ұнайды қырсықтығың!

Бой..
©  Саят Әбенов
Ауыл
Өсіп-өндік ширап елден,
Байлық жидық қандай бүгін?
Маған Тəңір сыйға берген,
Ауылым ол - бар байлығым.

Аңсап құртын, қаймағын да,
Елеңдейміз..
©  Саят Әбенов
Еркек пен әйел...
Жаратылыс оған енді дауа жоқ,
Жаралғанбыз Адам ата-Хауа боп.
Еркектерге әйелдерсіз жоқ өмір,
Әйелдерге еркектерсіз ауа жоқ!

Бұл Алланың бізге..
©  Саят Әбенов
Ата-ананың арманы!
Ата-ананың арманы,
Арманының бал дәмі.
Ұл-қызының өмірі,
Күтіп тұрған алдағы.

Ата-ананың арманы,
Ұлдың бағы жанғаны.
Жақсы келін..
©  Саят Әбенов
ӨЗ ЕЛІМНЕН АЙНАЛДЫМ!
Жеріміздің кіңдігі,
Құтты қала үлгілі,
Астанамнан айналдым!

Алатауы көк тірер,
Шыққан алып тектілер,
Алматымнан айналдым!

Күмбірлеген күй..
©  Саят Әбенов
Махаббатпен ойнама
Махаббатпен ойнама,
Қорлап босқа сезімді.
Алдаймын деп ойлама,
Алдасаң да өзіңді.

Достықпенен ойнама,
Ол біз үшін жат тірлік.
Кешірер деп..
©  Саят Әбенов
Жүрегіңнен бір орын бер...
Жүрегіңнен бір орын бер...
Сені көріп есім кетті өмірім де өзгерді,
Өміріме керек емес сенен басқа өзге енді.
Жүрегіңнен бір орын..
©  Саят Әбенов
БІЗ АСАБА
Біз асаба - адамдармыз кәдімгі,
Ел алдында сөз айтататын тəлімді
Тойы дұрыс өтпегенге қадірсіз,
Тойы күшті өткендерге қадірлі.

Біз асаба ..
©  Саят Әбенов
ӘКЕМЕ
Ойланып кеттім ағарған шашын көрдім де,
Балалықпенен байқамаппын-ау мен мүлде...
Өмірге сонда жастығын ұрлап жүзінің,
Қап-қара шашын ағарту үшін..
©  Саят Әбенов
БІЗДІҢ ЕЛДЕ
Біздің елде қол жетпейтін үйлер көп,
Бұйырмайтын қарапайым жұртыма.
Біздің елде қол жетпейтін билер көп,
Сөйлемейтін ақша тықпай ұртына.
Біздің..
©  Саят Әбенов
Үйлену той
Той соңында қалыңдық гүл лақтырар.
Таласқанын жастардың кім жақтырар.
Бойжеткендер сол гүлге үміттеніп,
Тіпті жерге бір-бірін тырнап..
©  Саят Әбенов
Ақын жүрегі
Əттең-ай, əттең, əттеңім-едің,
Басыңды бір сəт бүгін бұр маған.
Он екі беттік дəптерім едің,
Он екі ай бойы жырымды ұрлаған.

Сонда да күнде..
©  Саят Әбенов
ҚАЗАҚТЫҢ ҚЫЗЫН ҚЫЗҒАНАМ!
Барасың қайда Қазағым?
Жоғалған бүгін ажарың...
Көзіммен көріп жүргенді,
Жүрегім жылап жазамын!

Қызыңды көрші өсірген,
Ұяты кетіп..
©  Саят Әбенов