👈 қаріп өлшемі 👉

Бөлім: «Поэмалар»

Поэма — эпостық жанрдың бір түрі; белгілі бір оқиғаны, адам тағдырын, заман шындығын эпикалық не лирикалық үлгідегі өлеңмен сипаттайтын көлемді поэтикалық шығарма. Поэма көбіне сюжетке құрылып, кейіпкерлердің қарым-қатынасын, тартыс-таласын, күйініш-сүйініш, мінез-құлық, іс-әрекеттерін суреттейді. Поэма барлық халықтың әдебиетінде кездесетін көне жанр. Мысалы, ежелгі грек әдебиетінде “Илиада”, “Одиссея” эпикалық поэмалары, ертедегі орыс әдебиетінде халықтық дастандар (былина) мен “Игорь жасағы туралы жыр”, т.б. поэмалар кеңінен мәлім. А.С. Пушкиннің “Мыс салт атты”, М.Ю. Лермонтовтың “Мцыри”, Н.А. Некрасовтың “Русьте кім жақсы тұрады?” атты шығармалары поэма жанрының классикалық үлгісі саналады. Абайдың “Ескендір”, “Масғұт”, Ш.Құдайбердіұлының “Қалқаман — Мамыр”, М.Абайұлының “Медғат — Қасым”, М.Сералиннің “Гүлқашима”, С.Торайғыровтың “Кедей”, “Адасқан өмір”, т.б. шығармалары қазақ әдебиетіндегі поэманың үздік туындылары. Поэма кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінде кемел жанрға айналды. М.Жұмабаевтың “Батыр Баян”, С.Сейфуллиннің “Көкшетау”, І.Жансүгіровтің “Құлагер”, С.Мұқановтың “Сұлушаш”, Т.Жароковтың “Тасқын”, Ә.Тәжібаевтың “Абыл”, қаласыАманжоловтың “Ақын өлімі туралы аңыз”, І.Бекхожиннің “Батыр Науан”, т.б. туындылары поэманың таңдаулы нұсқаларына жатады. 20 ғ-дың 2-жартысында қазақ әдебиетінде поэма жанры айрықша дамыды. Х.Ерғалиевтің “Құрманғазы”, Ж.Молдағалиевтің “Мен қазақпын”, Ғ.Іайырбековтің “Дала қоңырауы”, І.Мырзалиевтің “Қызыл кітап”, М.Шахановтың “Өркениеттің адасуы”, “Жазагер жады космоформуласы” сияқты идеялық мазмұны терең, көркемдік қуаты жоғары поэмалар қазақ әдебиетінің арнасын кеңейтті.
Иманжүсiп
(поэма)Сонымен Иманжүсiп Ақмолада‚Түскен жоқ тас түрмеге таққа бола.Жаққан жоқ ешқашанда аққа қара‚Жапқан жоқ жәбiр жасап, жоққа жала.Барымта жасаған..
—  Кеңшілік Мырзабеков
Біржан сал. Қоянды жәрмеңкесі
(поэма)...Дақпырты жәрмеңкенің жетті бұрын,Аралап кең өлкенің кетті қырын.Уақыт – екі ғасыр ӨліарасыҚадаған қатар-қатар кеп құрығын.Уақыт – екі ғасыр..
—  Кеңшілік Мырзабеков
Ақылымнан адастырып көр, кәне
(романс)Ақылымнан адастырып көр, кәне,Құлың етші, құсың етші тордағы,Жоқ-жоқ, енді билетпеймін еркімді,Қажет емес махаббаттың ойнағы!Таңғы тұман...
—  Кеңшілік Мырзабеков
«Түрік, қырғыз-қазақ һәм хандар» шежіресі хақында
Шәкәрім және оның  еңбектерімен танысқаннан туған  кейбір ойларОн тоғызыншы-жиырмасыншы ғасырлар арасында өмір сүрген  Абай хакімнен басқа ақын..
—  Ауданбай Ахметжанұлы
Сұрақ белгісі
Маралтайға«Әуел баста Құдай аспан мен жерді жаратты. Жер тіршіліксіз бос еді. Суға толы тұңғиықтың үстін қара түнек жауып тұрды. Ал, Құдай рухы су..
—  Ғалым Жайлыбай
Сексеуіл
(микропоэма)...Күнәға кешірім жоқ ешқашанда,Тірлікті қайта бастан бастасаң да.Кемді күн қызық дәурен өте шығар,Кешігіп кешу айтып қоштасарға.Сол..
—  Серік Сағынтай
Айша бибі
Күз... Бұлттар... Жер тамаша...(Айша бибінің соңғы сөзі)Құлақ күйіБиссімиллә, алда дәптер ашылып,Сөз бастайын бір Аллаға бас ұрып.Көлеңке де көп..
—  Қалау Сәлеметбайұлы
Ақырғы аманат
(поэма)Ə.Марғұлан рухына арналадыЖалғыз өмір бұйырған бұл адамға,Несібең де, сол сыйың, сыбағаң да.Сезінгенің жөн мұны дін аманда:Көз ілмегің қас..
—  Исраил Сапарбай
АҚШАҒАН
ІАқшаған қайда?Көкем не мініп кеткен бе?Тимеймін дегенУәдесін берген өткенде.Айтсаңшы әжеҚаражалды неге мінбнді?Сағынып өзімАуылға әрең..
—  Дәркен Танабаев
БӨРІ АНАНЫҢ ЖОҚТАУЫ
Сүт толы емшектерім-ай,Емсеңдерші сыздаған.Оққа ұшқан күшіктерім-ай!Денесі тоңып мұздаған.Тиердей көктен шарапат,Ояна ма деп жүз бағам.Дүниеден мынау..
—  Дәркен Танабаев
БӨРІ АНА
ІБасына құздың жеткендей,Шатқалды түгел аралап.Орманды кезіп кеткендей,Азалы дауыс жаралап.Маралдар үркіп елеңдеп,Қиядан төмен құлаған,Тоғайға сіңді..
—  Дәркен Танабаев
ҚҰДАЙНАЗАР ЖАНБОЛОВ
1921 жылы қазіргі Төлеби ауданы Қазығұрт тауының етегінде Ғайып Ерен Қырық Шілтен бұлағының басында дүниеге келген. Екі жасында әкеден, тоғыз жасында..
—  Дәркен Танабаев
Оны Фархад деуші еді
(Поэмадан үзінді)Мөлдір аспан.Таудан ескен самал желҚұшағындаманаурайды жасыл бел. Шынында қар —ару салған ақ шәлі,Етегіндекөктем, жасыл..
—  Тұрсынхан Әбдірахманова
Мариям Жагорқызы
Махаббат пен достықтың бұл дастанына қаламымды қозғаушы Қазақ ССР-і өнеріне еңбегі сіңген қайраткер — Мария Егоровна Рекинаға.АРНАУӨзіңнің өрен жырың..
—  Қалижан Бекхожин
Ақсақ құлан
Алаша хан, Шошы хан,Қырда құлан жосыған.Құлан теуіп өлтірді,Ажалын оның келтірді.(Халық әуезі)ТОЛҒАНУЖеткенде өлең жігіт жиырма беске,Көз тіктім..
—  Қалижан Бекхожин
«Дала дүлдүлі»
Тұрар Рысқұловтың 110 жылдығына арналған ғұмырнамалық поэма.Шаттықты айтуМүмкін емес сөзбенен.Жетті әке қуанышқаКөздеген.Сол сәбидің биік тұлға..
—  Лаура Тастанбекова
Шалқыма
(Поэма)ЭПИЛОГ1Бір тау бар сахарада аты Баян,Көкшедей сұлулығы еліме аян!Аспанмен тіл қатысып Ақбет шыңы,Қияда қыран қалғып қанат жайған!Кір жуып..
—  Дихан-Баба Әбілев
Шоң - (Поэма)
    Алғашқы қадамдар                      Үйдегі әңгіме -Сен мұнда келетінді қайдан таптың?Биі бұл ел танитын болашақтың.Шоңменен тілдесетін сен кім..
—  Сүлеймен Баязитов
Олжабай батыр!
(Поэма)– Батый болсаң сен неге,Жауға қайсы шаппайсың? –Деп сұраған ініге,Қайтарар жауап таппайтын.Жауар күндей түнеріп,Ешкімге тіл қатпайтын,Күн..
—  Сүлеймен Баязитов
Қияннан құйылып кеп...
«Қара таудың басынан көш келеді»,                    Қара жорға шайқалып бос келеді.                    Қара күнді жамылып, қара..
—  Сүлеймен Баязитов
Қазақ хандығына 550 жыл - Малайсары (Поэма)
ҚарамергенБасына құт береке аялдамай,Бұл қырды қырсық шалғанТалай-талай.Дегізген «жеті жұттың бәрі – бізде»Қазаққа қырын келген замандар-ай.Өткен ед..
—  Сүлеймен Баязитов
Бала Мәшһүр - (Поэма)
Түнеріп қара түндей Көпей сопыКелмеді көптен бері көңіл қошы.Көп жортқан аяғын бір шалдырад,Дегені өткендердің сірә осы.Әйтпесе...Сандаған жыл сауда..
—  Сүлеймен Баязитов
Ашаршылық
Мамырдың сол бір күні ызғырықтыРухы асқақ – аңсаған ізгілікті.Ағылды қала жұрты,Дала жұртыҚара Ертіс жағасына қыз қылықты.Қара Ертіс Керекуді өрлей..
—  Сүлеймен Баязитов
Ақбалық Хазірет - (поэма)
Жұпыны киіз үйлер,Жұтаң тірлікОтырған шал -кемпірлер тәуба қылып.Көз ашқалы ес жиып көргені осы.Түскен сәтте Әбділдә ойына осы,Бұзылады әманда көңіл..
—  Сүлеймен Баязитов
Өмір мен өлім
(поэмадан фрагмент)...Жұлдыздай ақты қырда,жүзді көлде,бермеді тірлігінде тізгін ерге,сал да өзі,сері де өзі,серке де өзі —бір жігіт болып еді біздің..
—  Сәкен Иманасов

Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз. Cookie файл деген не?
Жақсы