Бөлім: «Поэмалар»

Поэма — эпостық жанрдың бір түрі; белгілі бір оқиғаны, адам тағдырын, заман шындығын эпикалық не лирикалық үлгідегі өлеңмен сипаттайтын көлемді поэтикалық шығарма. Поэма көбіне сюжетке құрылып, кейіпкерлердің қарым-қатынасын, тартыс-таласын, күйініш-сүйініш, мінез-құлық, іс-әрекеттерін суреттейді. Поэма барлық халықтың әдебиетінде кездесетін көне жанр. Мысалы, ежелгі грек әдебиетінде “Илиада”, “Одиссея” эпикалық поэмалары, ертедегі орыс әдебиетінде халықтық дастандар (былина) мен “Игорь жасағы туралы жыр”, т.б. поэмалар кеңінен мәлім. А.С. Пушкиннің “Мыс салт атты”, М.Ю. Лермонтовтың “Мцыри”, Н.А. Некрасовтың “Русьте кім жақсы тұрады?” атты шығармалары поэма жанрының классикалық үлгісі саналады. Абайдың “Ескендір”, “Масғұт”, Ш.Құдайбердіұлының “Қалқаман — Мамыр”, М.Абайұлының “Медғат — Қасым”, М.Сералиннің “Гүлқашима”, С.Торайғыровтың “Кедей”, “Адасқан өмір”, т.б. шығармалары қазақ әдебиетіндегі поэманың үздік туындылары. Поэма кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінде кемел жанрға айналды. М.Жұмабаевтың “Батыр Баян”, С.Сейфуллиннің “Көкшетау”, І.Жансүгіровтің “Құлагер”, С.Мұқановтың “Сұлушаш”, Т.Жароковтың “Тасқын”, Ә.Тәжібаевтың “Абыл”, қаласыАманжоловтың “Ақын өлімі туралы аңыз”, І.Бекхожиннің “Батыр Науан”, т.б. туындылары поэманың таңдаулы нұсқаларына жатады. 20 ғ-дың 2-жартысында қазақ әдебиетінде поэма жанры айрықша дамыды. Х.Ерғалиевтің “Құрманғазы”, Ж.Молдағалиевтің “Мен қазақпын”, Ғ.Іайырбековтің “Дала қоңырауы”, І.Мырзалиевтің “Қызыл кітап”, М.Шахановтың “Өркениеттің адасуы”, “Жазагер жады космоформуласы” сияқты идеялық мазмұны терең, көркемдік қуаты жоғары поэмалар қазақ әдебиетінің арнасын кеңейтті.
Өмір мен өлім
(поэмадан фрагмент)...Жұлдыздай ақты қырда,жүзді көлде,бермеді тірлігінде тізгін ерге,сал да өзі,сері де өзі,серке де өзі —бір жігіт болып еді біздің..
—  Сәкен Иманасов
Айтыс
ПоэмаКүдік бар бір көздерде,бірінде үрей,Дүрілдеп пысықтар жүр бұрынғы кей.Салдыртып Сарыарқадан Сал келіпті,Сапырып сахараның жырын күрей.Қаларын..
—  Сәкен Иманасов
МЕН
(лирикалық поэма)Мынау неге өзін-өзі жазды деп,Кәне, оқушым, кәне маған кейіп көр.Ылғи ғана жаныма ыстық жез іздеп,Өзім де бір осы күнгі..
—  Сарыбаев Қаныбек
Құлагер
Жел соқса, қамыс басы майда деймін,Атыңды, ат айдаушы, айда деймін.Алдыңғы ат баран болмай, қылаң болды,Жығылмаса Құлагер, қайда деймін?!Түбінен..
—  Ақан Сері
Дос парызы
Түрікпенадай тіней қызы асыл әжем Бимағанбетқызы Жидеге ескерткiш.АвторДаналығым – алпыстағы әкемнен,Балалығым – он бестегі шешемнен.Қадыр..
—  Айтуар Өтегенов
Мұнара тұрар жапанда жалғыз
Сағат ертеңгілік тоғыз. Жұмыс столыма отыра бергенім сол еді, телефон шыр етті. Экспедицияда істейтін геолог досым екен.— Журналисім, жолға шығуға..
—  Айтуар Өтегенов
Қалыңдық
(Асыл әжем ЖИДЕГЕ ескерткіш)Сөз басыТүркпен досым Дүрді сен,Айтшы білсең (білгіш ең)Жау болмаған біздің халық дос болған,Қонақасы жеген талай..
—  Айтуар Өтегенов
Ақсұқсыр
Аяулы анам Жаңылханға арнаймынI.Аңнан оралған Алдасай мерген иығындағы қояны мен қырғауылын босағаға лақтыра салып, лашығына кіріп келді. Жеңгелей..
—  Айтуар Өтегенов
Үлбір сұлу
поэмаҚырғыз ақыны Роза МұқашевағаБүгіннен бөлек болған бұрынғысы,Көзайым көркемдіктің туы, үлгісіЖетісу —Жаратылыс деген күштіңТамаша, таңғажайып..
—  Күләш Ахметова
Болашақ үшін
ПоэмаСоғыс пен бейбітшілік туралы бұл ойларымды есімі ерлік символына айналған батыр аға Бауыржан Момышұлына арнаймын.«МАЙДАНҒА! МАЙДАНҒА!»Қиылды..
—  Күләш Ахметова
Ой
поэма("Болашақ үшін" атты поэмадан үзінді)Қай дәуір,Қола яки тас дәуірі,Адамдар болған дейді асқан ірі.Ол кезде ағым басқа,АдамдардыңЖүретін қола..
—  Күләш Ахметова
Ғасыр қасіреті
поэма1Қай заманда тимеген жанға сүргін?Тыртығы мен тарихтың таңбасы — ырғын.Қайсар халық қаншалық күрессе де,Қасіреті қалмаған әр ғасырдың.Қарап..
—  Күләш Ахметова
Құралай сұлу
ІОйласаң өткен күнді айтады жыр,Тыңдасаң естіледі бір терең сыр,Ой өліп, өмір сөніп, көп соғылған,Суреті өткендердің алдымда тұр.Толқыны бұл өмірдің..
—  Иса Байзақов
Қыран дала
СӨЗ БАСЫ«Әуелі бұл шіркінді бастау қиын,Екінші, көптің сөзін тастау қиын».Тер қысып, өлең буған қайран жыршыКөңілдің күңіреніп ашты-ау күйін.Е..
—  Жұбан Молдағалиев
Нұрлы жол
(поэма)– Әй, қарағым, Жігер-ай,Кімге тартқан мінезің?Төзе тұр кемі бірер ай,Барасың қайда бір өзің?«Тоқыр» деген немене,Қол емес саған ұсталық,Омарды..
—  Жұбан Молдағалиев
Жыр туралы жыр
(поэма)1Жайласып жатыр ақырын,Зал толы – жырдың достары.Тыңдамақ абзал ақынынАрдақты отандастары.Ақын ше? Ақын келмеді,Бос күтті төрде бір..
—  Жұбан Молдағалиев
Дала дастарқаны
(поэма)Октябрь – той таңы да, сый таңы да,Сол үшін құйшы, дала, құй тағы да!Көрінші, қыз көркіңмен, ер тұлғаңмен,Күлімдеп ән канаты, күй тағында.Қүй..
—  Жұбан Молдағалиев
Қиял қанаты
(поэма)Кел, мақұл, маған, жырым, кім кешеді,Шықпасам жолға алып бірге сені?Күтеді екеуімізден орамалынЖарқ етіп жақсы өмірдің бір кесегі....Тұр бүгін..
—  Жұбан Молдағалиев
Әке
Уа, Мезгіл! Талай-талай жазың келді,Қыр дөңін сан қайтара сағым көмді.Кекілім қайырылды шалқасынан,Менің де жігіт деген шағым келді.Қақпасын..
—  Әбіш Кекілбаев
Қасірет пен ерлік жыры
Соғыс өртін бастан кешпегендер мен соғыс қасіретін тартпағандарға арнаймын.* * *Аспан мен Жер арасынөрт қаптады жалыны жаландаған,көңірсіді құйқадай..
—  Фариза Оңғарсынова
Құпия қыз
— Мынау қыз, елден ерек, келді қайдан?Біле алмай кім екенін, болдым хайран.Құпия осы қызда бір сыр бар-ау?Орнаған жүрегіне..
—  Қасым Аманжолов
Сырттан
Сұлтан деген баланыңБолды мойнақ күшігі,Мойынында қарғысы,Тап-тұйнақтай үйшігі.Күндіз кіріп үйшіккеҰйықтайды, дем алады;Түні бойы көз ілмей,Есік..
—  Қасым Аманжолов
Ақын өлімі туралы аңыз
Майдан етіп дүние төрін,Темір, болат қақтап отқа,Жекпе-жек кеп өмір, өлім,Соққыласып жатқан жоқ па?Арқалап сол майдан жүгін,Қырғын соғыс..
—  Қасым Аманжолов
Бикеш
І-бөлімШықты бір қыз театрданМойынында орман түлкі,Шашын күзеп, қасын қырған,Аузы-мұрны толған күлкі.— Пожалуйста, машинаға,—Деді жігіт..
—  Қасым Аманжолов
Қытай қызы
Отырып құрыш қанат самолетке,Старт, aп шың басынан шықтым көкке,Бір шолып ұлы Отанның кең алабын,Көз салдым күндей күліп төңірекке.Кенеттен кетті..
—  Қасым Аманжолов

Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз.
Жақсы