👈 қаріп өлшемі 👉

Бөлім: «Баталар»

Бата, бата беру — адал ниет, жақсы тілек білдірудің ұлттық дәстүрі. Дастарқан басында, түрлі жиын-тойларда, т.б. адам өмірінде кездесер ірілі-ұсақты қуаныштар кезінде той, қуаныш иесіне арнап қол жайып, бата береді. Сондай-ақ, қиын сапар, алыс жолға аттанған азаматына ақ жол тілейтін халқымыздың ежелден келе жатқан, кең таралған дәстүрлерінің бірі. Бата беретіндер, көбіне, көпті көрген ақсақалдар мен кемеңгер де дуалы ауызды билер болып келеді. Бата қысылғанда — қуат, қиналғанда—медет беріп, әрбір іс-әрекетіңе даңғыл жол ашып, бәле-жаладан қорғайды деп есептелген. Бата көзі тірілерге ғана емес, аруақтарға да жасалған. Батасыз, тілексіз өмір болмайды. “Батамен ер көгереді, жаңбырмен жер көгереді” деп халқымыз текке айтпаған. Батаның да қисыны, айтылатын, айтылмайтын жері болады, қуаныш пен тойдың ретіне қарай, соған лайық Бата тілегі болады. Бата қазақ фольклорының дербес, шағын жанры ретінде қарастырылады. Ұйқасты, ырғақты болып келетін, тұрақты образдарға негізделетін бата халқымыздың жақсылық пен жамандык, адалдық пен арамдық, обал-сауап турасындағы моральдық-этикалық түсініктерінің айғағы іспетті. Мағыналық тұрғыда екі түрге бөлінеді: ақ (оң) бата (алғыс), теріс бата (қарғыс). Қазақ халқының бата сөз үлгілеріне В.Радлов, Ш.Уәлиханов, А. Васильев, Г. Потанин, т.б. зерттеушілер назар аударып, жинап жариялаған. Кейін батаға Ислам дінінің әсері тиген. Осы күнгі бата отбасына амандық, молшылық, жастарға өмір, бақыт, білім тілеу мазмұнында болып келеді.
ТЕРІС БАТА
Тағдыр маған аз берді де, көп алды, Бұл жалғанда мен қызығар не қалды?! Бес жыл жүріп Берлинге ту тіктім,Саттым бүгін...«Жеңіс үшін» медальді.Медаль..
—  Темірше Сарыбаев
ХАҚ ТІЛЕК
Ақын інім Кенжебек Сержанұлына(Бисмилләһир Рахманир Рахим)Алдыңда талай асу бар,Биігін ғана таңдарсың!Өмірде жақсы, жаман бар,Ақылыңменен..
—  Құл-Керім Елемес
Əумин десең, жамағат!
Əумин десең, жамағат!Бермесін тəңірім жаманатАман жеттік бұл күнгеТірлігімізге қанағат.Аспан тыныш, жер тыныш,Халқым тыныш, ел тыныш.Тыныштықтан..
—  Есләм Зікібаев
АҚ БАТА
Уа, Құдайым, алдымен Парақор бастықтан сақта! Көрінгенге күлкі ететін Мәжігүндік, мастықтан сақта!Тазалықпен жүрмейтін Мәңгүрет настықтан сақта!..
—  Есенғали Бөкенбаев
Қыз ұзату бата беру
Қырмызыдай кейпің құбылған,Көрікті, көркем бала едің,Базарың баста құрылған.Қайын жұртқа барғандаҰзартып жүрме тіліңді,Ұстатып жүрме мініңді.Жақсы..
—  Қашаған Күржіманұлы
Жас талапкерге бата
«Сырым батыр жас кезінде батасын алайын…деп Бөкен биге барыпты». Бұл ерлік, өнер, өмір жолына, ұзақ сапарға аттанар алдында әдейі барып тілейтін..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Бауырыма бата айту
 Білімің тереңдесін, бауырым!Өнерің кемелденсін, бауырым!Жұлдызың жайнасыншы, бауырым!Табаның таймасыншы, бауырым!Дос-жарың безінбесін..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Оп оңай бата
 Мақсаттарың айқын болсын,Өмірлерің жарқын болсын.Еңбектерің көшелі болсын!
—  Жұматай Сабыржанұлы
Қысқа бата беру
 Кемеңгердің алғыр ойын берсін,Екі дүниенің абыройын берсін!
—  Жұматай Сабыржанұлы
****
Талаптымен тау астырсын,Талантымен таластырсын.Жамандықтан адастырсын,Жақсылықпен жанастырсын!
—  Жұматай Сабыржанұлы
Ораза
Міне, бата, ақ ниет,Бола берсін берекет.Қиын дейді қиямет,Жақын дейді ақырет,Құлшылық қыл Аллаға,Қыл көпірден таймай өт.Кірсін дәулет,Шықсын..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Жарапазан батасы
Қонақтасын берекет,Қаша берсін пәлекет.Қиын дейді қиямет,Жақын дейді ақырет.Ақыретке барғанда,Қыл көпірден аман өт!
—  Жұматай Сабыржанұлы
Наурыз батасы
Наурыз келіп қар кетті,Ақ қар, көк мұз жұтатқанШаруа елінен зар кетті.Наурыз келіп жаз кірді,Жаз періште «Әз» кірдіКүнеске тосып арқасын,Жан біткенге..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Сапар батасы
Жолыңды алла қолдасын,Жаманшылық болмасын.Сенімді болсын жолдасың,Жолыңды кескен оңбасын.Сәтті болсын істерің,Жақсы болсын түстерің,Жұмсақ болсын..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Келінге бата
Отша лаула, сөнбегін,Еш жамандық көрмегін.Қосағыңмен қоса ағар,Құтты болсын қадамың,Келін болдың, қарағым.Салтын ұста, ардақта,Үлкен..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Той жасаған үй иесіне берілетін бата
 Құрметті той иесі,Ісіңді тағдыр оңдасын,Қайда жүрсең қолтықтап,Қыдыр бабаң қолдасын!Жамбылға ұқсап көп жаса,Денеңде дерт болмасын,Тойың тойға..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Жастарға бата
 Қуаныш қайырлы болсын,Жастар абыройлы болсын.Уайымдары жоқ болсын,Көңілдері тоқ болсын,Адал еңбек арқасындаТабыстары мол болсын.Алақандары ашық..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Ұлға бата
Азамат болып ер жетсін,Ақсақал болып төрлетсін,Азамат болып көрікті,Ғұмыры болсын берікті.Азамат болсын ардақты,Мінезі болсын салмақты,Өнері болсын..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Ұл балаға бата
 Жорытқанда, балам, жолың болсын,Қалтаң байлыққа толсын,Бір толмасын, жылда толсын,Өмір жасың ұзақ болсын!Қатарыңнан озған өрен бол,Қыз көзіндей..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Дастарханға бата
Ашып тастап пейілдіДастарханың жайылды.Қасиетті нан ұлықБерекең тұр нақ ұйып.Асыл сөздер шашылды,Бар абырой бақ орнапЕл сыйласын басыңды.Аңыз болып..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Асқа бата
 Дастарханыңа береке берсін,Бастарыңа мереке берсін,Астарыңа адалдық берсін,Бастарыңа амандық берсін,Дендеріңе саулық берсін!Әумин!
—  Жұматай Сабыржанұлы
Шілдехана тойына бата
Шілдехана тойында берілетін батаАнасының аяулыЖарып шыққан кемерін,Қадам басып өмірге,Жас шыбықтай бүр жарып,Жаңа жайған желігін,Торсық шеке, ақ..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Жас бөбекке беретін бата
Көтерейік білекті,Нұрға бөлеп жүректі.Бөбекке бата берейік,Ағынан айтып тілекті.Сәбиіміз сүйкімді болсын,Өнер-білімге икемді болсын,Бәйтеректей..
—  Жұматай Сабыржанұлы
Үй иесіне берілетін бата
Сұрасаң бата берейін,Үстем болсын мерейің.Ықыласпен қол жайсаң,Ақ тілекті төгейін.Денсаулығың мықты болсын,Абыройың зор болсын.Қайда барсаң..
—  Жұматай Сабыржанұлы

Біз cookie файлдарын пайдаланамыз!
Біздің сайтты пайдалануды жалғастыра отырып, сіз сайттың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін cookie файлдарын өңдеуге келісім бересіз. Cookie файл деген не?
Жақсы