Бөлім: «Жұмбақтар»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Ие жеке атқа,Бес саусақ бар бiр қолда,Ретiмен айт, жатқа.(Бас бармақ, балаң үйрек, ортан терек,шылдыр шүмек, кiшкентай бөбек)
© Ескен Елубаев
Ие жеке атқа,Төрт маусым бар бiр жылда,Ретiмен айт, жатқа.(Көктем, жаз, күз, қыс)
© Ескен Елубаев
Ие жеке атқа,Үш мезгiл бар бiр күнде,Ретiмен айт, жатқа.(Таңертең, түс, кеш)
© Ескен Елубаев
ТАУЫҚ, ҮЙРЕК, ҚАЗ ҚАНША?
Үйiмiзде тауық көп.Үйрек,Қаз да жетедi.Жұмыртқа олар тауып көп,Бiздi қарық етедi.Бəрiн жинап аламыз,Аралап шөп, қораны.Ыдысқа əкеп саламыз,Бiр..
© Ескен Елубаев
Автобустың iшiндеСпортшылар келедi,Бəрi қанша кiсi де,Кiм есептеп бередi?Футболдан бiр команда,Бокстан бiр команда,Хоккейден бiр команда,Волейболдан..
© Ескен Елубаев
ҮНЕМШI
«Дүкенге сен барғың», – деп,Апам менi жұмсады.«Қант,Шай, Май,Алғың», – деп,Бармасам ол ұрсады.«Автобусқа, жолыңа,Осы ақшадан төлейсiң».Бердi ақшаны..
© Ескен Елубаев
ҮЛКЕНI КIМ, КIШIСI КIМ?
Қанат,Самат,Анар,Шынар мененЖанар –Бiр үйдiң бес баласы,Екi жастан арасы.Кiм үлкен,Кiм кiшiсiн,Реттеп шықшы бiз үшiн.Қанат – Жанардың ағасы,Жанар –..
© Ескен Елубаев
ПЕШ
Жаңа үйге,Жаңадан,Пеш салу үшiн,Қаладан,Əкем барып, жүз кiрпiшƏкелдi, бəрi қыш кiрпiш.Аулаға оны төгiптi,Бекер солай етiптi.Далада олар жатқанда,Түн..
© Ескен Елубаев
МƏУЕЛI БАҚ
Айналып кеткенМəуелi баққа,Саяжай осы,Шымбұлақ жақта.Iшiнде оныңАлма ағаш – жетеу,Шие ағаш – үшеу,Алша ағаш – екеу.Бiр жаңғақ ағашЖəне бар..
© Ескен Елубаев
ҚАРЫМТА ЕСЕ ҚАЙТАРУ
Асық салған дорба алып,Алдыңғы күнi,Кеше де,Бiздер асық ойнадық,Шеңбер сызып көшеде.Алдыңғы күнi ұтылып,Балаларға қалғаным.Алды менi сыпырып,Жақсы..
© Ескен Елубаев
БОЙЫМЫЗДЫ ӨЛШЕДIК
Үшеуiмiз белсенiп:«Биыл қанша өсiппiз?»Бойымызды өлшедiк,«Бiлейiкшi», – десiп бiз.Менiң бойымЖүз жиырмаСантиметр болып тұр.Бiраз өскем биыл..
© Ескен Елубаев
ҚАНША САБАҚ ОҚЫДЫҚ?
Дүйсенбiде,Мектепте бiз отырып,Алты сабақ оқыдық.Сейсенбiде,Мектепте бiз отырып,Алты сабақ оқыдық.Сəрсенбiде,Мектепте бiз отырып,Бес-ақ сабақ..
© Ескен Елубаев
Бес қабатты тұрам үйде,Сондағы мен пəтерiме,Баспалдақпен шығам күнде,Бiрте-бiрте көтерiле.Ең жоғарғы қабатындаСор болғанда үйiм менiң,Еш амал жоқ..
© Ескен Елубаев
ҚАНША АЯҚ БАР?
Адамда бiр қуаяқ,Шай iштi екi шыныаяқ.Байлаулы ит ҚұтаяқЖалап жатыр итаяқ...Алаяқ түлкi қуады,Қосаяқты еңiсте.Сегiзаяқ жүзедiШалқып жатқан..
© Ескен Елубаев
ОЙЛАН, ТАП
Мұхтар,Сəуле,Бiр үйдiң балалары,Егiз туған екеуiнАналары.Олардың бар бiр үлкенƏпкелерi,Одан үлкен бар жəнеАғалары.Ажырата алмайтынТүр-түсiн..
© Ескен Елубаев
ОН сан
Мiне, бала,Он сан,Ретiмен санап болсаң,Бəрi қанша қоссаң,Соны есептеп қойсаң.Бiрге қостың екiнi,Оған қостың үштi,Оған қостың төрттi,Оған қостың..
© Ескен Елубаев
Мұны есептеп болсаң нақ,Жиырма асығым болғанша,Атам қанша қой соймақ?(Алты қой)
© Ескен Елубаев
Көктем шығып,Жаз болып,Далада ойнар мəз болып,Асықтарым аз болып,Көңiлiм жүр пəс болып...Қоям кейде армандап,Iшiмнен мен жалмаңдап,Бiздiң..
© Ескен Елубаев
МЕРЕЙТОЙ
«Келер жылға жеткiзсе,Жасым толмақ жетпiске, –Дедi атам, – Сол тойдыДүрiлдетiп өткiзсе...Осы бастан дайындал,Той жасайтын халiң бар!» –Айтты атам..
© Ескен Елубаев
ЕСЕП
Бос тұрмастан бекер,Алпыс секунд өтер.Басын қосып бiрiгiп,Бiр минутқа жетер.Бос тұрмастан бекер,Алпыс минут өтер.Басын қосып бiрiгiп,Бiр сағатқа..
© Ескен Елубаев