Бөлім: «Өлеңдер»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Сонарда
Күн аяз.
Қаңтарда ма, ақпанда ма,
Із кесіп, қан сонарға аттанғанда,
Қарайсың қырқаларға, қапталдарға,
Қарайсың ақ қағаздай жатқан..
©  Мұқағали Мақатаев
Солдат арманы
Тіршілік тұтқасы - күн сөнер
Дегенге айтындар, кім сенер?
Әлемде тыныштық тұрса егер
Біздерміз өмірге нұр..
©  Мұқағали Мақатаев
Солай
Бұдан бөлек қай жерден ем таба алам
Тіптен менің кеткім жоқ емханадан
Көре-көре жалыққам мен қаладан,
Жүре-жүре шаршағам кең даладан
Туыс..
©  Мұқағали Мақатаев
Сол түні
Ауады да тұрады, аңсарым-ай!
Әлі сен есімдесің, Аршалы сай.
Сол түні неге мені өлтірмедің?
Сол түні риза едім алса құдай.
Сен куә, Аршалы..
©  Мұқағали Мақатаев
Сиыр айдап өріске ертеңменен
Сиыр айдап өріске ертеңменен,
Баратын ек тоғайға еркемменен
Тал басына шық тұрып, күннің нұры
Мың бояумен тоғайды көркемдеген
Қарасаздың шыбығын..
©  Мұқағали Мақатаев
Сергей Есенинге
Әй, Сергей!
Сергей, Сергей, Сергей, Сергей!
Түстім-ау сергелдеңге мен де сендей.
Аулаққа, тым аулаққа кеттім білем,
Жаны ашып, ақыл берген елге..
©  Мұқағали Мақатаев
Серіксіз бе едің, құрбыжан?..
Сен әлі серіксіз бе едің,
Серіксіз бе едің,
Құрбыжан?
Өтіпті-ау айлар, еріксіз жылдар жылжыған.
Жападан-жалғыз,
Жауатын күндей..
©  Мұқағали Мақатаев
Сенің көзің түпсіз терең тұңғиықтан жаралған
Сенің көзің түпсіз терең тұңғиықтан жаралған,
Сонда жатыр менде жүрген орындалмас бар арман.
Сенің жүзің көкте күннен, жерде гүлден нәр..
©  Мұқағали Мақатаев
Сені азамат дегенге...
Сені де адам дегенге
Сенбейін бе, сенем бе?!
Ойнақ салдың төбемде,
Көнбейін бе, көнем бе?!
Сендей сұмдық адамға,
Нанбайын ба, нанам ба?!
He тұр..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен әлі тірі ме едің?
О, Махаббат!
Сен әлі тірі ме едің!?
Көзімнен ғайып болған күнім едің,
Гүлім едің...
Елтіген түнім едің,
О, Махаббат!
Сен әлі тірі ме..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен үшін
Біреулермен жалғастырып жең ұшын,
Жасап жүрсем жаным сүймес келісім,
Барлығы да
Поэзия, сен үшін
Сырласым-ау,
Сырымды ұқсын кім менің,
Кімге..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен қартайды дегенге
Сен қартайды дегенге мен сенбеймін,
Әжімменен кәрілік өлшенбейді.
Әжім деген - әйгілі тамшы-уақыт,
Тамшы-уақыт тасты да жеңсем дейді.
Шаршама..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен шақырсаң, мен бармай
Сен шақырсаң, мен бармай,
Мен шақырсам, сен келмей,
Төбелескен жандардай,
Ерегескен елдердей,
He көрінді біздерге?
Heгe бұлай..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен менің жүрегімді жазалама
Сен менің жүрегімді жазалама,
Шыдайды ол қуанышқа, қазаға да,
Жүрек деген - сезім ғой, сезіміме
Сезіммен кел, болмаса мазалама.
©  Мұқағали Мақатаев
Сен маған шарфыңды бер
Сен маған шарфыңды бер, шарфынды бер,
Сыйыңа сый жасаймын, нарқымды көр,
Қарызыңды мың есе қайтармасам,
Шапалақпен жағымнан тартып жібер.
Сен..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен жастықтың сақшысы
«Лениншіл жасқа»
Сен алғы шерудесің,
Өмірдесің
Еліңнің көгіндейсің.
Таң атқанда қазақтың жастарына,
Таң жұлдызы Шолпан боп көрінгенсің.
Ақ..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен Батыста, мен Шығыста
Сен Батыста, мен Шығыста - халықпыз,
Бір бақшада бірге бүршік жарыппыз.
Бір Отанда бірге Бақыт тауыппыз,
Бір Отанда бірдей теңдік алыппыз,
Біз..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен
Сен көрікті едің...
Көріктісің!
Баяғы бойыңдағы желік-күшің.
He істеймін десең-дағы еріктісің,
Себебі көріктісің, көріктісің!
Сен ақылды..
©  Мұқағали Мақатаев
Сезім
Арпалысып ақылмен, төзімменен,
Бір сәт те дем алмайды сезім деген.
Шыр етіп жерге түскен шілдехана,
Келеді дүниені кезуменен.
Жанымды тыншытпайды..
©  Мұқағали Мақатаев
Сағыныштан сарғайып сары қайың
Сағыныштан сарғайып сары қайың,
Жапырақтар шертеді сары уайым.
Кернейлетіп, сыңсытып жет, тырналар,
Ұзатқалы барады сәуір айын.
Енесінен құлындар..
©  Мұқағали Мақатаев
Сағыныш
Адамдық ізгі жүрек ары үшін,
Қорғасам қан майданда ел намысын.
Сарғайып атқан таңдай сәуле беріп,
Сақтаған сары алтындай сағынышың.
Сөнер өрт..
©  Мұқағали Мақатаев
Сағындым ғой
Сағындым ғой, саялы тау арасы,
Сағындым ғой, жанымды дауалашы!
Көрсетпестен, көк шалғын, көміп таста.
Қарағайлы қалың ну, қамалашы!
Жапырағын..
©  Мұқағали Мақатаев
Сағым боп аққан сан жылдар
Сағым боп аққан сан жылдар,
Сарпаңға мені салдыңдар.
Тағдырлас маған, тағдырлар,
Қай жаққа кетіп қалдыңдар?
Сайрандап күнде келеті
Саялы баққа..
©  Мұқағали Мақатаев
Сағатым қайда, сағатым
Қалған ба тағы таң атып?!
Жайған ба жасыл қанатын?!
...Таусылмас менің тағатым
Соқ, соқ, соқ, менің сағатым!
Келген бе тағы күн шығып?!
Күн..
©  Мұқағали Мақатаев
Саяхат
Сал-сал да күндер, сал күндер,
Балалық атты бал күндер,
Барайын баяғы ауылға,
Жоқ кімдер, я бар кімдер.
Барайын бастау, жылғаға,
Қырға да, қызыл..
©  Мұқағали Мақатаев