Ою-өрнектің мәні мен мағынасы

Ғылыми зерттеу жұмысы

Тақырыбы: “Ою - өрнектің мәні мен мағынасы”

Орындаған: 4 «А» сынып оқушысы

Ящук Анна

Халқымыздың ғасырлар талғамынан өткен асыл қазынасы – ою – өрнектер.

Мақсатым:

Қазақ ұлттық ою - өрнектері туралы жалпы мағлұматтар жинау.

Қазақ ұлттық ою - өрнектің тарихын зерттеп білу.

Қазақ ұлттық ою - өрнектердің мән- мағынасын білу.

Қазақ ұлттық ою - өрнектерді ұрпақтарға жеткізу.

Қазақ ұлттық ою - өрнек шеберлерімен танысу.

Міндетім:

Отаныма, өз еліме адал қызмет ету.

Болашақта қазақ ұлттық ою - өрнектерін танытып білу.

Балаларға қазақ ұлттық ою - өрнектердің тәрбиелік мәнін түсіндіру.

Актуальділік

Ұлттық ою - өрнектердің қазіргі заман талабына сай қолдану мен оларды күннен – күнге одан әрі дамып, әртүрлі салаларда қолдануымен,олардың тарихын зерттеу.

Өзектілігі:

Ұлттық ою - өрнектерді зерттей отырып, халқымыздың ою - өрнегін өшуге, жоғалуға жатпайтынын жас ұрпаққа дәріптеу.

Зерттеу әдістері:

Сауалнама жүргізу

Сұхбат өткізу

Бақылау жүргізу

Шеберлермен кездесу

Энциклопедиямен жұмыс

Ою-өрнектер

Қазақ ою - өрнегі әлі түбегейлі, жан – жақты толық зерттеле қойған жоқ, дегенмен оюлар мынадай түрге бөлінеді:

Өсімдік тектес оюлар

Жануарларға байланысты оюлар

Аспан әлеміне байланысты оюлар

Геометриялық оюлар

Өсімдік тектес оюлар

Жапырақ оюы

Гүл оюы

Мақтагүл оюы

Табақ оюы

Шыныгүл оюы

2.Жануарларға байланысты оюлар

Көбелек оюы

Жылқы оюы

Бота оюы

Аққу оюы

Қарлығаш оюы

Қошқар мүйіз оюы

3.Аспан әлеміне байланысты оюлар

Жұлдыз оюы

Күннің көзі оюы

Тұмарша оюы

Балта оюы

Қармақ оюы

Балдақ оюы

Тарақ оюы

Суөрнегі оюы

Қайнар оюы

Геометриялық ою өрнектер

Ою – өрнекте көңіл – күй мен сезім тереңдігі болады

Жауқазын оюы – бұл өрнек

«Күнің ашық болсын!» деген ашық ниетпен жасалынған

«Аққу қанаты» - өрнегі бақыттың, сұлулықтың, тазалықтың, ұлылық пен адалдықтың мағынасында жасалынған.

Ою - өрнектердің актуальдік орны

Ұлттық ою - өрнектердің қазіргі заман талабына сай қолдану мен қатар үлкендердің арасында сауалнама жүргізу және нәтижелерін тиянақтау. Шеберлермен, сән үйлермен кездесуімізді сұхбатымызды айта кетсек.

Сауалнама сұрақтары

1.Ою -өрнектердің қандай түрлерін білесіңдер?

А) киіз үй

ә) Қошқармүйіз

б) аспан

2. Оюды неде пайдаланады?

А) кілемде

ә) қалада

б) партада

3. Оюлар неше бұрышты болады?

А) қысқа

ә) ұзын

б) төртбұрышты

4. Ою-өрнек неде бейнеленген?

А) Әнұран

ә) елтаңба

б) Ту

Өсімдік оюларына қандай оюлар жатады?

А) Балдақ

ә) ағашқа

б) ирек

6. Геометриялық оюларды ата?

А) жапырақ

ә) мүйіз

б) шеңбер

7. Жануарлар оюларына жататын оюларды ата?

А) ирек

ә) Түйетабан

б) қармақ

8. Ою-өрнектерді зерттеген қандай ғалымдарды білесіңдер?

А) Қасымов Р.

ә) Бәсенов Т.

Б) Әуезов М.

9. Оюлар нешеге бөлінеді?

А) 5

ә) 3

Б) 4

10. Ою түрін көрсет?

А) аспан тектес оюлар

ә) сандар тектес оюлар

Б) Оқу құралдар тектес оюлар

Сауалнама қорытындысы:

Сұхбат жүргізу:

Анар апайдың үйіне барғанда:

- Анар апай осы ою - өрнектермен жұмыс жасауды қайдан үйреніп жүрсіз?

Менің әжем ою - өрнек шебері болған. Әжемнің қасынан бала кезімнен қызығушылық танытып, осы өнерді баулимын.

Анар апай қандай ою - өрнектерді көп қолданасыз?

Көбіне «қошқармүйіз» оюы таныс, сондықтан соны қолдану маған ұнайды.

Ал сіз осы оюларды қандай қолөнерде қолданасыз?

Мен оюларды қолөнерлердің көп түрлерінде қолданамын, әсіресе камзол, көйлектерде ,сырмақ, жапқыш, бесікке жапқыш, алаша, құрақ көрпелерде

Қаламызда осындай шеберлер аз емес. Мысалы ретінде алсақ «Ақерке» сән үйі,

«Глобус» тұрмыс үйі сияқты үлкен мекемелер салтанатты киімдер үлгілері мен қазақ ұлттық киімдер үлгілерін ұсынады. Олардың дизайндарында көптеген қазақ ұлттық ою - өрнектер қолданылады.

Сонымен қатар көптеген жарнамаларда, марапаттарда, ұлттық киімдерде, ұлттық рәміздерде және кітап – журналдарда қолданылады.

домбырада

Туда

Тақияда

теңгеде

Кигіз үйде

Зергерлік бұйымдарда

Ұлттық киімдерде

Ою – өрнек үлгілерінің бастапқы мағына ұғымы сақталып қалған.

«Қошқармүйіз» оюы молшылықтың белгісі

Төрт жапырақтан тұратын гүл – ою – дүниенің төрт торабын, кеңістін гармониясын білдіреді.

Су ою- да байырғы, киелі

Тау оюы - мәңгіліктің, күш – құдыреттің символы

«Орамал балдақ» - оюы жан – жағына «тұмар», «гүл оюы», «су оюлары» салынып, қызыл, жасыл, көк түспен тоқылады. Мұнысы – «туған жердің гүліндей жайнап, мәңгілік халқына қызмет ет» - деп халықтың келінге айтатын тілегі.

«Өнер көзі – халықта» дегендей, өнер түрлері елде мол, халықпен бірге жасап келеді, және жасай береді.

Назарларыңызға рахмет!