Бөлім: «Өлеңдер»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Жастықтың оты жалындап
Жастықтың оты жалындап,Жас жүректе жанған шақ.Талаптың аты арындап,Әр қиынға салған шақ.Уайым аз, үміт көп,Ет ауырмас бейнетке.Бүгін-ертең жетем..
© Абай Құнанбаев
Жарқ етпес қара көңілім не қылса да
Жарқ етпес қара көңілім не қылса да,Аспанда ай менен күн шағылса да,Дүниеде сірә сендей маған жар жоқ,Саған жар менен артық табылса да.Сорлы асық..
© Абай Құнанбаев
Жапырағы қуарған ескі үмітпен
Жапырағы қуарған ескі үмітпенҚиял қып өмір сүріп, бос жүріппін.Жыбыр қағып, көңілді тыншытпайдыҚашанғы өтіп кеткен бұлдыр көп күн.Ол дәурен өмір..
© Абай Құнанбаев
Жаманбаланың баласы өлгенде
Белгілі сөз: «өлді, өлді»,Белгісіз оның мекені.Не халатқа¹ әурілді²,Қайда қандай екені.¹Халат (арабша) — хәл-жай, жағдай. Бұл арада не хәлге, нендей..
© Абай Құнанбаев
Жалын мен оттан жаралып
Жалын мен оттан жаралып,Жарқылдап Рағит жайды айдар.Жаңбыры жерге таралып,Жасарып шығып гүл жайнар.Жайына біреу келсе кез,Белгілі жұмыс, сор..
© Абай Құнанбаев
Жазғытұры
Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,Масатыдай құлпырар жердің жүзі.Жан-жануар, адамзат анталаса,Ата-анадай елжірер күннің көзі.Жаздың көркі енеді жыл..
© Абай Құнанбаев
Жаз
Жаздыкүн шілде болғанда,Көкорай шалғын, бәйшешек,Ұзарып өсіп толғанда;Күркіреп жатқан өзенге,Көшіп ауыл қонғанда;Шұрқырап жатқан жылқыныңШалғыннан..
© Абай Құнанбаев
Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат
Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат,Екі түрлі нәрсе ғой сыр мен сымбат.Арзан, жалған күлмейтін, шын күлерлікЕр табылса жарайды, қылса сұхбат.Кейбіреу..
© Абай Құнанбаев
Жігіт сөзі
Айттым сәлем, қалам қас,Саған құрбан мал мен бас.Сағынғаннан сені ойлап,Келер көзге ыстық жас.Сенен артық жан тумас,Туса туар – артылмас.Бір өзіңнен..
© Абай Құнанбаев
Есек
Қырық-елу қос бір жерденҚайтқан екен керуендер.Мал айдап барып әр елденСауда қылып жүргендер.Алтын артқан бір есекСоларменен келеді.Ол жай жүрсе..
© Абай Құнанбаев
Есіңде бар ма жас күнің
Есіңде бар ма жас күнің,Көкірегің толық, басың бос,Қайғысыз, ойсыз, мас күнің —Кімді көрсең, бәрі дос.Махаббат, қызық, мал мен бақКөрінуші еді досқа..
© Абай Құнанбаев
Ерекше естен кетпес қызық қайда?
Ерекше естен кетпес қызық қайда?Жолығатын қыз қайда терең сайда?Сұлулығын қояйын, мінезі артық,Ақылды, асыл жүрек, сөзі майда.Бұл өмір қызығы..
© Абай Құнанбаев
Ем таба алмай
Ем таба алмай,От жалындай,Толды қайғы кеудеге.Сырласа алмай,Сөз аша алмайПендеге.Босқа ұялып,Текке именіпКімді көрсем, мен сонан.Бетті бастым,Тұра..
© Абай Құнанбаев
Дүниеде не өлмейді?
Әз Жәнібектің алпыс биі болған екен. Бір жолы хан билеріне: «Дүниеде не өлмейді?» — деп сұрақ қойғанда, алпыс биі бір ауыздан былай депті:Ағын су..
© Жиренше шешен
Мен таңсықпын...
Мен таңсықпын тұяғы мен тұлпардың,Топшысына қыран бүркіт,Сұңқардың.Құмыраның қыл мойны менҚылышқаҚашап жазған қайсар жырға іңкәрмін.Бақи уақыт,Бақи..
© Олжас Сүлейменов
Ақымақ айтты демесең
Аярлыққа еріп кетсең сүмеңдепАйта алмаймын ертеңіңе сенем деп.Ана сүті арамдыққа суарса,Сиыр сүті ала алмайды сені емдеп.Жарым менің – жарым болмай..
© Олжас Сүлейменов
Асау үйрету
Көтеріп атқа қондырдың,Ат емес –Алау.Бүлік бір.«Сабау деп қалма,Бұл – ер» деп,Қарадың сосын күліп бір.Жас тұлпар басын тұқыртып,Жер тарпып тұрды..
© Олжас Сүлейменов
Түз тұрғынының тілек тілеуі
Сен қаласаң,От демеймін отыңды.Отқа кесіп лақтырамын етімді.Арманымдай аяулы тал боп шығар,Қарақұмға қалдырайын өтімді.Су тілейдіТаңдайы..
© Олжас Сүлейменов
Махамбетке
Қатаң да бопсың, қасарсаңҚас дұшпандыБір-ақ сілтепҚақ бөліпсің қылышпен,Қанды ұрыстанҚұйттай ғана босансаңЖыр арнапсыңЖүректерге сүйіскен.Саған..
© Олжас Сүлейменов
Қыз қуу
Қуып жет мені, жігітім,Егер де болса үмітің,Атыңды аяп келесіңШын сүйсең, маған жетесің,Бір сені ғана сүйемін,Сен үшін ғана күйемін.Қуьш жет те..
© Олжас Сүлейменов
Сенен басқа
Сенен басқаТірлікте жоқ тілегім.Жүрегіме сағыныш көп түнеді.Үнсіз кетсең,Кінәлі сен емессің,Барлық пәле поштадан деп білемін.Сені..
© Олжас Сүлейменов
Арғымақ
Қыпшақтардың ой-хой құба жондары-ай,Жер тарпыған тұлпарын айт, тұлпарын!Шарайнадай сауырына қомдап ай,Арғымақ жүрКөк шалғынға-көк кілемгеСүртіп мүйіз..
© Олжас Сүлейменов
Дүтбайға
Жылуы жоқ бойының,Жылмиғаны неткені?Құбылуы ойының —Кетпей құйтың еткені.Мұңды, жылмаң пішінінКезек киіп, ел жиып,Болыс болса, түсініңТүксігін салар..
© Абай Құнанбаев
Дүйсенқұлға
Саудайы ай, сауды алмадың ау, сырқауды алып,Бір пәлеге жолықтың шырқау барып.Ала жаздай көгалды бір көрмедің,Сары жұртқа қондың ба ірге аударып?
© Абай Құнанбаев
Домбыраға қол соқпа
Домбыраға қол соқпа,Шымырлатып бір-бірлеп.Жүрегім, соқпа, кел тоқта,Жас келер көзге жүр-жүрлеп.Қайғылы көңілім қайдағыБұрынғымды жаңғыртар.Қайратты..
© Абай Құнанбаев