Бөлім: «Өлеңдер»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ішім өлген, сыртым сау
Ішім өлген, сыртым сау,Көрінгенге деймін-ау:Бүгінгі дос - ертең жау,Мен не қылдым, япырмау?!Өз үйінде өзендей,Күркірейді, айтса дау.Кісі алдында..
©  Абай Құнанбаев
Адам — бір боқ көтерген боқтың қабы
Адам — бір боқ көтерген боқтың қабы,Боқтан сасық боласың өлсең тағы.Мені мен сен тең бе деп мақтанасың,Білімсіздік белгісі — ол баяғы.Кеше бала ең..
©  Абай Құнанбаев
Күз
Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.Жасыл..
©  Абай Құнанбаев
Антпенен тарқайды
Антпенен тарқайды,Жиылса кеңеске.Ор қазып байқайдыТуа жау емеске.Анттасып алқайдыСен тентек демеске.Кім анттан шалқайдыАмал жоқ жемеске.Аз адам..
©  Абай Құнанбаев
Адасқанның алды — жөн, арты — соқпақ
Адасқанның алды — жөн, арты — соқпақ,Оларға жөн арамның сөзін ұқпақ.Қас маңғаз малға бөккен кісімсініп,Әсте жоқ кеселді істен биттей қорқпақ.Бір..
©  Абай Құнанбаев
Абайдың Смағұл деген iнiсiне қиыр жайлап жүргенде айтқаны
Тау жебелеп жортады көк бөрілер,О-дағы ат артына бөктерілер,Қиыр жайлап, шет қонған ағайының,Талай жанның көзіне жек көрінер.
©  Абай Құнанбаев
Заманның опасыз халіне Әбубәкір молданың айтқан өлеңі
...Жалған сөз азаматқа болды оңай,Замана болды, халқым, әлде қалай?Сөйлемей тілің тістеп отырмасаң,Аузыңнан жалғыз кәләм шыққан сөзіңКезеді бір..
©  Әбубәкір Кердері
Өткен еміншілік заманды Әбубәкір молданың жоқтап айтқан толғауы
Бисмелла деп сөйлесем,Тілге жәрдем бере көр,Тіл жаратқан жәләлім.Жанға жәрдем бере көр,Жан жаратқан жәләлім,Қаным қайғы бейбәкірҚайғылы болды..
©  Әбубәкір Кердері
Әбубәкір молданың сырқау болып жатқанда айтқан өлеңі
Әуелі туғаннан соң бірге жеттім,Еңбектеп екі жаста төрге жеттім.Үш пенен төрт жасымда тілім шығып,Шүлдірлеп ата-ананы ермек еттім.Келген соң бес..
©  Әбубәкір Кердері
Байлар хақында айтқан өлеңі
...Қайыры жоқ байлардан,Ел қонбаған шөл артық.Жапанды суы суалып,Бақа сорған көл артық.Жебеп, желеп жүретін,Жұма сайын келетінИманы бар өлі..
©  Әбубәкір Кердері
Сұлу қыз, көрмесек те аманбысын
Сұлу қыз, көрмесек те аманбысын,Қонақты қондырмайтын сараңбысын?Ер болмасаң, ердің жайын білер едің,Шет жеоге жолаушылап барармысын?Үйіңде әкең..
©  Әбубәкір Кердері
Қазағым, қапыл болмаңыз
Қазағым, қапыл болмаңыз,Өнерден босқа қалмаңыз!Жәрдем етіп ақ патша,Түрлі ғылым шығарды,Оқып, біліп жолдаңыз.Орысша ғылым білмесе,Еш пайдаға аспады..
©  Әбубәкір Кердері
Маралдың сұрақтары
Таңертеңмен ойнайтын,Ойынға бір тоймайтын.Марал деген баланыңСұрағы жоқ қоймайтын.– Жаңбыр қалай тұр құйып?Неге ысиды күн күйіп?Аспан неге..
©  Қайрат Жұмағалиев
«Бес» алдым
– Кәкен, – деді, папасы –Сабағыңнан не алдың?Күнделікті көрсетіп,–Міне, – деді – «бес» алдым.– Мынау тұрған «үш» делік,Ал мынауың «екілік».«Бес»..
©  Қайрат Жұмағалиев
Біздің мысық
Бір басуға ерініп,Әзер-әзер ілбиді.Күншуақта керіліп,Күн ұзаққа мүлгиді.Қонған шыбын-шіркейдіҚағады ол мұртымен.Үркітеді кей-кейдеҚұлағының..
©  Қайрат Жұмағалиев
Менің замандастарым
Сен таптың ғажап ырғақ тың,Жұлдызбен көкте бірге ақтың.Жарасын жаздың соғыстыңКөздегі жасты құрғаттың,Менің замандастарым!Бел баласы ОтанныңСананың..
©  Қайрат Жұмағалиев
Таза жоқ тат шықпайтын күмісінен
Таза жоқ тат шықпайтын күмісінен,Өзінің әркім риза жүрісінен.Бір шаттық, бір қапалық екеуі егіз,Бірісі айрылмайды бірісінен.«Нені ексең, соны..
©  Шәді Жәңгірұлы
Шардарбек болысқа
Қаратау маңындағы Қызылкөл ауылының Шардарбек деген болысы Шәдіге: «Бөтен ауылдың әнші- күйші сымақтарын мақтап босқа сандалғанша, өзімен ағайындас..
©  Шәді Жәңгірұлы
Бір молдаға
Жаманға ұйқы - жолдас, тамыр - тамақ...Болмайды көңілінде басқа талап.Күн кешірмек болады өз ойынша,Әйтеуір қызыл тілмен алдап-арбап.Жалқау жанның..
©  Шәді Жәңгірұлы
Әрі де бері толғайын
Әрі де бері толғайынЕртеде өткен қалмақтан.Ноғайлы босып қозғалдыАшасу, Бозан тармақтан.Ноғайлы көшіп кеткен соң,Иесіз қалған НарынғаНәсібе айдап..
©  Шынияз Шанайұлы
Бойында Үштемірдің Әлім жүрген
Бойында ҮштемірдіңӘлім жүрген,Қолында тауарих жоқ алып жүрген.Өмірден өтпейтұрғын адам бар ма,Атадан балаға орын қалып жүрген.Айырылып дәулетті менен..
©  Шынияз Шанайұлы
Халінен баяндайтын заманымның
Жебесі шын болаттан садағымның,Әдеті осылай ма еді қазағымның?!Аңырап қайтіп қарап отырайын,Алдына келгеннен соң адамымның.Исатай - Махамбеттің..
©  Шынияз Шанайұлы
Ассалаумағалейкум, Алдияр хан
Ассалаумағалейкум, алдияр хан,Молдалар хат жазатын сауыт қалам.Кешегі ел ұстаған ханзаданыңСізді де ұрпағы деп бердім сәлем.Ежелден шынжыр балақ..
©  Шернияз Жарылғасұлы
Ай, Қазы би, Қазы би
Ай, Қазы би, Қазы би,Үш таңбалы Майлыбай,Жайылса жонға сыйғысызӘлім деген ел едік;Он екі ата Байұлы,Біз екеуіне тең едік;Қонысым жақын болған..
©  Шернияз Жарылғасұлы
Сөз сөйлеймін бөлмелеп
Сөз сөйлеймін бөлмелеп,Әр нұсқадан термелеп.Сөйлеген сайын кетедіҚызыл тілім өрмелеп.Өлген адам тірілмес,Әркімге келер бір кезек.Құлағың сал да..
©  Шернияз Жарылғасұлы