Бөлім: «Әңгімелер»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Сондағы Шалтабай өлеңінен
(Манап Байпақұлы жинағанынан алынды)
Үш Қарқара, кең Текес қайран жерім,Қайғысыз, қамсыз өскен қайран елім.Кәпірдің уысына қалдың түсіп,Күн болмас..
© Ілияс Жансүгіров
Үш Қарқара, кең Текес қайран жерім,Қайғысыз, қамсыз өскен қайран елім.Кәпірдің уысына қалдың түсіп,Күн болмас..
Салмақбайдың өлеңі
Ел аралайтын тоғай бақташы «бәле шік» ен елге өздері бек, «жандарал» болып өкім жүргізген. Қазаққа адам қылмағанды қылған..
© Ілияс Жансүгіров
Пушкин аудармасы қазақ әдебиетіне не берді
Қазақ халқының мәдениеті көтеріліп, өлкеміздегі ел өнерлі, оқулы болған сайын әдебиетімізде өрлеп, өсіп келеді. Қазақстандағы әдебиеттің қай саласын..
© Ілияс Жансүгіров
Өмірбаяным
Өмір таңы балалық қой. Оны еске алсам, өскен жерім ойыма түседі. Боз дала, құла құм. Оларды қақ айыра аққан иip өзен. Өзен өлкесі түлкі жүн құла..
© Ілияс Жансүгіров
Ол бекер болды
(Прозамен жазылған өлең)
Мен алыста аңсап жүргенде, көрсем деуші едім
Көрсем, сөйлессем, көңілім тыншып, тынышталармын деуші едім.
Ол бекер..
© Ілияс Жансүгіров
Мен алыста аңсап жүргенде, көрсем деуші едім
Көрсем, сөйлессем, көңілім тыншып, тынышталармын деуші едім.
Ол бекер..
Менің есімдегі
I
Онда Жетісу облысы, дуанымыз - Қапал. Ояздық начальник Голецев деген неміс. Қазақ мұны «ояз» дейтін. Мұның тілмашы — Нұртай..
© Ілияс Жансүгіров
Онда Жетісу облысы, дуанымыз - Қапал. Ояздық начальник Голецев деген неміс. Қазақ мұны «ояз» дейтін. Мұның тілмашы — Нұртай..
Лепсі оязында
Лепсіде де ел шу дегеннен-ақ толқыды. Қытай шегіне таяу отырған Қаракерейдің барлық болыстарының қазақтары: Алакөл, Шарбақты аудандарының елдері..
© Ілияс Жансүгіров
Қуыршақ
Қуыршақ деген кішкене кісі. Аяғы, қолы бар. Аузы, мұрны бар. Белі буулы, жеңі сұғулы, төсегі салулы. Ішпейді, жемейді. Қолдан жасайды. Базарда..
© Ілияс Жансүгіров
Қарашаұлы Молдахметтің сөзінен
(Жаркент оязы, Тұзкөл болысы, Құрмаш ауылының Албаны)
Көріп келді бұқараҚытайдың Күре, Құлжасын.Қырғыз-қазақ қырылып,Қалмақ алған олжасын.Қатын..
© Ілияс Жансүгіров
Көріп келді бұқараҚытайдың Күре, Құлжасын.Қырғыз-қазақ қырылып,Қалмақ алған олжасын.Қатын..
Қара бауыр
Бұратарада
Ардақты оқушы!
Алатау... Алатаудың асқар-асқар асуынан арғы бетке асырсам, алдарыңнан аңғары ұлы өзен кезігеді. Аңғардың екі жағы..
© Ілияс Жансүгіров
Ардақты оқушы!
Алатау... Алатаудың асқар-асқар асуынан арғы бетке асырсам, алдарыңнан аңғары ұлы өзен кезігеді. Аңғардың екі жағы..
Қазақ күйлері жиналсын
Елде не көп, ән көп, әдебиет көп, күй көп. Бірақ біз ел әдебиетінің, ел өнерінің бәрін де жинап жеткізе алмай жатырмыз. Ел өнері — бізде әлі..
© Ілияс Жансүгіров
Жетісудағы қазақ-қырғыздың көтерілісін басуға өкімет тарапынан қылынған қамдар
Жетісуды алғаннан бері орыстың өкімі күшке таянып, әскер, қамшы, абақтымен ел билеп келе жатқандығы айтылып келеді. Қалай да орыс өкіметі Жетісуға..
© Ілияс Жансүгіров
Жетісу өлкесін орыс алуы
XIX ғасырдың ортасына таман (1830-1840 жылдар арасы) қазақ ыдырап, орысқа бағына бастады. 1730 жылдар қазақтың табалдырығын орыс алғаш аттауы деп..
© Ілияс Жансүгіров
Жемісті жыл
1936 жыл Қазақстанның тарихында қандай елеулі, қандай маңызды болса, бұл жыл қазақ әдебиетінің тарихында да аса өнімді, аса әйгілі жыл.
Өткен жыл..
© Ілияс Жансүгіров
Өткен жыл..
Жаркент оязында
Жаркент оязындағы Албан қонысында Қарқара деген жәрмеңке бар еді. Бұл жәрмеңкеге күнбатыс Қытай мен Ресей саудасы тоқайласатын еді. Жәрмеңкенің..
© Ілияс Жансүгіров
Жақсы көрген қызық кітабым
Мен жолдамын. С. қаласынан мінген пойыз сызғытып оңтүстікке келеді. Терезеден қызарып шығып келе жатқан күн. Күн қандай қызыл! Қандай сұлу! Бірақ..
© Ілияс Жансүгіров
Еркек бес түрлі
Өмірді көріп жүріп, өмірді суреттеген жазушыларды оқып жүріп, мен еркек атаулыны бес топқа бөлем:
Бірінші — әйелді ауламайды. Салқын қанды..
© Ілияс Жансүгіров
Бірінші — әйелді ауламайды. Салқын қанды..
Дәметкеннің зары
(Шөкенұлы Құсайынның естелігінен)
Дәметкен Далабайдың шешесі. Далабай жалғыз. Өзі жарлы кемпір. Дәметкеннің екі көзі жоқ, су қараңғы кемпір. Ол..
© Ілияс Жансүгіров
Дәметкен Далабайдың шешесі. Далабай жалғыз. Өзі жарлы кемпір. Дәметкеннің екі көзі жоқ, су қараңғы кемпір. Ол..
Байсарының өтірігі
Ақжол шабдар атым бар, Ақшамға азан айтып, аллаһу әкбар дегенде, Алматыдан шығып Ла-й-ла-һа-ил-ла-ла дегенде Қарғалыны қақ жарып, Ұзынағашқа бардым...
© Ілияс Жансүгіров
Бадырақ
I тарау
Таң анық атқан жоқ. Айдың аяққы қараңғысы. Таң алдына шейін талықсып келіп, бой жасаған өлетін адамның көзіндей ажарланып бағжиған жұлдыздар..
© Ілияс Жансүгіров
Таң анық атқан жоқ. Айдың аяққы қараңғысы. Таң алдына шейін талықсып келіп, бой жасаған өлетін адамның көзіндей ажарланып бағжиған жұлдыздар..
Әубәкір Сұлтанбекұлының естелігі
Жаңылмасам, шілденің 10-ы күні Албанның мен деген адамын ақжелке пристав Подборков Қарқарада алдына шақырды. Барлығымыз 20-дай кісіміз. Шақырғанда..
© Ілияс Жансүгіров
Ән, әншілер жайында
Ән-күйімізді сөз қылуды бүгінгі өмір тілейді. Неге десеңіз, ән-күй тіршілік басқышында аңның аз-ақ алдында тұрған халық пен мәдениеттің жоғары..
© Ілияс Жансүгіров
Асан туралы
Асанның өзінің кім екенін былай қоя тұрып, сөзін алғанда, Асан төңкерістің алдындағы заманға кезіккен рубектік қалыптағы ескі ауылдың тілі болған..
© Ілияс Жансүгіров
Алдаберген Қайшыбекұлының естелігі
(Жаркент оязы, Тұзкөл болысы, Аламан ауылының Албаны)
Мен шілденің 10-ы күні Шалкөдеден келе жатып дүйсенбі күні Албанның Қарқараға жиналатынын..
© Ілияс Жансүгіров
Мен шілденің 10-ы күні Шалкөдеден келе жатып дүйсенбі күні Албанның Қарқараға жиналатынын..
Абайдың сөз өрнегі
Абайдың алдындағы қазақ әдебиетінің үлгісі — батырлардың жырлары, билердің, шешендердің сөздері, жыраулардың, толғауы, ақындардың айтысы..
© Ілияс Жансүгіров