Шығармалар ✍️

«Әлем өзгеріп жатыр» деген сөзді жиі естиміз. Бірақ сол өзгерістердің арасында көпшілік аңғара бермейтін бір құбылыс бар. Ол – табиғаттың біртіндеп үнсіз қалуы. Бұрын таң ата салысымен сан алуан құстың әуезді дауысы естілетін. Көктемде өзеннің сылдыры, жазда шегірткенің шырылы, күзде жапырақтың сыбдыры, қыста ақ қардың сықыры табиғаттың өзіндік симфониясын құрайтын. Бүгінде сол әуендердің орнын көлік сигналы, құрылыс техникаларының гүрілі, телефон хабарламалары мен қала шуы басып келеді.

Адамзат технологиялық дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Жасанды интеллект, роботтар, ғарышты игеру, цифрлық экономика – мұның бәрі өркениеттің зор жетістігі. Алайда осы қарқынды дамудың көлеңкесінде көпшілік назарынан тыс қалып жатқан маңызды мәселе бар. Ол – табиғи дыбыстардың біртіндеп жоғалуы.

Ғалымдардың зерттеулері соңғы ондаған жылда көптеген құс пен жануар түрлерінің саны азайып келе жатқанын көрсетеді. Бұл тек биологиялық әртүрліліктің кемуі ғана емес. Әрбір жойылған тіршілік иесімен бірге табиғаттың бір үні де жоғалады. Кезінде күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болған дыбыстар бүгінде сирек естілетін құбылысқа айналып барады.

Қалада дүниеге келген балалардың көбі таңғы құстың үнінен бұрын көлік қозғалтқышының дыбысын естіп өседі. Олар үшін табиғи тыныштық сирек кездесетін сезімге айналған. Ал орманның сыбыры мен өзеннің сылдыры демалыс кезінде ғана естілетін ерекше әсер ретінде қабылданады.

Дыбыс – жай ғана физикалық толқын емес. Ол адамның психологиялық жағдайына тікелей ықпал ететін маңызды фактор. Мамандардың айтуынша, табиғат дыбыстары күйзелісті азайтып, көңіл күйді жақсартады, ойды жинақтауға көмектеседі. Сондықтан көптеген адам ұйықтар алдында жаңбырдың сылдыры немесе орманның үнін арнайы қосып тыңдайды. Алайда бұл бір қызық жағдайды көрсетеді: адамдар табиғаттың өзін емес, оның жазылған дыбысын тыңдауға мәжбүр болып барады.

Қазіргі таңда әлемде «дыбыстық ластану» мәселесі кеңінен талқылануда. Үздіксіз естілетін қатты шу адамның жүйке жүйесіне, жүрек жұмысына және ұйқы сапасына кері әсер етеді. Қала тұрғындары мұндай ортаға бейімделгендей көрінгенімен, оның салдарын күн сайын сезінеді. Ал табиғаттағы тыныштық барған сайын сиреп келеді.

Қазақстан – табиғи байлығы мол мемлекеттердің бірі. Ұлан-ғайыр дала, асқар таулар, өзендер мен көлдер ерекше дыбыстық әлем қалыптастырады. Дегенмен урбанизацияның күшеюі, өндірістің дамуы және экологиялық мәселелер бұл табиғи үндестікке де әсер етуде. Егер табиғатты тек көзбен көретін құндылық ретінде қабылдай берсек, оның үнін жоғалтып алуымыз әбден мүмкін.

Көпшілік экология дегенде ауа мен судың тазалығын ғана ойлайды. Ал табиғаттың дыбыстық мұрасын қорғау туралы аз айтылады. Кейбір мемлекеттер табиғаттың ерекше дыбыстарын арнайы жазып алып, ұлттық мұра ретінде сақтайды. Себебі олар болашақ ұрпақ үшін тарихи әрі мәдени құндылық болып саналады. Бәлкім, болашақта бүгінде күн сайын еститін құстың дауысы архив жазбасында ғана сақталатын күн де келер. Мұндай ойдың өзі алаңдатады.

Журналистиканың міндеті – тек болған оқиғаны баяндау емес, қоғам назарынан тыс қалған мәселелерді де көтеру. Табиғаттың үнсіз жоғалып бара жатқан дыбыстары – дәл сондай маңызды тақырыптардың бірі. Бұл мәселе экологиямен ғана шектелмейді. Ол адам денсаулығына, мәдениетке, ұлттық мұраға және болашақ ұрпақтың өмір сапасына тікелей қатысты.

Әр адам табиғатты қорғауға өз үлесін қоса алады. Ағаш отырғызу, қоқыс тастамау, құстардың мекенін бұзбау, табиғат аясында тазалық сақтау – қарапайым әрекеттер болғанымен, олардың маңызы зор. Себебі табиғатты қорғау – тек жануарлар мен өсімдіктерді сақтау емес, табиғаттың өз үнін сақтау.

Егер ертең балаларымыз құстың дауысын телефоннан емес, терезені ашқанда естісе, өзеннің сылдырын жазылған аудиодан емес, өзен жағасында отырып тыңдаса, бұл – біздің бүгінгі дұрыс таңдауымыздың нәтижесі болмақ. Табиғаттың әрбір үні – тіршіліктің белгісі. Ал сол тіршіліктің үнсіз қалуына жол бермеу – адамзаттың ортақ міндеті.

Қорытындылай келе, технология қаншалықты дамыса да, табиғаттың орнын ештеңе алмастыра алмайды. Өркениеттің шынайы жетістігі – табиғатты өзгерту емес, онымен үйлесімде өмір сүру. Егер біз бүгін табиғаттың үнін сақтай алмасақ, ертең оның үнсіздігін ғана естуіміз мүмкін. Сондықтан табиғаттың дыбысын қорғау – болашақтың тыныштығын қорғау деген сөз.