Шығармалар ✍️

Соңғы жылдары Қазақстанда жасөспірімдер арасындағы буллинг мәселесі қоғам назарында. Бір кезде «балалардың әңгімесі» деп көрінген бұл құбылыс қазір үлкен әлеуметтік проблемаға айналды. Әлеуметтік желілер мен мектептегі әртүрлі жағдайлар көрсетіп отырғандай, буллингтің артында терең себептер жатыр — және оны елемеу мүмкін емес.

Буллинг — бұл бір адамды немесе топты жүйелі түрде кемсіту, қорлау, мазақ ету. Ол физикалық қана емес, вербалды зорлық, әлеуметтік оқшаулау, интернет арқылы қысым көрсету тәрізді көріністерді де қамтиды. Бұл мәселе тек бір-екі балаға ғана емес, бүкіл қоғамға әсер етеді.

Қазақстандық зерттеулердің көрсеткіштері де көңіл көншітпейді: оқушылардың шамамен 17,5 %-ы буллингке ұшырайды немесе сол сияқты қысым көрген жағдайлар туралы хабарлайды.  Бұдан бөлек, әрбір сегізінші мектеп оқушысы — шамамен 13 % — кибербуллингке тап болады деген дерек бар, яғни интернет арқылы қорлау да кең тараған. 

Сонымен қатар жыл ішінде 145 буллинг фактісі ғана ресми түрде тіркеліп отыр, бұл есептің өзі тым төмен көрінуі мүмкін — өйткені көп жағдай ата-аналар мен мектептерге айтылмай қалады.  Мұндай статистика балалар мен жасөспірімдер арасындағы қорлықтың қаншалықты кең тарағанын айқын көрсетеді.

Өмірден мысал ретінде әлеуметтік желілерде бөлісілген оқиғалар жиі кездеседі. Бір оқушы өзінің сыныптастары күнде оны мазақ ететінін жазды; суреттеріне жағымсыз комментарийлер жазылып, кейде сабаққа баруға қорқыныш пайда болады. Мұндай жағдайлар психологиялық қысымға алып келіп, оқушылардың өзін-өзі бағасына, көңіл күйіне ауыр соққы береді.

Психолог мамандардың айтуынша, буллингтің түпкі себептері қоғамдық фактілермен байланысты. Балалардың кейбіреулері өздерін басқалардан артық сезіну үшін өзге балаларды кемсітуге бейім болады, ал кейбіреулер жай ғана назар аударуды қалайды. Сонымен қатар интернет пен әлеуметтік желілер буллингті күшейтті — егер бұрын қорлау тек мектеп ауласында болса, қазір ол 24/7 онлайн түрде жалғасады.

Буллингтің зияны да үлкен. Ол оқушылардың оқу үлгеріміне, психологиялық жағдайына кері әсер етеді, олардың өзіне сенімін жоғалтуына әкеледі. Кейбір жағдайларда ауыр буллинг эмоционалдық шиеленістің, тіпті психологиялық ауыр салдардың — депрессия мен жалғыздық сезімінің пайда болуына себеп болады.

Ал осы мәселені шешу үшін мемлекет пен білім беру жүйесі түрлі қадамдар жасап жатыр. Мектептерде антибуллингтік бағдарламалар енгізілуде, мысалы, «ДосболLIKE» сияқты жобалар іске қосылды, сондай-ақ буллинг үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу талқыланып отыр.  Бұл — жақсы бастама, өйткені балалар өз қауіпсіздігін сезініп, қорлық көрсетушілердің әрекеттеріне тоқтатқыш бар екенін түсінуі тиіс.

Әлеуметтік желілерде де пікірлер қызу. Бір жасөспірім жазғандай: «Мен сабаққа барғым келмейді, өйткені күнде мені күлкі қылады». Бұл — жалғыз жеке жағдай емес, көптеген жасөспірімдер осындай қысымға ұшырайды.

Қорытындылай келе, буллинг — Қазақстандағы маңызды әлеуметтік мәселе. Бұл жасөспірімдердің психологиялық және физикалық денсаулығына әсер ететін күрделі құбылыс. Сондықтан мектептерде қауіпсіз ортаны қамтамасыз ету, психологтар мен тәрбие жұмысына көңіл бөлу, ата-ана мен мұғалімдердің белсенді араласуы қажет. Қоғам бұл мәселеге бейжай қарамауы керек — өйткені әрбір баланың бақытты, қорықпайтын болашағы болуы тиіс.