Жыныспен тіркес тұқым қуалау. Биология, 10 сынып, презентация.

ҚБ «дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздері»

Суретте не бейнеленген?

Хромосомалар деген не ?

Оның қандай түрлері сендерге мәлім ?

Ер адам мен әйел адамның хромосомаларының қандай айырмашылығы бар?

Жыныс хромосомаларында қандай да бір белгілер сақталған ба?

Жыныс хромосомаларында сақталған белгілер аутосомаларда сақталған белгілерге қарағанда тұқымқуалауында айырмашылық болады ма, қалай ойлайсыздар?

Сабақтың тақырыбы

Жыныспен тіркес тұқымқуалау.

Сабақтың мақсаты

жыныспен тіркескен тұқым қуалаудың цитологиялық негіздерін есептер шығаруда қолдану

«ақылды үкілер» әдісі

«Мәтінмен бастапқы жұмыс жасау»: мәтіннің негізгі ойын тауып, әліпби реттілігі бойынша жазыңыз.

«Күтпедіңдер ме?» : Мәтіннен мәтіннен сіз үшін күтпеген ақпаратты табңыз, себебі бұл сіздің күткеніңізге және алғашқы идеяларыңызға қайшы келеді. «Ты уже знаешь последние новости?»:

«Өмірдің негізгі даналығы»: 1-нұсқа: мәтіннің негізгі идеясын білдіруге тырысыңыз (мәтіннің бөлімдері); 2-нұсқа: әр секциядағы фразалардың қайсысы орталық сөз болып табылады,қай сөз кілт сөз болып табылады?

«Белгілі және белгісіз»: мәтінде бұрыннан белгілі болған мәліметтерді және бұрын белгісіз мәліметтерді табыңыз.

«Көрнекі сурет»: суреттің немесе диаграмма түріндегі мәтіннің басты идеясын суреттеуге тырысыңыз.

«Нұсқаушы қорытынды»: мәтіннен болашақ қызмет пен өмір үшін маңызды болатын осындай қорытындыларды оқып білуге болады ма?

«Талқылауға арналған маңызды тақырыптар»: мәтінде осындай назар аударуға және талқылауға лайық болатын сөздерді табыңыз.

Жыныс - бұл организмнің морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық және басқа да белгілерінің жиынтығы.

Хромосомалардың түрлері

Адамдағы хромосомалар жиынтығы

Жыныс хромосомалары

Жынысты хромосомалық анықтаудың 5 типі бар:

1 тип

Сүтқоректілерге, адамға, құртқа, шаян тәрізділерге, көптеген жәндіктерге, амфибияларға, кейбір балықтарға тән

ХХ, ХУ

2 тип

Құстар, бауырымен жорғалаушылар, кейбір амфибиялар мен балықтар, кейбір жәндіктер (Лепидоптера)

ХУ ХХ

3 тип

(0 хромосоманың жоқтығын білдіреді) кейбір жәндіктерде (ортоптерандарда)

ХУ Х0

4 тип

Кейбір жәндіктерде кездеседі (equinoctylus-cicadas, aphids)

Х0 ХУ

5 тип

Бұл аралар мен құмырсқаларда кездеседі: ерлер ұрықтандырылмаған гаплоидті жұмыртқажасушалардан (партеногенез), ал аналықтар диплоидтерден дамиды.

Гаплоидті-диплоидты типі

2n n

жынысқа байланысты тұқымқуалау - X және Y хромосомаларындағы гендердің тұқымқуалауы

көптеген  X-хромосомадағы

гендердің Y хромосомасында

аллел жұбы жоқ

көптеген  Y-хромосомадағы

гендердің X хромосомасында

аллел жұбы жоқ

ХУ

ГЕМИЗИГОТАЛЫ АЛЛЕЛДЕР

Аллель — сәйкес хромосомалардың бірдей үлескілерінде болып, баламалы (қарама-қарсы қалыптағы) белгілерiнің дамуына жауап беретін дәл сол геннің әр түрлі қалпы.

Жыныспен тіркескен белгілер

Анасынан қызы мен ұлдарына беріледі, ал әкесінен тек қыздарына

X және Y жыныстық хромосомаларымен тұқымқуалайтын белгілер жыныспен тіркес деп аталады.

Y-хромосомы генетикалық инертті немесе генетикалық түрде бос деп аталады, себебі ол өте аз гендер.

Адамда Y хромосомасында сперматогенезді, тістің мөлшеріне әсер ететін антигендердің көріністерін реттейтін бірнеше гендерден тұрады.

Y-хромосомамен байланысы бар белгілі бір ауытқулар бар, олар әкесінен барлық ұлдарға (қабыршақты терілер, мембраналық саусақтар, құлақ түріндегі күшті шаштар) беріледі.

Y

X Y

тапсырма

Классикалық гемофилия Х-хромосомамен байланысты рецессивтік қасиет ретінде беріледі. Гемофилияға ұшыраған адам (хх), осы аурудың жоқтығы бар әйелге үйленеді (хх). Олардан қалыпты сау қыздары мен ұлдары туады, олар сау адамдармен үйленеді.

Гемофилия немерелерінде көрінуі мүмкін бе? Ұлы мен қызының отбасында гемофилиямен ауыратын адамның туу ықтималдығы қандай ?

Берілгені: Решение:

1-тармақтың шарттары бойынша науқас адамның генотипі айқын: Xh. Гемофилиядан зардап шекпегендіктен, әйелдің басым «норма» гені - XH болуы керек. Әйелдің екінші гені XHXH әйелінің генотипінде де басым (XH) болып табылады. Мұндай некеден шыққан балалардың генотиптері:

Басқаша айтқанда, барлық ұлдар денсаулығы жақсы болады, оларда гемофилия гені болмайды, ал барлық қыздар гетерозигот болады - олардың рецессия кезінде гемофилия гені болады ». Егер барлық ер балалар кейіннен гемофилиямен (ХХХХ), гемофилиямен немерелері көрсетілмейді. Егер қыздар (ХХХХ) сау ерлермен (ХХҚ) неке құрса, немерелердегі гемофилия көрінісі ықтималдығы 1/4 немесе 25% құрайды. Балалардың жынысы болады:

Бағалау критерийлері:

Берілгенін жазу

Генетикалық таңбалардың жазылуы

Есепті дұрыс шығару

Есептің жауабын дұрыс жазу

Тапсырмаларды орындау

Үй жұмысы

Сәйкес терминологины пайдалана отыра, жыныспен тіркес тұқымқуалаудың цитологиялық негіздерін түсіндіру;

- есептерді шығару

Рефлексия «таңдау»