Шығармалар ✍️

«Әлем өзгеріп жатыр» деген сөзді жиі естиміз. Бірақ сол өзгерістің ішінде көпшілік аңғара бермейтін бір құбылыс бар. Ол – табиғаттың үнсіз қалуы. Бұрын таң ата салысымен құстардың сан алуан дауысы естілетін. Көктемде өзеннің сылдыры, жазда шегірткенің шырылы, күзде жапырақтың сыбдыры, қыста ақ қардың сықыры табиғаттың өзіндік әуенін құрайтын. Ал бүгінде сол дыбыстардың орнын көлік сигналы, құрылыс техникаларының гүрілі, телефон хабарламалары мен қала шуы басып келеді.

Адамзат технологиялық дамудың ең жоғары кезеңіне аяқ басты. Жасанды интеллект, роботтар, ғарышты игеру, цифрлық экономика – мұның бәрі өркениеттің жетістігі. Алайда осы қарқынды дамудың көлеңкесінде көзге көрінбейтін, бірақ маңызды мәселе қалып барады. Ол – табиғи дыбыстардың жоғалуы.

Ғалымдардың зерттеулеріне сүйенсек, соңғы ондаған жылда көптеген құс пен жануар түрлерінің саны азайып келеді. Бұл тек биологиялық әртүрліліктің кемуі ғана емес. Әрбір жойылған тіршілік иесімен бірге табиғаттың бір үні де жоғалады. Бір кезде күнделікті өмірдің бөлшегі болған дыбыстар енді сирек естілетін құбылысқа айналып барады.

Қалада дүниеге келген балалардың көбі таңғы құстың дауысын емес, көліктің моторын естіп өседі. Олар үшін тыныштық – сирек кездесетін құбылыс. Ал табиғаттың шынайы әуені демалыс орындарына барған кезде ғана естілетін ерекше әсерге айналды.

Дыбыс – жай ғана толқын емес. Ол адамның психологиялық жағдайына әсер ететін маңызды фактор. Психологтардың айтуынша, табиғат дыбыстары адамның күйзелісін азайтып, көңіл күйін жақсартады, ойды жинақтауға көмектеседі. Сондықтан көптеген адамдар ұйықтар алдында жаңбырдың сылдыры немесе орманның үнін тыңдайды. Бірақ қызығы – адамдар табиғаттың өзін тыңдаудың орнына, оның дыбысын телефоннан қосатын жағдайға жетті.

Бүгінде әлемде «дыбыстық ластану» ұғымы кеңінен талқылануда. Үнемі естілетін қатты шу адамның жүйке жүйесіне, жүрек жұмысына, ұйқы сапасына кері әсер етеді. Қала тұрғындары мұндай дыбысқа үйреніп кеткенімен, оның зиянын күн сайын сезінеді. Ал табиғаттағы тыныштық барған сайын сиреп келеді.

Қазақстан табиғи байлығы мол мемлекеттердің бірі. Ұлан-ғайыр дала, асқар таулар, өзендер мен көлдер – мұның бәрі ерекше табиғи дыбыстар әлемін қалыптастырады. Дегенмен урбанизацияның күшеюі, өндірістің дамуы және экологиялық мәселелер бұл байлыққа да әсер етуде. Егер біз табиғатты тек көзбен көруге болатын құндылық деп қабылдай берсек, оның үнін жоғалтып алуымыз мүмкін.

Көпшілік экология дегенде ауа мен судың тазалығын ғана ойлайды. Ал табиғаттың дыбыстық әлемін қорғау туралы аз айтылады. Кейбір елдерде табиғаттың ерекше дыбыстары арнайы жазылып, ұлттық мұра ретінде сақталады. Себебі олар болашақ ұрпақ үшін тарихи құндылық саналады. Мүмкін, болашақта бүгін біз күнделікті еститін құстың дауысы архивтен ғана тыңдалатын шығар. Бұл ойдың өзі алаңдатады.

Журналистиканың міндеті – тек болған оқиғаны баяндау емес, қоғам назарынан тыс қалған мәселелерді көтеру. Табиғаттың үнсіз жоғалып бара жатқан дыбыстары – дәл сондай тақырыптардың бірі. Бұл мәселе экологияны ғана емес, мәдениетті, адам денсаулығын және ұлттық құндылықтарды да қамтиды.

Әр адам табиғатты қорғауға өз үлесін қоса алады. Ағаш отырғызу, қоқыс тастамау, құстардың мекенін бұзбау, табиғат аясында тазалық сақтау – қарапайым әрекеттер болғанымен, олардың маңызы зор. Себебі табиғатты қорғау – тек жануарлар мен өсімдіктерді қорғау емес, табиғаттың өз үнін сақтау.

Болашақта балаларымыз құстың дауысын телефоннан емес, терезені ашқанда естісе, өзеннің сылдыры жазылған аудиодан емес, өзен жағасында отырып тыңдаса – бұл біздің бүгінгі дұрыс таңдауымыздың нәтижесі болады. Табиғаттың әрбір үні – өмірдің белгісі. Ал өмірдің үнсіз қалуына жол бермеу – адамзаттың ортақ жауапкершілігі.

Қорытындылай келе, технология дамыған сайын табиғаттың үнін ұмытып бара жатқандаймыз. Бірақ өркениеттің шынайы жетістігі – табиғатты алмастыру емес, онымен үйлесімде өмір сүру. Егер біз бүгін табиғаттың үнін сақтай алмасақ, ертең оның үнсіздігін ғана естуіміз мүмкін. Сондықтан табиғаттың дыбысын қорғау – болашақтың тыныштығын қорғау деген сөз.