Қазақстанда жаһандық wellbeing трендтері қалай трансформацияланып жатыр және бұл процесте сақтандырудың неге маңызды рөл атқара бастағанын Freedom Life өмірді сақтандыру компаниясының сарапшылары жүргізген зерттеу барысында анықтады.

2025 жылы халықаралық консалтингтік Willis Towers Watson компаниясы өз зерттеу есебінде қызметкерлердің әл-ауқаты компаниялардың бизнес-стратегиясының ажырамас бөлігіне айналғанын растады. 105 елдегі 5 500-ден астам жұмыс берушіні және 44 млн-нан астам қызметкерді қамтыған зерттеу нәтижесі бойынша wellbeing бағдарламалары енді қосымша опция емес, өнімділікті басқару, шығындарды бақылау және кадрларды ұстап қалу құралы ретінде қарастырылады.

Бүгінде wellbeing (қызметкерлердің әл-ауқаты) тек жұмыс орнындағы жайлылықты ғана білдірмейді. Ол адамның өмір сапасына тікелей әсер ететін факторлардың жиынтығын қамтиды: физикалық және психологиялық денсаулық, табыс деңгейі, қаржылық тұрақтылық, жұмыс пен жеке өмір арасындағы теңгерім, сондай-ақ болашаққа деген қауіпсіздік сезімі. Басқаша айтқанда, бұл «жағымды бонус» емес, адамның тұрақты жұмыс істеуіне, табыс табуына және өмірлік тәуекелдермен өмір деңгейі күрт төмендемей күресуге мүмкіндік беретін жүйе.

Жаһандық трендтер: бастамалардан тиімділікке

Компаниялар шығындардың өсуі мен кадрлар үшін бәсекенің күшеюі жағдайында жұмыс істеп жатыр: медициналық қызметтер мен әлеуметтік жеңілдіктер қымбаттауда, ал мамандарды тарту және ұстап қалу қиындап келеді. Бұл бизнеске wellbeing бағдарламаларын қайта қарап, олардың нақты тиімділігіне назар аударуға мәжбүр етеді.

Жаһандық деректер бұл мәселенің экономикалық маңызға ие екенін көрсетеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауынша, мазасыздық пен депрессия салдарынан өнімділіктің төмендеуі әлемдік экономикаға жыл сайын шамамен 1 трлн АҚШ долларына шығын келтіреді.

Wellbeing бағдарламалары дамып жатқанына қарамастан, қызметкерлердің күтуі мен жұмыс берушілердің әрекеттері арасында әлі де айырмашылық бар. Компаниялар көбіне физикалық және психикалық денсаулыққа басымдық берсе, қызметкерлер өз әл-ауқатын барған сайын қаржылық тұрақтылық тұрғысынан бағалай бастады.

Қазақстан: табыс, тәуекелдер және қаржылық осалдық

Қазақстанда табыс құрылымы әлі де біркелкі емес, ал медианалық жалақы деңгейі орташа жалақыдан едәуір төмен. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылдың соңында Қазақстандағы орташа жалақы 473 158 теңгені құраса, медианалық жалақы 339 912 теңге, ал ең төменгі жалақы 85 000 теңге болды. Бұл көрсеткіштер жұмысшылардың едәуір бөлігі орташа деңгейден төмен табыс алатынын көрсетеді, ал бұл жинақ жасау мүмкіндігін шектеп, қаржылық тәуекелдерге осалдықты арттырады.

Мұндай жағдайда тіпті қысқа мерзімді табыс жоғалту немесе денсаулыққа байланысты күтпеген шығындар отбасының өмір деңгейіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Бұған қоса еңбек қауіпсіздігімен байланысты тәуекелдер де сақталып отыр. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректеріне сәйкес, 2025 жылдың 1 қазанына дейін өндірістегі жазатайым оқиғалар салдарынан 934 қызметкер зардап шеккен. Сонымен қатар, 9 айдың қорытындысы бойынша өндірістік жарақаттану деңгейі 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,4%-ға төмендеген. 2026 жылдың басында өндірістік жарақаттанудың 17 жағдайы тіркеліп, 18 адам зардап шеккен.

Өндірістегі жазатайым оқиғалар саны азайғанымен, олардың ауқымы әлі де маңызды болып отыр: жыл сайын жүздеген қызметкер еңбекке қабілеттілігін және табысын жоғалту қаупіне тап болады.

Осылайша, Қазақстанда қызметкерлердің әл-ауқаты түсінігі анағұрлым практикалық сипатқа ие болуда. Мұнда мәселе жайлылықта емес, ауру, жарақат немесе басқа өмірлік жағдайлар кезінде адамның қаржылық тұрақтылығын сақтай алуында.

Қорғау құралы ретінде корпоративтік сақтандыру

Дәл осы жерде қызметкерлерді қолдауға арналған дәстүрлі бастамалардың шектеулілігі байқалады. Спорт, білім беру немесе корпоративтік мәдениетке байланысты бағдарламалар маңызды болғанымен, олар негізгі мәселені — қызметкерлердің өмірлік тәуекелдер алдындағы қаржылық осалдығын толық шешпейді.

Осы тұрғыда сақтандыру қызметкерлердің әл-ауқатын қалыптастыру жүйесінің маңызды құралдарының біріне айналуда. Мұнда міндетті және ерікті шешімдерді ажырата білу маңызды.

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің деректеріне сәйкес, 2025 жылы қызметкерлерді еңбек міндеттерін орындау кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының жалпы көлемі 154,9 млрд теңгені құрады, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 12,5%-ға жоғары. Соңғы 5 жылда сыйлықақылар көлемі 3,7 есе артқан.

2025 жылы сақтандыру төлемдерінің жалпы көлемі 45,36 млрд теңгені құрап, 2024 жылмен салыстырғанда 0,39%-ға өсті. Соңғы 5 жылда төлемдер көлемі 7,3 есе көбейген.

Бұл статистика сақтандыру қорғанысының маңыздылығы артып келе жатқанын көрсетеді. Алайда міндетті сақтандыру тек базалық функцияны атқарады және қызметкерлердің барлық қажеттіліктерін қамти алмайды. Сондықтан сақтандыру компаниялары оны қорғау аясын кеңейтетін және команданың тұрақтылығын арттыратын ерікті корпоративтік бағдарламалармен толықтырып келеді.

Freedom Life өмірді сақтандыру компаниясының мамандарының айтуынша:
«Қазіргі кезде жұмыс берушілер міндетті сақтандыру шеңберінен шығып, қосымша шешімдерді енгізе бастады. Олардың қатарында Freedom Health сияқты ауыр аурулардан сақтандыру бағдарламалары бар, олар емделу шығындарын 1 млн АҚШ долларына дейін жабуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ Freedom Team өнімі арқылы ұсынылатын ерікті топтық жинақтаушы өмірді сақтандыру бағдарламасы бар. Ол сақтандыру қорғанысын ұзақ мерзімді жинақ қалыптастыру құралымен біріктіреді. Бағдарлама шарттары бойынша компания келісімшарт жасайды және сақтандыру жарналарын төлейді. Егер қызметкерлермен сақтандыру жағдайы орын алса — өмірді сақтандыру компаниясы оларға өтемақы төлейді. Егер ештеңе болмаса және келісімшарт мерзімі аяқталса — компания инвестициялық табысты ескере отырып төлем алады».

Мамандардың пікірінше, мұндай шешімдер қызметкерлерге қиын жағдайларда қолдау алуға ғана емес, болашаққа қаржылық қор қалыптастыруға да мүмкіндік береді. Ал жұмыс берушілер үшін бұл операциялық тәуекелдерді азайтуға көмектеседі: қызметкерлер емделгеннен кейін жұмысқа тезірек оралады, ұзақ мерзімді жұмысқа келмеу жағдайлары азаяды, командадағы адалдық пен тұрақтылық артады.