Білім беру жүйесі – тек білім мен дағды беріп қана қоймай, оқушының жан-жақты дамуына ықпал ететін күрделі процесс. Бүгінгі қоғамда жас ұрпақтың көшбасшылық қабілетін дамыту, жауапкершілікке тәрбиелеу және белсенді азаматтық ұстаным қалыптастыру маңызды. Осыған орай, мектептердегі өзін-өзі басқару жүйесі оқушылардың тұлға ретінде қалыптасуында ерекше орын алады. Өзін-өзі басқару – бұл тек ұйымдастырушылық құрылым емес, ол оқушылардың шығармашылығын дамытатын, өзіндік пікірін білдіруге мүмкіндік беретін, жауапкершілік сезімін нығайтатын маңызды құрал.

Оқушылардың өзін-өзі басқаруының мақсаттары

1. 
   
2. Жауапкершілік дағдыларын дамыту. Оқушыларға тек жеке жауапкершілік емес, ұжым алдындағы міндетін де сезіну маңызды.
   
3. Көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыру. Жетекшілік қабілеттері бар оқушыларды анықтап, оларды қолдау арқылы жаңа көшбасшыларды тәрбиелеу.
   
4. Шығармашылық пен бастамашылықты ынталандыру. Оқушылардың мектеп өміріне қатысты жаңашыл идеялары мен жобаларын жүзеге асыруға мүмкіндік беру.
   
5. Коммуникацияны жақсарту. Ұжымда тиімді қарым-қатынас орнатып, әртүрлі пікірлерді құрметтеуге үйрету.
   
6. Тәуелсіз шешім қабылдау қабілетін дамыту. Өзін-өзі басқару барысында оқушылар өз ұсыныстарын негіздеуді және оларды жүзеге асыру жолдарын үйренеді.
   

Өзін-өзі басқару құрылымы

Оқушылардың өзін-өзі басқару жүйесі арнайы құрылымдар арқылы ұйымдастырылады. Бұл құрылымдардың басты мақсаты – мектеп өмірін басқаруға оқушылардың тікелей қатысуын қамтамасыз ету. Негізгі құрылымдар мыналар:

• 
  
• Президент немесе басшы: Мектеп оқушыларының көшбасшысы ретінде маңызды шешімдер қабылдауға және жалпы ұжым атынан сөйлеп, ұсыныстарды жеткізуге жауапты тұлға.
  
• Комитеттер мен секциялар: Әр түрлі бағыттар бойынша жұмыс істейтін топтар. Мысалы, мәдениет, спорт, экология, білім беру салаларына жауапты комитеттер оқушылардың қызығушылықтарын біріктіреді.
  
• Жалпы жиналыс: Оқушылардың барлық маңызды мәселелерді талқылайтын және шешімдер қабылдайтын ашық алаңы.
  
• Кеңесшілер: Мұғалімдерден немесе мектеп әкімшілігінен құралған топ, олар оқушылардың өзін-өзі басқару жұмыстарын бағыттап, кеңес береді.
  

Өзін-өзі басқарудың артықшылықтары

1. 
   
2. Көшбасшылық қабілеттерін дамыту. Мектеп оқушылары көшбасшылық дағдыларын іс жүзінде дамытып, болашақта белсенді азамат ретінде қалыптасады.
   
3. Жауапкершілікке тәрбиелеу. Оқушылар ұжымдық және жеке жауапкершіліктің маңызын түсініп, өз істерінің нәтижесіне жауап береді.
   
4. Шығармашылықты дамыту. Жаңашыл идеяларды ұсыну және оларды іске асыру мүмкіндігі оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға көмектеседі.
   
5. Әлеуметтік дағдыларды жетілдіру. Топта жұмыс істеу, пікірталастарға қатысу және ортақ мақсаттарға жету үшін ынтымақтастық орнату.
   
6. Мектептің жалпы ахуалын жақсарту. Оқушылардың мектеп өміріне тікелей қатысуы ұжымдық бірлікті арттырып, мектептегі атмосфераны жандандырады.
   

Өзін-өзі басқарудың қиындықтары мен оларды шешу жолдары

Өзін-өзі басқару жүйесі тиімді болуы үшін бірнеше мәселелерді ескеру қажет:

1. 
   
2. Бастама мен қызығушылықтың төмендігі. Кейде оқушылар өзін-өзі басқаруға белсенді қатысуға құлықсыз болуы мүмкін. Мұны шешу үшін қызықты жобалар ұйымдастырып, оқушылардың қажеттіліктеріне назар аудару қажет.
   
3. Жетекшілік тәжірибенің жетіспеуі. Оқушыларға көшбасшылық қасиеттерін дамыту үшін арнайы тренингтер мен семинарлар ұйымдастыру ұсынылады.
   
4. Уақыт тапшылығы. Өзін-өзі басқару қызметтері мен оқу процесін үйлестіру үшін тиімді жоспарлау қажет.
   

Қорытынды

Оқушылардың өзін-өзі басқаруы – олардың бойында жауапкершілік, көшбасшылық және әлеуметтік дағдыларды дамытуға мүмкіндік беретін таптырмас құрал. Бұл жүйе мектеп өмірін белсенді әрі қызықты етуімен қатар, болашаққа бағытталған сенімді қадам болып табылады. Сондықтан әрбір мектеп өзін-өзі басқару жүйесін нығайтып, оқушылардың толыққанды дамуына жағдай жасауы тиіс.

Қызылорда облысы білім басқармасының

Қызылорда қаласы бойынша білім бөлімінің

Қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығының

бөлім меңгерушісі Омар Н.Н.