Бөлім: «Әңгімелер»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Азамат
Өткен ғасырдың тоқсан бірінші жылы. Халқымыздың рухани қазынасы — кітап пен газет-журналдар сақталатын республикалық Кітап палатасының Мемлекеттік..
© Софы Сматаев
Баяғы сол асыл Қасым
Қасым... Баяғы сол Қасым. Арқаның қарқарасындай қасиетті Қарқаралының Аққорасында туып, "Ақтайлақтан ақтарыла аққан сумен" бетін жуған, Қарадоқ..
© Софы Сматаев
Үнсіздік
Үнсіздік деген адам баласының бойындағы тамаша қасиет. Солай бола тұрса да, «Үнсіздік» деген ұғымды өмірде жете түсіне алмай жататынымызда шындық...
© Әліпов Айтбек Рымбекұлы
Қиясбек табалдырықтан аттады...
Қиясбек табалдырықтан аттады.— Әже, мен саған келдім.— Қиясбекпісің? Жалғыз қалдым ғой, қарашығым! Құбашым қайда? Ылизам қайда? Айтшы, неге әкетті?..
© Софы Сматаев
Сәрсен түскі асына күндегі уақытынан біраз кешігіңкіреп келді...
Сәрсен түскі асына күндегі уақытынан біраз кешігіңкіреп келді.— Шай суып кетті, қайда жүрсің? Әлде бір жерден тойып келген шығарсың.— Қайда жүруші..
© Софы Сматаев
Қарасудың өткелінен бері шыққанда, жалғыз солдат өзімен ілесіп келе жатқандардан бөлініп, ілгері ұмтылады.
Қарасудың өткелінен бері шыққанда, жалғыз солдат өзімен ілесіп келе жатқандардан бөлініп, ілгері ұмтылады. Екі қолын жайып айқай салды:— Апа!..
© Софы Сматаев
Есікті сарт еткізіп ашып, Эльза үйге жүгіріп кірді...
Есікті сарт еткізіп ашып, Эльза үйге жүгіріп кірді. Пеш түбінде бүрісіп отырған Рабиға әжейге қуана қарап, ентіге самбырлады:— Апа! Зольдат, Кригер..
© Софы Сматаев
Біріне-бірі иін тіресе жалғасқан тоқал тамдардың қасындағы жұрттың қарасы да қомақты...
Біріне-бірі иін тіресе жалғасқан тоқал тамдардың қасындағы жұрттың қарасы да қомақты. Бұлар да вокзал жаққа күн сала қарап қалыпты.Екі шетте екеу..
© Софы Сматаев
Ганс пен Қордабай ілбіп келеді...
Ганс пен Қордабай ілбіп келеді.— Көкең келеді. Сен жылама.— Жылағам жоқ. Ганстың көкшіл көздері моншақ жастардан бұлдырап көрінбей тұр.— Келеді...
© Софы Сматаев
"Жүндінің" тұмсығын алдымен қап-қара қою түтін көміп кетті...
"Жүндінің" тұмсығын алдымен қап-қара қою түтін көміп кетті. Көміп кетті де, іле тіп-тік көкке өрлеп, будақтап ұзарды. Артынша-ақ әлгі тұмсықтан..
© Софы Сматаев
Жаз күні мейірленіп, барынша жайнаған...
Жаз күні мейірленіп, барынша жайнаған. Аспанда шөкім бұлт жоқ. Тек түстіктегі "Үш қызылдың" баурайында сусыған көкшіл мұнар ғана тыным таппайды.Көз..
© Софы Сматаев
Құбашжан-ау, құлыным-ау, ойпыр-ай, соншама неге жүдеп кеткенсің...
— Құбашжан-ау, құлыным-ау, ойпыр-ай, соншама неге жүдеп кеткенсің! Құр сүйегің қалыпты ғой, балам-ау. Баяғыдан бері бір келмей осынша неге кешіктің?..
© Софы Сматаев
Сәрсеннің ауыз үйі.
Сәрсеннің ауыз үйі. Сықырлауық кереуеттің үстінде дөңбекшіп Қиясбек жатыр. Назары терезеде. Әйнек шынысы көкшіл көздің жас тұнған шарасындай дымқыл..
© Софы Сматаев
Аспанда ақ түбіттей қалықтаған жұп-жұмсақ ала бауыр бұлт теріскейге маңып барады...
Аспанда ақ түбіттей қалықтаған жұп-жұмсақ ала бауыр бұлт теріскейге маңып барады.Шағын станция үйінің алдындағы перронда үшеу түр. Ортадағы Құбаштың..
© Софы Сматаев
Дастарқан жиюсыз қалды...
Дастарқан жиюсыз қалды. Рабиға есікке қадалып мелшиіп отыр. Эльзада да үн жоқ. Мөлт-мөлт көз жасы дастарқанға тырс-тырс тамады..
© Софы Сматаев
Сен, Куваш, глюхенд... ыстық чай іш...
— Сен, Куваш, глюхенд... ыстық чай іш.— Рақмет, Эльза!— Апа, мен қант тістемейді. Куваш бер.— Оу, кішкентай қамқорым! Айналдым ниетіңнен сол..
© Софы Сматаев
Куваш, сен оянады
— Куваш, сен оянады?Эльза аяғының ұшымен тықырсыз басып келіп ұйқтап жатқан Құбаштың иығынан жайлап тартты. Алақанын маңдайына төседі. Ыстығы..
© Софы Сматаев
Шуылдасқан бір топ бала, орталарында шөлмек көз неміс баласы Ганс бар...
Шуылдасқан бір топ бала, орталарында шөлмек көз неміс баласы Ганс бар, ауыл сыртындағы кішкене төбеде сырғанақ теуіп жүр.Қордабай қолдан жасаған..
© Софы Сматаев
Құбаш, тұр! Басыңды көтер. Қолыңды шай, қарағым.
— Құбаш, тұр! Басыңды көтер. Қолыңды шай, қарағым. Тамақ суып барады.Эльза мен Рабиға буы бұрқыраған бір табақ етті алдына қойып, қыбырсыз жатқан..
© Софы Сматаев
Рабиға кимешегінің сыртынан аппақ күндігін қоқырайтып күбірлеп отыр...
Рабиға кимешегінің сыртынан аппақ күндігін қоқырайтып күбірлеп отыр.— Немере сүйем. Шілдехана, бесікке салар жасаймын!.. Уай, той көп-ау! Тұсау..
© Софы Сматаев
Табалдырықтан аттай беріп...
Табалдырықтан аттай беріп, есікті де жаппастан Сәрсен айқай салды.— Қаты-ы-ен! Шам жақ!— Жер майың толып тұр ма еді? Еркек боп тауып әкелсең мен аяй..
© Софы Сматаев
Сәрсен аулада жалғыз өзі мал жайғап жүр...
Сәрсен аулада жалғыз өзі мал жайғап жүр. Екі қой, қызыл сиырын қораға байлады. Ақырды тазалап, бір талын қалдырмай сабанды жинап алды. Содан кейін..
© Софы Сматаев
Үй іші ала көлеңке.
Үй іші ала көлеңке. Құбаш төбеге қарап ояу жатыр. Диірмен тартып отырып Эльза кенет ән шырқады. Мөлдір жіңішке дауыс сыңғырлай жөнелді.Ақ бұлтқа..
© Софы Сматаев
Ертеңгілік мезгілдің қызыл сәулесі қабырғада дірілдейді.
Ертеңгілік мезгілдің қызыл сәулесі қабырғада дірілдейді. Үй-іші толы кемпір-шал. Рабиға әжей дастарқанға барын салған.Шыны-аяқты өзі ұмсына әперіп..
© Софы Сматаев
Төрде шапан астында Құбаш бүк түсіп жатыр...
Төрде шапан астында Құбаш бүк түсіп жатыр. Эльза мен Рабиға пеш түбінде алдарына шүберек төсеп алып, қобыратып жүн түтіп отыр.— Апа, Куваш жазылады..
© Софы Сматаев