Шығармалар ✍️

 Соңғы жылдары Қазақстанда әлеуметтік желілерді күнделікті пайдаланатын жастар саны айтарлықтай артты. Instagram, TikTok, YouTube, Telegram сияқты платформалар жасөспірімдер мен жастардың ақпарат алуына, қарым-қатынас орнатуына және өзін танытуына негізгі құралға айналды. Бұл үдеріс кімдерге қалай әсер етіп отыр, қашаннан бері күшейді, не себепті қоғамды алаңдатуы тиіс және оны қалай дұрыс бағытта пайдалануға болады деген сұрақтар бүгінде ерекше өзекті.

 Қазіргі уақытта әлеуметтік желі жастар үшін жай ғана көңіл көтеру алаңы емес, өмір салтына айналды. Көптеген жас жаңалықты да, білімді де, тіпті болашақ мамандығына қатысты ақпаратты осы платформалардан алады. Бір жағынан, бұл — заман талабы. Онлайн курстар, ағартушылық парақшалар, кәсіпкерлік пен өзін-өзі дамытуға арналған контент жастардың көкжиегін кеңейтіп отыр. Кейбір жастар әлеуметтік желі арқылы жеке брендингін қалыптастырып, табыс табуға мүмкіндік алды.

Дегенмен әлеуметтік желінің жағымсыз ықпалын елемеуге болмайды. Виртуалды кеңістікте көрсетілетін «мінсіз өмір», қымбат көлік пен сәнді тұрмыс жастардың санасында жалған құндылықтарды қалыптастыруы мүмкін. Өз өмірін өзгелермен салыстыру жасөспірімдер арасында өз-өзіне сенімсіздік, күйзеліс пен мазасыздықтың артуына алып келеді. Психологтардың пікірінше, лайк пен қаралымға тәуелді болу тұлғаның ішкі еркіндігіне кері әсер етеді.

Тағы бір маңызды мәселе — уақытты тиімсіз пайдалану. Әлеуметтік желіде ұзақ уақыт отыру жастардың оқу үлгеріміне әсер етіп, кітап оқуға, терең ойлануға деген қызығушылықты азайтады. Қысқа видеоларға негізделген контент зейінді әлсіретіп, ақпаратты үстірт қабылдауға үйретеді. Бұл жағдай болашақта сыни ойлау қабілетінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Сонымен қатар, әлеуметтік желілерде таралатын жалған ақпарат та қоғам үшін қауіпті. Ақпарат көзін тексермей қабылдайтын жастар кез келген пікірге еріп кетуі ықтимал. Бұл қоғамдық сананың бұрмалануына, теріс көзқарастардың қалыптасуына жол ашады. Сондықтан жастар арасында медиасауаттылықты арттыру — уақыт күттірмейтін мәселе.

 Бұл проблема тек Қазақстанға ғана тән емес. Әлемдік зерттеушілердің сөзіне сүйенсек, цифрлық ортада өскен ұрпақ ақпаратты тез қабылдайды, алайда оны талдап, сүзгіден өткізу дағдысы әлсіз қалыптасуы мүмкін. Мамандар әлеуметтік желінің шектен тыс қолданылуы психологиялық денсаулыққа әсер ететінін жиі айтып жүр. Осыған байланысты, көптеген елдерде мектеп бағдарламасына медиасауаттылық пәні енгізілуде.

   Әлеуметтік желілерді толықтай шектеу мүмкін емес әрі тиімсіз. Ең бастысы — жастарды оны саналы түрде пайдалануға үйрету. Мектеп пен ата-ана тарапынан бақылау, дұрыс бағыт-бағдар беру, ал жастардың өз жауапкершілігін сезінуі — мәселені шешудің негізгі жолы. Әлеуметтік желі — қауіп емес, егер ол мақсатты түрде қолданылса. Сондықтан бүгінгі қоғамның міндеті — жастарды виртуалды әлемнің тұтқыны емес, оны өз дамуына қызмет ететін құрал ретінде пайдалана алатын саналы тұлға етіп тәрбиелеу.