Мектепте оқушының салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастырудың ерекшеліктері

Мектепте оќушыныѕ салауатты ґмір сїру мјдениетін

ќалыптастырудыѕ ерекшеліктері

 

І. Кіріспе

Оќушылардыѕ салауатты ґмір салтын ќалыптастыру мјселелері

 

ІІ. Негізгі бґлім

1. Салауатты ґмір салтын ќалыптастыру жолдары
2. Оќушыларєа салауатты ґмір салтын ќалыптастыру іс - тјжірибелерімнен

 

ІІІ. Ќорытынды:

Нјтижелерге сараптама

І. Кіріспе

Оќушылардыѕ салауатты ґмір салтын ќалыптастыру мјселелері

 

Ќазіргі кезде білім беру мекемелерініѕ алдында тўрєан міндеттердіѕ бірі - жас ўрпаќтыѕ салауатты ґмір сїруге кґзќарасын ќалыптастыру, олардыѕ денсаулыєын саќтауєа, ќоршаєан ортасын таза ўстауєа жјне жоєары, сапалы білім алып, сол білімді келешектегі ґмірінде пайдалана білуге тјрбиелеу.

Елбасымыз алдыєа міндет етіп ќойєандай ґзіндік ґмір ґрнегін жасай алатын, ґзіндік даму арнасын белгілеп, ґмірдіѕ ќиыр кґкжиегіне батыл ќадам басатын бїгінгі бјсекеніѕ ќатал заѕына икемді ўрпаќтыѕ тўєыры мектептен басталады. Оныѕ алєы шарты оќушы бойында ґмірлік бейінділіктерді ќалыптастыру мен денсаулыєын саќтаумен орындалады - дейді. Ќазаќ елініѕ Ата заѕына сјйкес јрбір азаматтыѕ саулыєы - мемлекетіміздіѕ саулыєы деп есептелінеді. Халыќ даналыєы «Елім бай болсын десеѕ - деніѕ сау болсын» деп денсаулыќтыѕ елдік, халыќтыќ, ўлттыќ, отандыќ маєынасына айрыќша кґѕіл аударады. Сондыќтан да јр адам «Меніѕ саулыєым - ўрпаєымныѕ саулыєы» деп тїсінгені абзал. [№8, 3 - 4бет]

Мектепте оќушыныѕ салауатты ґмір сїру мјдениетін ќалыптастыру бўл:

- Біріншіден, жеке тўлєаныѕ ґзін ќоршаєан жансыз жјне жанды табиєи ортамен жан - жаќты їйлесім тауып, ґз єўмырын Отаны, елі, отбасы жјне ґзі їшін барынша пайдалы ґткізу даєдысын ќалыптастыру;

- Екіншіден салауатты ґмір салты - ол денсаулыќтыѕ їйлесімді дамып, саќталуы мен орныєуын ќамтамасыз ету маќсатында денсаулыќты ныєайтуєа баєытталєан іс - шараларды жїргізу.

Мектептегі оќушы денсаулыєын саќтау мен ќалыптастырудыѕ басты маќсаты: оќушылардыѕ психологиялыќ, дене - ќимыл јрекеттерініѕ мїмкіндіктері мен жас ерекшеліктерін ескеріп, гигиеналыќ ўєымды, салауатты ґмір салтыныѕ ујждамаларын, жеке бас тазалыєын жете тїсіндіру; олардыѕ мінез - ќўлќында белгілі гигиеналыќ тўраќтылыќты ќалыптастыру, ґзіне - ґзі ќызымет ету, денсаулыєын саќтау, ныєайту, мјдени - гигиеналыќ мінез ќўлыќ даєдыларын ќалыптастыру болып табылады.

Мектеп жўмыстарыныѕ негізгі баєыттарыныѕ бірі - адам денсаулыєы мјдениетін ќалыптастырудыѕ негізі болатын «Денсаулыќ» баєдарламасын жїзеге асыратын дене тјрбиесі мен спортты белсенді дамыту, білім беру процесіне денсаулыќ саќтау технологияларын енгізу арќылы оќушыныѕ физиологиялыќ, психологиялыќ, јлеуметтік тўрєыдан жан - жаќты дамуына жаєдай жасау јрекетін жїзеге асыру болып табылады.

ІІ. Негізгі бґлім

1. Салауатты ґмір салтын ќалыптастыру жолдары

 

Егемен елдіѕ туын кґкке кґтеретін, јрине, ґркениетті ўрпаќ. Ендеше сол елдіѕ елдігін танытатын бїгінгі ўрпаќ ќандай болуы керек?

Ґкінішке орай, ќазіргі кезде жасґспірімдердіѕ бір бґлігі салауатты ґмір салтына ќайшы келетін іс - јрекеттерге баратыны барлыєымызєа белгілі жайт.

Сондыќтан бїгін білім беру жїйесінде еліміздіѕ ґсіп ґркендеуіне сай, заман талабына жауап беретін рухани - адамгершілік ќасиеттерін ќалыптастырєан, ќоєамдыќ ґмірге икемделген, білім жјне ґнер сырларын бойына мўќият сіѕірген, ќоєам, мемлекет жјне отбасы алдындаєы жауапкершілігін сезінетін, салауатты ґмір салтын ќалыптастыру мен денсаулыќты саќтау жјне ныєайту мјселелеріне айрыќша мјн беру керек.

Сабаќты оќытудыѕ белсенді тїрлерін пайдаланып ґткізген дўрыс: сюжетті ойындар, тест, реферат, пресс - конференциялар, семинарлар ґткізу, єылыми ќарапайым јдебиетпен жјне бўќаралыќ аќпарат ќўралдарымен жўмыс.

Сонымен ќатар валеологиядан алєан білім мен тјрбиеніѕ бірлескен жїйесі бойынша салауатты ґмір салтын ќалыптастыру барысында кґптеген іс - шаралар ґткізілуі ќажет..[№9, 12бет]

Себебі мектептегі барлыќ жўмытыѕ баєыты салауатты ґмір салтыныѕ негізгі ќўралдарын орындау болып табылады, яєни баланыѕ

- денсаулыќќа деген кґзќарасын тјрбиелеу;

- жас кезден бастап дўрыс тамаќтануы;

- жас кезден бастап белсенді демалыс мјдениетін, ќозєалыстыѕ ќажеттігін тјрбиелеу;

- зиянды јдеттердіѕ алдын алу, осы заттардыѕ зияныны тїсіндіру.

Сґзімді дјйектеу їшін мына сызбаларды ўсынып отырмын.

Салауатты ґмір салтын ќалыптастыру жолдары

 

2

Салауатты ґмір салтын ќалыптастыру жолдары

 

Осыєан орай, мектеп тјрбие ісініѕ меѕгерушілерініѕ, валеология пјнініѕ мўєалімі, дене шыныќтыру пјнініѕ мўєалімі, мектеп психологы мен медбибісініѕ араларында їлкен байланыс болуы керек, яєни, мектепішілік салауатты ґмір сїру салтыныѕ жоспары бір жасалуы ќажет.

1бґлім: СҐС арналєан оќу жјне тјрбие баєдарламаларын енгізу.

А) ЖЌТБ (СПИД) мјселелері жјне оныѕ алдын алу.

Б) Зиянды заттарды ќолданудыѕ алдын алу шаралары, т. б.

2 бґлім: Денсаулыќты саќтау.

А) Санитарлыќ - гигиеналыќ жаєдай: жарыќ, температура, тїс гаммалары т. б.

Б) Сабаќ кестесін баќылау.

В) Їзіліс уаќыты.

В) Ыстыќ тамаќты ўйымдастыру.

Д) Дјрігерлік тексеріс.

Е) Арнайы дјрігерлік топтыѕ ќўрылуы.

Ж) Денсаулыќ беті.

 

3бґлім: Спорттыќ сауыќтыру мерекелерін ўйымдастыру.

А) Спорттыќ секциялар.

Б) Јр тїрлі спорттыќ жарыстар.

В) Спорттыќ мерекелер.

Г) Президенттік тест тапсыру.

Д) Денсаулыќ кїндері.

Е) Жазєы демалысты ўйымдастыру.

 

4бґлім: СҐС ќалыптастыру барысында жїргізілетін мерекелер

А) Сабаќтар.

Б) Клубтардыѕ жўмысы.(Денсаулыќ, Дебат, Рауан, т. б)

В) Дґѕгелек стол басында кездесулер, кештер, КВН, ата - аналар жиналысы, дјрігер ќызметкерлерімен кездесу. [№9, 15бет]

Сызба тїрінде СҐС орталыєыныѕ жўмысы тґмендегідей:

СҐС орталыєыныѕ жўмысы

 

Мектепішілік медбибі бґлмесі Јдістемелік ќызмет

а) педагогикалыќ кеѕес а) дјрігерлік тексеріс

б) арнайы дјрігерлік топ б) пед. консилиум

в) егу жўмыстары в) конференция

г) денсаулыќ беті г) сынып жетекшілерініѕ отырысы

д) дјрігер ќызметкелерімен кездесу д) ќалалыќ, облыстыќ семинарлар

 

Дене шыныќтыру, сауыќтыру орны

а) жарыстар

б) сайыстар

в) денсаулыќ кїндері

г) денсаулыќ фестивалі

 

Кітапхана Психолог ќызметі

а) СҐС туралы арнайы стенд а) оќушылар ман мўєалімдерге арналєан

б) арнайы јдебиеттер семинар байланыс тренинг

в) СҐС. Денсаулыќ. Валеология. т. б б) ґзіѕді таны, сенім клубтары

журнал - газеттер

 

Асхана Мектептен тыс мекемелермен

байланыс

а) ыстыќ тамаќ а) ќалалыќ емхана б) буфеттік ґнімдер ўйымдастыру б) ќалалыќ ЖЌТБ орталыєы. т. б.

 

Міне осындай жїйелі тїрде ќўрылєан жоспар бойынша мектебімізде салауатты ґмір сїру салтын ќалыптастыру барысында кґптеген іс - шаралар ґткізілді.

Салауаттану пјнінен оќушылар салауатты ґмір салтын ўстануды оќып, біліп ќана ќоймай сонымен бірге єылыми зерттеу жўмыстарымен де айналысќаны жґн. Кґбінесе ґзіміз тўратын ауылдыѕ ауасыныѕ адам денсаулыєына јсері, оќушыныѕ сабаќ їлгеріміне јсер ететін факторлар. т. б. зерттеуге болады.

3 - 4 сынып оќушылары оќу жылыныѕ басында зерттеу жўмысыныѕ таќырыбын да осы салауатты ґмір салтына байланысты таѕдап алып жатады. Јсіресе,«Меніѕ ауылым», «Табиєаты тамаша - Саєыз», «Нашаќорлыќ - єасыр дерті», «Ґз ґмірім - ґз ќолымда», «Туберкулез - јлемдік проблема», «Темекініѕ адам ґміріне зияны» атты таќырыптарды оќушылар ґз ќалауларымен таѕдап алды. Ќазіргі ХХІ єасырдыѕ жастары ґте сауатты.

Халыќтыѕ денсаулыєы – ел дамуыныѕ аса маѕызды тўтќасы, болашаєы - мыздыѕ кепілі.

Атамыз ќазаќтыѕ «Бірінші байлыќ - денсаулыќ», яки болмаса «Денсаулыќ – тереѕ байлыќ» деген даналыќ мјтелдері тіршіліктіѕ наєыз ґзегінен алынєан емес пе? Денсаулыќтыѕ ќадірін, маѕызын айрыќша ўєынып барлыќ игіліктен жоєары санаєан. Таєы да «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деп жан мен тјн саулыєын ќоршаєан орта аясында дўрыс саќтап жјне ныєайтуєа тїрлі пайдалы јрекеттер жасап отырєан.

Жасырары жоќ, кїні бїгінге дейін небір єўлама єалымдар, біліктілігі кїшті дјрігерлер де «Денсаулыќ деген не?» деген сўраќќа јлі толымды, тўшымды, дјл аныќтама бере алмай келеді. Ќолымызда тек ВОЗ (дїниежїзілік денсаулыќ саќтау ўйымы) ќалыптастырєан аныќтама бар. Бў л бойынша Денсаулыќ – жан, тјн жјне адамныѕ јлеуметтік жаєдайыныѕ ќоѕдылыєы. Байќап отырсаѕыз жан иесініѕ жалєыз анатомиялыќ дўрыс ќалпына єана емес, оныѕ јлеуметтік жаєдай - тўрпатына да ерекше мјн берілген.

Жуырда єана ґткен дјрігерлер мен провизорлардыѕ съезінде сґйлеген сґзінде еліміздіѕ президенті Н. Ј. Назарбаев: «Халыќтыѕ денсаулыєы – ел дамуыныѕ аса маѕызды тўтќасы, болашаєымыздыѕ кепілі» деп таєы да айрыќша айќындап атап ґтті. Сонымен ќатар келешек атќарылатын істердіѕ басты стратегиялыќ баєыттарын да кґрсетті.

Бірінші: балалар мен жасґспірімдердіѕ денсаулыєына айрыќша кґѕіл бґлу.

Екінші: халыќты ќол жетерлік жјне саналы медициналы ќ кґмекпен ќамтамасыз ету. [№13, 42бет]

Їшінші: отандыќ медицина єылымын дамыту.

Ќорыта келгенде айтарым, валеологиялыќ білім мен тјрбиеніѕ бірлескен жїйесі оќушылардыѕ денсаулыєын саќтауєа жјне ныєайтуєа кґмектеседі. Тек валеология тїсініктерімен тереѕ ќаруланєан бала єана ґз денсаулыєыныѕ ќадірін біліп, салауатты ґмір салтын ќалыптастырады.

 

2. Оќушыларєа салауатты ґмір салтын ќалыптастыру іс - тјжірибеле - рімнен кґрініс

Шыныєу - салауатты ґмір салтыныѕ негізі. Жас ўрпаќќа тјрбие жјне білім беру бїгінгі таѕдаєы јлеуметтік - экономикалыќ ґзерістер ќатарында адам санасындаєы кїрделі жаѕєыру їрдісімен астаса жїріп жатыр. Бўл туралы

Ќазаќстан Республикасыныѕ тўжырымдамасында: «Ќоєамды ізгілендіру - ХХІ єасырдыѕ табалдырыєындаєы ґркениетті дамудыѕ талабы», мўныѕ ґзі јлеуметтік ќатынастарды ўйымдастырудыѕ тиімді нысандарына ќол жеткізуге байланысты болып отыр.

Ел басшысы Н. Ј. Назарбаев «Ќазаќстан 2030» стратегиялыќ даму баєдарламасында «Салауатты ґмір салтын ынталандыру јрќайсымыздыѕ дене тјрбиесімен айналысуымызєа, дўрыс тамаќтануымызєа, есірткелерді, темекі мен алкагольді тўтынуды ќойып, тазалыќ пен санитария шараларын саќтауымызєа жјне Т. С. С. баєытталєан» делінген.

«Денсаулыќ – зор байлыќ, адам баќытыныѕ бастауы» - дейді халќымыз. Ата бабаларымыздыѕ бўл дана ой – пікірі талай єасырлар белесінен ґтіп бізге жетіп отырєан шындыќ. Ўлттыѕ денсаулыєы ўлан асыр байлыќ екені рас, тек оєан ие болу їшін кґп кїштер жўмсауымыз ќажет. Денсаулыќ адамєа біраќ рет берілетін табиєат тартуы. Ол тўраќты, мјѕгілікке берілмейді, їзбей ґзгерісте болады. Оны саќтау їшін еѕбек сіѕіру, ауырмай тўрып іс - јрекет жасау керек. Оєан наќты білім, ынта - ыќылас, ерік – жігер ќажет, онсыз баянды, јрі ўзаќ денсаулыќты саќтау ќиын.

Ќазіргі кезде Ќазаќстан халќыныѕ, оныѕ ішінде жастардыѕ денсаулыєы тґмен деѕгейде. Тек, бір кґрсеткіш - јскер ќатарына шаќырылєан жастардыѕ 50 % дене дайындыќтарыныѕ нашар дамуына жјне денсаулыќтарына байланысты ќорєаныс куштерініѕ ќатарында ќызмет атќаруєа жарамсыз.

Бўл ќауыпты жаєдай Ќазаќстан їкіметін, јскери ўжымдарды, педагогтарды, дјрігерлерді, єылымдарды шындап толєандыруда.

Ќазіргі кезде бўл проблеманы шешудіѕ негізгі жолы салауатты ґмір салтын ќалыптастыру, кеѕінен насихаттау болып отыр. Бўл тўрєада елбасы « Ќазаќстан - 2030» стратегиялыќ баєдарламасында «Жеткілікті ќўралдар болмай тўрєан жаєдайда, ауруларєа ќарсы кїрес, денсаулыќты ныєайту жґніндегі біздіѕ стратегиямыз – азаматтарымызды салауатты ґмір салтын јзірлеуден басталады» - деп атап кґрсетті. [№4, 8 - 9бет]

Дїниежїзілік денсаулыќ саќтау ўжымыныѕ деректері бойынша, денсаулыќќа јсер ететін факторлардын 50 - 60 % ґмір тіршілігіне, 20 % -

тўќым ќулаушылыќќа, 20 % - сыртќы ортаныѕ жаєдайына, 8 - 10 % -

дјрігерлік кґмектіѕ денгейіне байланысты. Бўл деректер денсаулыќ їшін кїрестіѕ негізгі баєыты – салауатты ґмір салтын ќалыптастыруєа, оны насихаттауєа баєытталєан шаралар екенін дјлелдейді.

Салауатты ґмір салтыныѕ жастар арасында ќалыптасуыныѕ маѕызы ґте зор. Бўл баєытта жїргізілетін жўмыстар: ауру шаќыратын факторлардыѕ јсерін тґмендетуге, ішімдіктіѕ, темекініѕ, есірткініѕ зияндыєына, ќимыл - ќозєалыстыѕ аздыєына, ќўнарлы тамаќтанбауєа ќарсы жїргізілетін їгіт - насихат жўмыстарына негіз салды.

Салауатты ґмір тіршілігі – денсаулыќты саќтаудын жјне ныєайтудыѕ негізгі, ол жан - жаќты дамыєан азаматтыѕ ќалыптасуына, оныѕ рухани, дене дамуына јсер етеді.

Денсаулыќќа кері, жаєдайсыз јсер ететін кґптеген факторлар бар: ауырып жазылу; никотин мен алкогольге ќўмарлыќ; еѕбектіѕ, тўрмыстыѕ жайсыз жаєдайларыныѕ созылмалы јсері; дўрыс тамаќтанбау ( оныѕ жеткіліксіздігі жјне шамадан тыс кґптігі); кґніл кїйдіѕ жылдам ауытќуы, еѕбек пен ретсіз демалыстыѕ бўзылуы, ауаныѕ, судын бўзылуы; дјрі - дјрмекті жјне тўрмыс - химиялыќ заттарын орынсыз пайдалану. Осы факторлардыѕ ішінде бірінші ќатарда ќимыл - ќозєалыстыѕ аздыєы.

Салауатты ґмір тіршілігініѕ негізгі баєыттарыныѕ бірі – ќимыл - ќозєалыс денгейі. Адам тіршілігіне ауа, су, тамаќ ќандай керек болса, белгілі деѕгейдегі ќозєалыстын да маѕызы сонша, оны ґмір сїрудіѕ еѕ басты шарттарыныѕ бірі ретінде есептейді. Табиєаттыѕ ґзі адамныѕ ќолында физиологиялыќ тендесі жоќ, денсаулыќ тјсілін беріп отыр, ол – ќимыл – ќозєалыс, дене жаттыєулары. Бјрі де адамныѕ ынтасына, ыќыласына, жігеріне, јркімніѕ ґз басына, жауапкершілігіне тікелей байланысты. Адам аєзасы атадан атаєа, бір адамныѕ даму кезендеріне ќимыл ќозєалыстыѕ јсерінен ќалыптасады. Ќимыл – ќозєалыстыѕ аздыєы (гипокенезия) денсаулыќты бўзатын себептердіѕ бірі.

Біздіѕ зерттеуіміздіѕ маќсаты: 1. Оќушы жастардыѕ дене тјрбиесі сабаєы мен салауатты ґмір тіршілігіне јртїрлі кґзќарастардыѕ себебін; 2. Оќушы жастардыѕ дене шыныќтырумен шўєылдануына кедергі келтіретін факторларды ныќтау. [№11, 20бет]

Арнайы сўраќтар тізіміне берілген жауаптар нјтижелері:

1. «Денсаулыќ дегеніміз не?» - деген сўраќќа дўрыс жауапты 65 % білімгерлер берді.
2. «Ішімдік пен есірткеніѕ денсаулыќќа јсері» - деген сўраќќа - 70 % білімгерлер – ол «Денсаулыќты бўзады» - деп жауап берді. Ал, «Ішімдікке ќалай ќарайсыз? – деген сўраќќа» «Аз мґлшерде ішемін» - деп 50%, «Ішпеймін» - деп 50% жауап берді. «Ішемін» деп жауап бергендер оны оќта - текте, тиіп ќашып ішетіндер. Салынып ішетіндер ќатарына жатпайды.
3. Гигиена жјне санитария ережелерін саќтайсыз ба? - деген сўраќќа 70 % білімгерлер «саќтаймыз», 30 % -«анда санда, јр ќалай»- деп жауап берді.
4. «Салауатты ґмір тіршілігі туралы не айтасыз?» - деген сўраќќа - 75 % білімгерлер дўрыс жауап берді.

Екінші міндет – оќушы – жастардыѕ дене тјрбиесі сабаєына жјне салауатты ґмір салтына јртїрлі кґзќарастардыѕ себебі. Сўраќтар тізіміне жауап берген оќушыларды дене шыныќтыру сабаєына кґзќарастарына байланысты їш топќа бґлдік: 1 топќа дене шыныќтыру сабаєына кґзќарастары тґмен, онымен шўєылдануды ќаламайтындар жатты. Бўл топќа барлыќ сўраќќа жауап бергендердіѕ - 36 - 41 %; 2 - топќа – бейтарап, жаќсы да емес, жаман да емес, сабаќќа кґзќарастары јлі толыќ ќалыптаспаєан - 45 - 57 %; 3 - топќа – кґзќарастары дўрыс, сабаќќа ынта ќойып ќатысатындар жатты, тек олардыѕ саны 2, 8 - 7 % дейін єана болды.

Сонымен, жіктеу нјтижесінде оќушылардыѕ кґпшілігініѕ дене тјрбиесі сабаєына кґзќарастары тґмен, ќалыптаспаєан. Оныѕ себептері:

1. Дене тјрбиесіне ќызыєушылыќтыѕ жоќтыєы - 38 %;
2. Нашар материалды техникалыќ база - 35 %;
3. Денсаулыќтыѕ тґмен денгейі - 28 %;
4. Сабаќтыѕ, сауыќтыру іс - шаралардыѕ тґмен денгейде ґтуі - 47 %;
5. Јдістемелік, спорттыќ јдебиеттердіѕ жеткіліксіздігі - 40 %;
6. Дене тјрбиесі жґніндегі теориялыќ білімініѕ жеткіліксіздігі - 45 %.

Бўл деректерден оќушылардыѕ дене тјрбиесі сабаєына кґзќарастары јлі тґмен денгейде екенін, оныѕ себептері: оєан ќызыєушылыќтын жоќтыєы, спорт жабдыќтарыныѕ материалды – техникалыќ базаларыныѕ нашарлыєы, сабаќтыѕ тґмен денгейде ґтуі т. б. жатады. Сол себептен, біздіѕ ойымызша, ќоєамдыќ сауыќтандыру баєдарламасында салауатты ґмір салтын жасґспірімдердіѕ арасында ќалыптастыру маќсатында осы жайларєа баса кґѕіл бґлу ќажет.

« Дене тјрбиесімен шўєылдану сіздіѕ денсаулыєыныздыѕ, жалпы жаєдайыныздыѕ, кґѕіл - кїйіѕіздіѕ, жўмыс істеу ќабілетініздіѕ жаќсаруына јсер етеме?» - деген сўраќќа жауап берген білімгерлердіѕ:

- 44 % - денсаулыєымызды жаќсартады;

- 50 - 54 % - жалпы жаєдайымызды, кґѕіл кїйімізді кґтереді;

- 28 % - жўмыс істеу ќабілетімізді жоєарлатады;

- 7 % - жауап бермеді.

«Дене жаттыєуларымен аптасына неше рет шўєылданєыѕыз келеді» - деген сўраќќа берілген жауаптар:

- 35 %- 1 рет

- 40 %- 2 рет

- 11 %- 3 рет

- 4, 8 %- 4 рет

Бўл жауаптардыѕ 40 % білімгерлердіѕ аптасына 2 рет міндетті тїрде дене тјрбиесі сабаєымен шўєылдануды ќалайды. Соєан байланысты біз жалпы білімгерлерге аптасына 4 саєат дене тјрбиесіне бґлу жґнінде ўсыныс жасаймыз.

Дене тјрбиесі мен шўєылдануєа ќай саєаттар ыѕєайлы? – деген сўраќќа,

жауаптар:

- 26 % - 8 - 10

- 11 % - 10 - 12

- 12 % - 12 - 14

- 31 % - 14 - 16

- 9 % - 16 - 18

- 12 % - 18 - 20

- 8 % - 20 - 22

Оќу ісін ўйымдастырушылардыѕ пікірінше дене тјрбиесі сабаєынан кейін

мўєалімдердіѕ назарын келесі пјнге жўмылдыру ґте ауыр, сўраќтар тізімінде дене тјрбиесі сабаєы – бірінші саєаттарєа (8 - 10) - 26 %, ал аќырєы саєатќа (14 - 16) ќоюды - 31 % ќалады.

Білімгерлер сўраќќа берген жазбаша жауаптарында дене тјрбиесініѕ керектігін мойындайды: 49 % - ол денсаулыќќа жаќсы јсер етеді, 53 % - жалпы жаєдайыныѕ жаќсарєанын, 38 % - жўмыс істеу ќабілеті жоєарлаєанын, 51 % - оныѕ денсаулыќќа, жўмыс істеу ќабілетіне, кґѕіл – кїйіне жаќсы јсер ететінін атап ґтті.

Біздіѕ зерттеуіміздіѕ нјтижелері бастауыш сынып мўєалімдерініѕ ќимыл – ќозєалыс деѕгейі (ќажетті физиологиялыќ деѕгеймен салыстырєанда)

- 56 - 65 %, ал емтихан, демалыс кездерінде - 39 - 46 % екенін кґрсетті. Бўл деректер мўєалімдердіѕ жыл бойы гипокинезия жаєдайында болатындыєын кґрсетеді.

2 - ші сыныпќа ґткізген ашыќ сабаєымда мен салауатты ґмір салтын ќалыптастыру маќсатында кґптеген јдістерді оќушылардыѕ бойына сіѕіре білдім.

 

Сабаќтыѕ таќырыбы: Сезім мїшелері. Кґз кґру мїшесі

Сабаќтыѕ маќсаты: 1. Оќушыларєа сезім мїшелері туралы тїсінік беру.

2. Кґру гигиенасы, кґз жаттыєуларын жасау, кґзді саќтай

білуді їйрету.

3. Тазалыќќа, сўлулыќќа, ўќыптылыќќа тјрбиелеу.

Сабаќтыѕ јдісі: тїсіндіру, јѕгімелеу, сјйкестендіру, сўраќ - жауап, баяндау, т. б.

Сабаќтыѕ тїрі: Аралас сабаќ

Сабаќтыѕ кґрнекілігі: суреттер, тірек сґздер, оќулыќ, магнитті таќта, т. б.

Сабаќтыѕ жїрісі: І. Ўйымдастыру кезеѕі.

ІІ. Їй тапсырмасын сўрау.

1. Ауру деген не?
2. Аурудыѕ ќандай белгілері бар?
3. Ауырєан кезде не істеу керек?

ІІІ. Жаѕа сабаќ.

Біз кґреміз, естиміз, јртїрлі иістерді, дјмді, ыстыќ пен суыќты сезе аламыз.

Осы бір єажайып ќабілеттер бізге бес сезім мїшесі арќылы беріледі.

Олар:

- кґз - кґру мїшесі;

- ќўлаќ - есту мїшесі;

- мўрын - иіс сезу мїшесі;

- тіл - дјм сезу мїшесі;

- тері - ыстыќ пен суыќты сезу мїшесі;

Осы бес сезім мїшесі арќылы біз ґзімізді, ќоршаєан јлемді танып білеміз.

Жўмбаќ.

Жолдыѕ екі жаєында тўратын екі аєайынды бірін - бірі кґрмейді.

(кґз)

Кґз - ќандай мїше?

Кґз – кґру мїшесі.

Ендеше, бїгінгі біздіѕ жаѕа таќырыбымыз: « Сезім мїшелері. Кґз – кґру мїшесі». Кґз - кґру мїшесі, адамныѕ негізгі кґмекшісі. Ол айналадаєы заттыѕ барлыєын кґруге, тїрін, тїсін, пішінін ажырата білуге кґмектеседі. Егер кґзді зерттеп ќарайтын болсаќ, оныѕ ортасында нўрлы ќабыќшасы бар екенін кґреміз. Нўрлы ќабыќшаныѕ ортасында ќарашыќ орналасќан. Ол кґзге жарыќ ґтетін терезеше тјрізді. Жарыќ кґз бўршаєы арќылы ґтіп, бейне кґздіѕ торлы ќабыќшасына тїседі. Бўдан кейін кґру жїйесі оны миєа жеткізеді. Содан барып, біз бейнені кґреміз. Кґзді шаршаудан, заќымданудан саќтау керек.

ІЇ. Дјптермен жўмыс.

Ї. Сергіту сјті.

ЇІ. Сўраќ - жауап.

ЇІІ. Сјйкестендіру.

ЇІІІ. Сауыќтыру сјті.

Егер кґз шаршаса мынадай жаттыєуларды орында:

- Кґзді ќатты ќысып, ќайта аш. (5рет)

- Кґзді айналдыра ќозєалт. (солєа - жоєары - оѕєа - тґмен),(10рет)

- Ќолыѕды алєа соз. Ќолдыѕ саусаєына ќара, жайлап ќол ўшын мўрныѕа жаќындат, содан кейін жайлап, керісінше алыстат. (5рет)

- Терезеден алысќа 1 минут ќара.

ІХ. Ойын. «Пайдалы - Зиянды»

Пайдалы Зиянды

1. Кґзді соќќыдан саќтау. 1. Жатып оќу.
2. Кґзді ертеѕгісін жуу. 2. Жарыќ шамєа ќарау.
3. Кїніне 1 - 2 саєат теледидар ќарау. 3. Ґте жаќыннан теледидар кґру.
4. Кґзге жаттыєу жасау. 4. Кір ќолмен кґзді уќалау.
5. Кґлікте, ќараѕєы жерде оќу.

 

Х. Ќорытындылау.

ХІ. Їйге тапсырма. ХІІ. Баєалау.

Бўл сабаєым дене тјрбиесі, дїниетану, ана тілі, ќазаќ тілі, бейнелеу пјндерімен тыєыз байланыста ґтті. Оќушыларєа алєашќы кґмектіѕ ќалай кґрсетілетінін медбике апайы тїсіндіре білді. Келесі 3 - ші сыныптарєа Салауаттану пјнінен ашыќ сабаєымды ойын тїрінде ґткіздім.

Сабаќтыѕ таќырыбы: Есте саќтау жјне оныѕ тїрлері

Сабаќтыѕ маќсаты:

Білімділігі: Оќушыларєа есте саќтау жјне оныѕ тїрлері туралы

тїсінік беру.

Дамытушылыєы: Кґз алдарына елестету арќылы есте саќтау ќабілеттерін дамыту.

Тјрбиелілігі: Оќушылардыѕ ґ есте саќтау ќабілеттерін арттыруєа,

тапсырманы орындауєа, маѕызды нјрселерді есте саќтай білуге тјрбиелеу.

Сабаќтыѕ тїрі: Ойын сабаќ

Сабаќтыѕ јдісі: тїсіндіру, сўраќ - жауап, меѕгерту, јѕгімелеу;

Сабаќтыѕ кґрнекілігі: суреттеройыншыќтар, шарлар, т. б.

Сабаќтыѕ жїрісі: І. Ўйымдастыру кезеѕі.

Оќушылардыѕ назарын сабаќќа аудару

ІІ. Їй тапсырмасын сўрау.

- Сезім толќындары деген не?

- Сезім толќындарыныѕ ќандай тїрлері бар?

- Сезім толќындары адам денсаулыєына ќалай јсер етеді?

ІІІ. Жаѕа сабаќ.

- Адамныѕ кґѕіл - кїйініѕ жаєдайы есте саќтауды да жетілдіреді.

Мысалы: мўєалім сабаќ тїсіндіргенде сендер кґѕіл ќоя тыѕдап алып, ќайта айтып бере аласыѕдар. Егер кґѕілсіз тыѕдасаѕдар, естеріѕде ештеѕе ќалмайды. Бўл адамныѕ есте саќтау ќабілеті екен. Сонымен бїгінгі сабаєымыз: Есте саќтау жјне оныѕ тїрлері.

- Есте саќтау дегеніміз - адамныѕ болєан жаєдайды есте саќтап, оны ќайтадан еске тїсіру ќабілеті. Егер адам аќпаратты тез жјне ўзаќ уаќыт есте саќтай алса, кґз алдына тез елестете алса, онда оныѕ есте саќтау ќабілеті жаќсы деп айтуєа болады. Еске саќтаудыѕ кґру, есту, аралас есте саќтау деген тїрлері болады.

 

Сонымен ќатар аќпаратты есте саќтау уаќытына ќарай ќысќа жјне ўзаќ есте саќтау деп бґлінеді. Ќысќа есте саќтауда аќпарап тез ўмытылады. Ал ўзаќ есте саќтауда ол кґпке дейін ўмытылмайды.

ІЇ. Дјптермен жўмыс.

Ї. Сергіту.

ЇІ. Еске саќтауды дамытуєа арналєан жаттыєулар:

Есту арќылы Кґру арќылы Аралас

Мектеп Таќта Бўлт

Жел Бор Кїн

Ќалам Парта Жаѕбыр

Гїл Кітап Жапыраќ

Аспан Есік Жел

 

3 2 5

2 5 1

5 3 4

1 1 2

4 4 3

 

ЇІІ. Їйренген таќпаќтарын айту.

ЇІІІ. Ойындар.

- «Орнын тап» ойыны

- «Не сатылды?» ойыны

ІХ. Сўраќ - жауап

- Есте саќтау дегеніміз не?

- Есте саќтаудыѕ ќандай тїрлері бар?

Х. Ќорытынды:

- Есте саќтау зейінге де байланысты екен. Зейін басќа нјрселерге кґѕіл аудармауєа, сабаќты ґте жаќсы есте саќтауєа кґмектеседі. Сабаќта да, кґшеде де зейінді бол. Егер сен зейінді болсаѕ есіѕе кґбірек саќтай аласыѕ, кґп нјрсені білесіѕ. Осыныѕ бјрі жаќсы оќуєа, кґргендері мен естігендерін жаќсы есіѕе саќтауєа кґмектеседі. Ол їшін кґп оќып, таќпаќ жаттап, есеп шыєару керек.

ХІ. Баєалау.

ХІІ. Їйге тапсырма.

Салауатты ґмір салтын ќалыптастыра білудіѕ тиімділігі:

1. Дўрыс тамаќтану, белсенді ќозєалыс жасау.
2. Денсаулыєын саќтауєа баєытталєан сауыќтыру жаттыєуларын орындау.
3. Јр тїрлі жаттыєулар жасау, жїгіру, жеке бас гигиенасын саќтау, таза жїру.
4. Јр оќушы ґз денсаулыєына жауапкершілікпен ќарау.
5. Дене шыныќтыру, спортпен айналысу.

III. Ќорытынды бґлім

Мектеп балалардыѕ бјріне бірдей тереѕ сапалы білім бергенімен, олар жас ерекшеліктеріне жеке бас жјне тўлєалыќ ерекшеліктеріне орай, јр бала јртїрлі деѕгейде дамитындыєы белгілі. Жан – жаќты дамыту бўл педагогикалыќ їрдіс. Аќыл ойдыѕ дамуы, мінез – бўл білім мен білік белгілі бір іс - јрекет (жаєдайлар ) арќылы ўйымдастырылуы керек, ал бўл јрекеттер белгілі бір наќтылы маќсатты шешуге баєытталып, оны шешу жолдары кґрсетілуге тиіс. Сондыќтан да мен ґз ізденісімде пјнаралыќ байланыс негізінде оќушыларды зиянды јдеттерден саќтандыруда гумандыќ кґзќарас ќалыптастыру негізінде кґрсетуге тырыстым, соны жїзеге асырудыѕ жолын, баєытын ўстандым..

Тјрбие јдісініѕ бірінші тобы оќушы санасына, сезіміне, ерік – жігеріне жан – жаќты ыќпал жасауды кґздейді. Бўл кезде оќушы жеке тўлєа болып ќалыптасуы їшін тек сыртќы јсерді єана емес, ол білім мазмўнын жан дїниесімен, санасымен ќабылдайды. Сол арќылы сана – сезімі дамиды, жеке тўлєа ретінде ќалыптасуєа жаєдай туады.

Тјрбиеніѕ екінші жолы оќушыныѕ ќоєамдыќ ортада дамуына ќоєамдыќ ќарым – ќатынас жасауєа сол арќылы тїрлі жаєдаяттан шыєу жолдарын іздестіруге мїмкіндік туєызады. Бўл јдістерді эксперимент жўмысы барысында ќолдануєа ўмтылдым.

Тјрбиеге байланысты јдістердіѕ їшінші тобы – оќушыныѕ мінез – ќўлќы мен іс – јрекетіне баќылау жїргізуді, ґзін - ґзі басќаруына, ґз - ґзіне баєа беруіне жаєдай жасауєа баєытталмаќ. Оќушыныѕ саналы ќарым – ќатынасына кґбіне ґзіндік белгі мен тїсінігі, саналылыєы негіз болады да сол арќылы гумандыќ кґзќарас ќалыптастыру дайындыєы артады.

Шыєармашылыќ жўмысымда осы жаєдайлардыѕ барлыєын ескере отырып оќушыныѕ адамгершілік ережелерін саналы меѕгеруіне ыќпал жасау, ќарым – ќатынасында белсенділік кґрсету, азаматтыќ кґзќарасын ўстанымдылыќпен жїзеге асыру, меѕгерген білімін гумандыќ іске пайдалану жаќтарына їлкен назар аудардым.

Ґркениетті дамыєан ќоєамды дені сау адам єана ќўра алады. «Балаларымыздыѕ болашаєы біздіѕ ќолымызда» деген ќаєиданы жиі айтамыз, яєни баланыѕ бір жылдан кейінгі, он жыл жылдан кейінгі денсаулыєы бізге байланысты. Біздіѕ балаларды кїтуді дўрыс ўйымдастыра алуымызєа байланысты десек дјлірек болады. Денсаулыќтыѕ сау болуы ќай кезеѕде болсын маѕызды, сондыќтан кез келген білім беру мекемесі еѕ алдыѕєы маќсаттардыѕ біріне оќушыныѕ денсаулыєын кїтуді жоспарлайды. Біз алдымен оќушыєа салауатты ґмір салтын ўстанудыѕ маѕыздылыєын ќалыптастырамыз.

Оќушылардыѕ денсаулыєын ныєайту маќсатындаєы салауатты ґмір салтын

ќалыптастыруда ќол жеткізгенім:

 

1. Оќушылардыѕ денсаулыєын ныєайту, денесініѕ дўрыс ќалыптасуын ќадаєалау
2. Физикалыќ еѕбектіѕ гигиеналыќ талаптардыѕ жїзеге асыруы
3. Ќарым - ќатынас жјне экологиялыќ мјдениетке жетуі
4. Белсенді ќозєалыс нјтижесінде организмді шыныќтыру дене тјрбиесі немесе спортпен шўєылдана білуін
5. Оќушыларды їнемі ќадаєалау, биологиялыќ жјне тјрбиелік сабаќтар жїргізу
6. Оќушы берілген тапсырмаєа жауакершілікпен ќарап, ќауіпсіздік ережесін їнемі саќтайды

Пайдаланєан јдебиеттер:

1. Ј. С. Јділханов, К. А. Жаѕабердиева. Салауаттану 2 - 4 сыныптар, Алматы кітап, 2003ж
2. Аќќозин М., «Ќазаќ маќал – мјтелдері» Алматы, 2000 ж. 21 - 26 б.
3. Ботабаев К., Бекенов Т., Мырзабеков М. «Ден ќойєанєа – ем ќонады» Алматы, «Ќазаќстан» 1990, 240 б.
4. Берікўлы Ниетжан «Педагогика» Аќтґбе - 2004 жыл
5. Валеология денсаулыќ жјне ґмірлік даєдылар №5, 2009
6. Валеология дене тјрбиесі спорт журналы №9, 2003,№1, 2004
7. «Денсаулыќ» еліне саяхат. «Аруна» баспасы, 2006ж
8. Жалєасбек Т. «Спорт – салауатты ґмір салтыныѕ кепілі» Спорт, 2001.
9. Тјрбие ќўралы №4, 2008
10. «Ќазаќстан мектебі» №1, 2005жыл, Алматы
11. Салауаттану (јдістемелік ќўрал) 2 - 3сынып
12. Мектептегі сыныптан тыс жўмыстар №7, 2008
13. Оспанова К. Т. Социальные проблемы здорового образа жизни. Халыќаралыќ єылыми – практикалыќ конференция. Ќ. Р. тјуелсіздігініѕ 10 жылдыєына арналєан. Дене шыныќтыру теориясы мен практикасыныѕ кґкейкесті мјселелері, Алматы, 2001, 429б

Бұл дипломдық, курстық немесе ғылыми жұмысты өзіңіз жазуға көмек ретінде ғана пайдаланыңыз!!!

Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз:
Facebook | VK | WhatsApp | Telegram | Twitter

Қарап көріңіз 👇