Плазмиданың қасиеттері және оларды генетикада клондауда қолдану. «Клондау» түсінігі. Биология, 11 сынып, презентация.

ОҚЫТУ МАҚСАТЫ:

Сабақтың тақырыбы:

Плазмиданың қасиеттері және оларды генетикада клондауда қолдану.

Сабақ мақсатын анықта

Кілт сөздер:

Жасай аламын,

Зерттеймін ,

Суретін саламын,

сипаттаймын

Білемін ,

Білімді қолданамын

Терминдерді қолданамын

Сабақтың мақсаты:

Плазмида ұғымын білу

Плазмиданың негізгі қасиеттерін сипаттау

Рекомбинантты ДНК түсінігін ұғыну.

Рекомбинантты ДНК тәсілін қолданудың әдісін суреттеп және түсіндіру

Рекомбинантты ДНК-ны алудың жолдарын сипаттау

Терминология:

Рекомбинантты ДНҚ,

рестриктаза ферменті,

рекомбинантты плазмид,

вектор,

плазмид,

кесіп алынған ДНҚ,

Генетикалық инженерия

Рекомбинация – ДНҚ үлескілерін алмастыра отырып геномды қайта құрастыру процессі

Сөздік

Плазмида

Плазмидалар - бұл бактериялардың экстрахромосомалық қозғалмайтын генетикалық құрылымы, олар екі ішекті ДНҚ-ның жабық сақиналары болып табылады.

Плазмидалар бактерия жасушасына сәйкес фенотиптік белгілердің ішінен мыналарды бөлуге болады:

1. антибиотиктерге төзімділік;

2. колициндердің түзілуі;

3. патогенділік факторларын өндіру;

4. антибиотикалық заттарды синтездеу мүмкіндігі;

5. күрделі органикалық заттардың ыдырауы;

6. Рестрикция ферменттерінің және модификациялардың түзілуі.

Рекомбинанттық

Рекомбинанттық құбылыстардың жіктелуі

Рекомбинантты ДНК – фрагменттерінде әртүрлі оганизмдердің генетикалық ақпараттарын алып жүретін жасанды жолмен қайта құрастырылған ДНҚ

Трансгенез – бір организм генін екінші организм геніне орналастыру процесі

Векторлар – трансгеннің жаңа генмен кірігуіне (интеграцию), амплификациялануына және экспрессиялануын қамтамасыз ететін жеткізу жүйесі

Амплификация  молекулалық биологиядағы құрамында белгілі гендері бар ДНК ның қосымша көшірмелері.

Экспрессия  — гендегі тұқым қуалау ақпараты (ДНҚ үлескілері) негізгі өнімге (РНК немесе нәруыз) айналу процесі

Сөздік

Процестің мәні

I кезең Ген алу

II кезең Рекомбинантты ДНК жасау

III кезең Трансгенді организм жасау

IV кезең Модификацияланған жүйені сұрыптау

ГЕНЕТИЧЕСКОЙ ИНЖЕНЕРИЯДАҒЫ ДНК РЕКОМБИНАЦИЯСЫ

Мақсаты :

Молекулалық клондау үшін матрицалық – генді алу

Әдістер:

1) Рестриктазалық

2) химико-ферментативтік синтез

3) мРНК негізіндегі синтез

Рестриктазалар – ДНҚ түзбегіндегі нуклеотидтердің ерекше реттілігін танитын (рестрикция сайттары)

Рестриктазалар.

Рестрикция түрлері .

Геннің химико-ферментативтік синтезі

X. Коран енгізген

Өзара айқасатын комплементарлы олигонуклеотидтерді синтездеу

Олигонуклеотидтерді ДНК-лигазы ферменті көмегімен біріктіру (лигирование)

ДНК

экзон

интрон

экзон

экзон

интрон

Транскрипция

РНК бірінші реттік транскрипт

Сплайсинг

Ақпараттық РНК

Кері транскрипция

Клондалған ДНК

mРНК негізінде синтездеу

Мақсаты:

гена-матрицаны (трансгена) векторға енгізу

ВЕКТОР (лат. vector – несущий)

Векторлар – трансгеннің жаңа генмен кірігуіне (интеграцию), амплификациялануына және экспрессиялануын қамтамасыз ететін өздігінен репликациялануға қабілетті молекулалар

Сөздік

Амплификация – рекомбинантты ДНК (rДНК) көшірмелерінің санының артуы (трансген + вектор)

Интеграция – рекомбинантты ДНК – ның (rДНК) қожайын ДНК сына кірігуі

Экспрессия – трансгеннің қожайын жасушасымен транскрипциясы

Векторлық молекулаларға қойылатын талаптар

http://rudocs.exdat.com

Генді векторға енгізу әдісі:

рестриктазды-лигазды - коннекторлы

Генге комплементарлы «жабысқыш ұштары» бар векторды қолдану

Рестриктазды-лигазды әдіс

Алғаш рет1973 жылы Коэн қолданған.

Рестриктазадар ДНК тізбегіне симметриалы , бір біріне киаласаалатын сайтқа жақын жерде «саты» жасап орналасады

Рестриктазо-лигазный метод

http://zhurnal.lib.ru/

«Гендік инженерия – молекулалық генетиканың саласы, бірақ ол өз жетістіктеріне генетикалық энзимология мен нуклеин қышқылдары химиясына қарыздар. Өйткені, молекулярного манипуляцияның басты құралы ферменттер»

З.И.Абрамова

адам инсулинін өндіру/ гормондық өсу/

қан ұюының көрсеткіші

гепатитке

алтын күрішке

гербицидке тұрақты культураларға қарсы вакцина  

Мақсаты :

гена-матрицасын реципиент организмге енгізу

рДНК ны жасушаға енгізу жолдары:

конъюгация

трансдукция

трансфекция

трансформация

Рекомбинантты ДНК -ны жасушаға енгізу жолдары

микроиньекция

электропорация

липофекция

биобаллистика

http://rudocs.exdat.com

Цель:

оценка результата молекулярного клонирования

Методы:

маркерный, иммунологическая детекция, скрининг, картирование, секвенирование