Шығармалар ✍️

Қазіргі қоғамда адамның кәсіби және жеке өміріндегі жүктемелердің артуы, ақпарат ағынының шамадан тыс болуы, уақыт тапшылығы мен жауапкершіліктің жоғарылауы стресс деңгейін күрт өсіріп отыр. Мұндай жағдайда тұлғаның эмоциялық тұрақтылығын сақтап, тиімді шешім қабылдай білу қабілеті – табысты өмір мен кәсіби дамудың негізгі шартына айналды.

Осы орайда «Басқару психологиясы» пәні ерекше рөл атқарады. Бұл пән студенттерді заманауи ұйымдық ортада тиімді қарым-қатынас жасауға, адамдарды түсініп, олардың мінез-құлқына оң ықпал етуге үйретеді. Сонымен қатар, пән болашақ мамандарды психологиялық тұрғыдан тұрақтылыққа, эмоционалды тепе-теңдікті сақтауға және қиын жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға баулиды.

Филология факультетінің магистранттары да басқару психологиясы пәнін оқи отырып, кәсіби және тұлғалық даму жолында маңызды тәжірибе жинақтайды. Жалпы және қолданбалы психология кафедрасының профессоры, психология ғылымдарының кандидаты Н.С. Жубаназарованың жетекшілігімен өтетін дәрістер барысында магистранттар заманауи ұйымдарда кездесетін психологиялық жағдайларды талдап, нақты шешімдер іздейді. Осы пән аясында қарастырылатын маңызды тақырыптардың бірі – стресс-менеджмент ұғымы.

Стресс-менеджмент – бұл адамның ішкі күйзелісін басқару, эмоциялық тұрақтылықты сақтау және жұмыс тиімділігін арттыруға бағытталған жүйе. Қазіргі таңда кәсіби ортада стресс – жиі кездесетін психологиялық құбылыс. Ол қызметкерлердің мотивациясына, өнімділігіне және жалпы ұйымның тиімділігіне тікелей әсер етеді. Сондықтан кез келген басшы немесе қызметкер стресс жағдайларын дұрыс басқара білуі қажет.

Психология тұрғысынан стресс – адамның бейімделу механизмдерін сынайтын табиғи реакция. Ол қысым, шамадан тыс жүктеме немесе эмоциялық шиеленіс кезінде пайда болады. Егер стресс уақтылы реттелмесе, ол кәсіби күйзеліс пен эмоционалдық қажуға әкелуі мүмкін. Сондықтан стресс-менеджменттің негізгі мақсаты – күйзелісті толық жою емес, оны басқару мен бақылау арқылы жұмысқа және өмірге оң әсер етуге қол жеткізу.

Ұйымдағы стресстің негізгі себептері көп қырлы: шамадан тыс жұмыс жүктемесі, уақыт тапшылығы, өзара түсініспеушілік, басшы мен қызметкерлер арасындағы шиеленіс, рөлдік белгісіздік және кәсіби жауапкершіліктің жоғары болуы. Мұндай жағдайларда қызметкердің эмоционалды жағдайы төмендеп, жұмысқа қызығушылығы азаяды. Осы кезде тиімді стресс-менеджмент жүйесі қажет болады.

Стрессті басқарудың бірнеше әдістері бар:

• Рационалды жоспарлау. Уақытты тиімді пайдалану, міндеттерді дұрыс бөлу және басымдықтарды айқындау стресс деңгейін азайтады.

• Эмоциялық өзін-өзі реттеу. Медитация, тыныс алу жаттығулары, релаксация және позитивті ойлау дағдылары эмоцияны бақылауға көмектеседі.

• Коммуникацияны жақсарту. Ашық әрі сенімді қарым-қатынас ұжымдағы түсініспеушіліктерді азайтады. Әр қызметкер өз ойын еркін жеткізгенде, ішкі қысым азаяды.

• Денсаулықты сақтау. Дұрыс тамақтану, ұйқы режимін сақтау, спортпен айналысу стресс пен шаршаудың алдын алады.

• Ұйымдық қолдау. Басшылық тарапынан көрсетілетін моральдық және материалдық қолдау қызметкерлердің сенімін арттырады.

Басқару психологиясы тұрғысынан стресс-менеджмент тек жеке тұлғаның емес, бүкіл ұйымның тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Тиімді стресс-менеджмент жүйесі бар ұйымдарда қызметкерлердің жұмысына қанағаттанушылығы жоғары, ұжымда жағымды психологиялық ахуал орнайды. Ал басшы стресс жағдайларын дұрыс басқара білсе, ол өз командасының ішкі үйлесімін сақтап, өнімділікті арттыра алады.

Сонымен қатар, стресс белгілі бір деңгейде пайдалы да болуы мүмкін. Психологияда мұндай құбылыс еустресс деп аталады – бұл адамды белсенділікке, шығармашылыққа және шешім қабылдауға ынталандыратын оң әсерлі стресс түрі. Ал теріс әсер ететін дистресс еңбек сапасын төмендетіп, эмоционалды күйзеліске алып келеді. Сондықтан стресс-менеджменттің басты міндеті – осы екі күйдің арасындағы тепе-теңдікті табу.

Қорытындылай келгенде, стресс-менеджмент – басқару психологиясының маңызды бағыттарының бірі. Ол ұйым ішіндегі тұрақтылық пен өнімділіктің, жеке тұлғаның эмоционалды саулығының кепілі. Заманауи маман тек кәсіби білімімен ғана емес, сонымен қатар өзінің ішкі күйін басқара алу қабілетімен де ерекшеленеді. Университет қабырғасында осы білім мен дағдыларды меңгеру – болашақ көшбасшылардың психологиялық тұрақтылығын нығайтып, кәсіби өмірде табысты болуына жол ашады.

Жубаназарова Н.С.

  Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

психология ғылымдарының кандидаты, профессор м.а.

З.Б.Мадалиева

Жалпы және қолданбалы психология кафедрасы,

Психология ғылымдарының докторы, профессор

Қосалы Әлихан,

    әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

 Филология факультетінің 1-курс магистранты