Шығармалар ✍️

Бүгінгі таңда бүкіл әлем халқын алаңдатып отырған ең өзекті мәселелердің бірі — климаттың өзгеруі. Бұл тек экологиялық ғана емес, сонымен қатар экономикалық, әлеуметтік және геосаяси салдарға алып келетін жаһандық проблема. Климаттың өзгеруіне адамның шаруашылық әрекеттері, әсіресе парниктік газдардың атмосфераға шамадан тыс шығарылуы себеп болып отыр.

Индустрия дамыған замандардан бері адамзат көмір, мұнай, газ сияқты қазбалы отын түрлерін белсенді түрде жағып келеді. Бұл әрекет атмосфераға көмірқышқыл газы (CO₂), метан (CH₄) және азот тотығы (N₂O) секілді парниктік газдарды көптеп шығарады. Аталған газдар Жердің жылуын ұстап қалып, "парниктік эффект" тудырады. Соның салдарынан жер бетінің орташа температурасы көтеріле бастайды.

Соңғы 100 жылда Жердің орташа температурасы 1,1°C-қа көтерілді. Бұл сан көп емес сияқты көрінуі мүмкін, бірақ оның салдары өте күрделі: мұздықтардың еруі, теңіз деңгейінің көтерілуі, ауа райының күрт құбылуы, құрғақшылық пен су тасқындарының жиілеуі — бәрі осы өзгерістің нәтижесі.

Қазақстан да климаттың өзгеруінің зардаптарын сезініп отыр. Соңғы жылдары еліміздің оңтүстік, батыс және орталық өңірлерінде құрғақшылық күшейіп, егін мен мал шаруашылығына зор зиян келтіріп жатыр. Ауыл шаруашылығына тәуелді халық үшін бұл — үлкен қауіп. Сонымен қатар, Каспий теңізінің деңгейі төмендеп, экожүйеге қатты әсер етуде. Су тапшылығы, ауыз судың ластануы және орман өрттері де климаттың өзгеруімен тікелей байланысты.

Климаттың өзгеруі тек табиғатқа ғана емес, адамзат өміріне де қатты әсер етеді. Азық-түлік қауіпсіздігіне, денсаулыққа, миграцияға, экономикалық тұрақтылыққа қауіп төндіреді. Әлем бойынша миллиондаған адам су тапшылығы мен апатты ауа райы салдарынан өмір сүру ортасын тастап кетуге мәжбүр.

Мысалы, Африка мен Азияда көптеген халықтар климаттың өзгеруі салдарынан қоныс аударып жатыр. Мұндай жағдайлар келешекте халықаралық қатынастарға, тұрақтылыққа және тіпті соғыстарға да әкелуі мүмкін.

Климаттың өзгеруін тоқтату мүмкін болмаса да, оның зардаптарын азайтуға болады. Ол үшін барлық елдер бірлесе жұмыс істеуі керек. Біріншіден, парниктік газдардың шығарылуын азайту керек. Бұл үшін жаңартылатын энергия көздерін — күн, жел, гидроэнергияны дамыту қажет. Екіншіден, орман алқаптарын сақтау және көбейту, суды үнемдеу, экологиялық мәдениетті арттыру секілді нақты шаралар атқарылуы тиіс.

Жеке адам да бұл процеске үлес қоса алады. Көлікті азырақ пайдалану, қоқысты сұрыптау, электр қуатын үнемдеу — бәрі де климатқа оң әсер етеді.

Климаттың өзгеруі — бұл тек ғалымдардың немесе саясаткерлердің мәселесі емес, әр адамға қатысты жаһандық түйткіл. Егер біз бүгін әрекет етпесек, ертең тым кеш болуы мүмкін. Болашақ ұрпаққа таза табиғат, тұрақты климат пен қауіпсіз әлем қалдыру үшін барлығымыз бірігіп әрекет етуіміз керек.