«Абай жолы» — Мұхтар Әуезовтың әлемге әйгілі тарихи романдар топтамасы — қазақтың тұңғыш эпопеясы. 1-кітабы 1942, 2-сі 1947, 3-сі 1952, 4-томы 1956 ж. жарыққа шықты. Эпопеяның «Абай» атанған алғашқы екі кітабына КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1949), «Абай жолының» тұтас төрт томына Лениндік сыйлық (1959) берілді. «Абай жолы» арқылы қазіргі қазақ прозасы күллі дүние жүзі әдеби классиканың шырқау шыңына шықты. Сөйтіп, 19 ғасырдың 40-50-жылдарын М. О. Әуезов туған әдебиетіміздің даму тарихында бұрын-соңды болып көрмеген ренессансқа айналдырды. Мұның өзі заңды да, өйткені «Абайдай» шығарма бұл тұсқа дейін қазақ әдебиетінде болған емес». «Бұл да аз,- деді француз жазушысы Луи Арагон,- әлемнің басқа елдерінде де онымен тең түсетін шығарма табу қиын; бұл, менің ойымша, XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі». Ең талғампаз суреткерлердің......

Бақыт пен арманнан қол үзбеген қыз,
Сұлулықтың шырайын жүзге кіргіз.
Тағы да көктеміңді қарсы алдың ба,
Өмірден Төлегенін іздеген қыз.
Жыр деген жүрекке сыр қосатын үн,
Бермей жүр ме жанға арман аса тыным.
Қозы Көрпеш жолықсын бұл көктемде,
Қыз жүректің құлыбын.....

Бір бастан-ақ Мен Сен болғам, Сен әрине Мен едің
Екеуміз қос желкені едік достық атты кеменің.
Келер таңға қиял жалғап, сыр толғасып кей күн біз
Шын досы жоқ адамдарды аяу керек....

Ақ жауын сіркіреп тұр, тұрмын күтіп
Баяғы ғашығымды, көңіл түніп.
Жаңбыр суы тым салқын, бірақ – жандағы,
Бар жараны әйтеуір тұр ғой сүртіп.

Айналам таңғажайып, жаңбыр неткен
Керемет көрініс тұр, қалшы.....

Бірде орыс делегациясы қазақ аулына келеді. Келе жатып бір жылап тұрған қазақ қызын көріп:
-“о чем грустишь?” – деп сұрапты.

Сөйтсе, әлгі қыз делегатқа ала көзімен қарап қашып кетіпті.
Мамасына жүгіріп кеп, “мама анау аға жынД ғой деймін, жылап отырсам, маған келіп....

Банк тоналып жатыр. Тонаушы баса көктеп кіреді де, адамдарды кепілдікке алып мылтығын кезенеді. Бір қызға көздеп :
“Атың кім?” -десе, – “Қарлыгаш”, – депті.
– Жарайд, жүре берші. менің шешемнің аты....

Темір тұлпар құлағында ойнаған,
Талай жолды еңсерумен тойлаған.
Жүргізуші ағай батыр, жігерлі,
Жолдарыңыз ашық болсын жайнаған.

Елге қосқан үлесіңіз қаншама,
Жүргізуші ешқашанда шаршама.
Жеткізіп бар керекті.....

Дебит, кредит құлағында ойнаған,
Есепшілер мерекесін тойлаған.
Мерекеңіз құтты болсын әрқашан,
Арманыңыз орындалсын ойлаған.

Кіріс, шығыс есептеп,
Сандары сөйлер кесектеп.
Есепші деген....

Бір күні бір мұғалім сабақтың үстінде боянып жатады. Бір кезде бір оқушы "апай бұл не?" деп сұрайды. Сол кезде апайы "бұл жай ғана химия ғой " деп жауап береді.
Келесі күні апайы тағыда боянып жатқанда оқушы "апай бұл кешегі химия ма....

«Ас - адамның арқауы»,
Аспазшы апай біледі.
Дәмді етіп бар қауымды
Ас-ауқат беріп жүреді.
Еңбегі оның еленер,
Алғысты алып әр күні.
Гүлге де құшақ....