Аллельді және аллельді емес гендердің өзара әрекеттес. Эпистаз. Комплиментарлық. Полимерия. Биология, 10 сынып, дидактикалық материал.

Терминологиялық карта Генетикада кездесетін негізгі терминдер

 Генетика — бүкіл тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы.

 Тұқым қуалаушылық –ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық белгілерді қамтамасыз ететін тірі организмдерге тән қасиет. 

 Өзгергіштік – организм мен сыртқы ортаның қарым-қатынасын көрсететін күрделі процесс; тірі организмдердің өсіп-дамуы барысында өзін қоршаған орта әсеріне байланысты жаңа белгі-қасиеттер түзуі немесе өзінде бұрыннан бар белгі-қасиеттерін жоғалтуы. 

 Ген - (грек. genos — тұқым, тек) — тұқым қуалаудың қандай да бір элементар белгісін қалыптастыруға жауапты материалдық бірлік.

 Локус (лат. Locus - орны, бағыты) — Хромосомда, плазмидада немесе клетканың басқа генетикалық құрылымында геннің орналасқан жері;

 Генотип (ген және гр. typos – пішін, үлгі) – тірі организмдердің көбеюі кезінде ата-анадан берілетін клеткадағы барлық гендердің жиынтығы.

 Фенотип (грек. phaіno – көріну және тип) – ағзаның онтогенез барысында қалыптасқан барлық сыртқы белгілері мен қасиеттерінің жиынтығы.

 Гомологиялық хромосомалар– Хромосомалар жиынтығында хромосомалардың белгілі бір түрінен, яғни бір-біріне ұқсас тек екі хромосома.

 Альтернативті белгілер — қарама-карсы белгілер (гүлдің қызыл және ақ түсі, тұқьімның беті тегіс және бұдыр, қой көзді және көк көзді). Көбінде альтернативті белгілер доминантты, ал екінші рецессивті болады.

 Аллельді гендер — хромосоманың бір жұбында орналасатын гендер. Доминантты және рецессивті аллельдер болады.

 Аллельді емес гендер – хромосоманың әр түрлі бөліктерінде орналасқан гендер және әр түрлі ақуыздарды кодтайды.

 Зигота –әр түрлі екі – әйел (жұмыртқа жасушасы) және ер адам (сперматозоид) гаметаларының қосылуынан пайд болған жасуша. Хромосом саны диплоидты.

 Гомозигота – зигота (жасуша немесе ағза), гомологиялық хромосомаларында гендердің бірдей түрлері (аллелдері) болады.

 Гетерозигота - зигота (жасуша немесе ағза), гомологиялық хромосомаларында гендердің түрлі формалары

 Доминантты ген - Белігінің басым болу құбылысын доминанттау, ал басым белгіні доминантты белгі деп атайды.

 Рецессивті белгі – тұқымқуалаушылық белгі, бірақ басылып қалады, будандасу кезінде гетерезиготалы ағзаларда көрінбей қалады.

 Гамета – аталық (сперматозоид) және аналық (овоцит) жыныс жасушалары

Терминологиялық карта Генетикада кездесетін негізгі терминдер

 Генетика — бүкіл тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы.

 Тұқым қуалаушылық –ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі организмдерге тән қасиет. 

 Өзгергіштік – организм мен сыртқы ортаның қарым-қатынасын көрсететін күрделі процесс; тірі организмдердің өсіп-дамуы барысында өзін қоршаған орта әсеріне байланысты жаңа белгі-қасиеттер түзуі немесе өзінде бұрыннан бар белгі-қасиеттерін жоғалтуы. 

 Ген - (грек. genos — тұқым, тек) — тұқым қуалаудың қандай да бір элементар белгісін қалыптастыруға жауапты материалдық бірлік.

 Локус (лат. Locus - орны, бағыты) — Хромосомда, плазмидада немесе клетканың басқа генетикалық құрылымында геннің орналасқан жері;

 Генотип (ген және гр. typos – пішін, үлгі) – тірі организмдердің көбеюі кезінде ата-анадан берілетін клеткадағы барлық гендердің жиынтығы.

 Фенотип (грек. phaіno – көріну және тип) – ағзаның онтогенез барысында қалыптасқан барлық белгілері мен қасиеттерінің жиынтығы.

 Гомологиялық хромосомалар– Хромосомалар жиынтығында хромосомалардың белгілі бір түрінен, яғни бір-біріне ұқсас тек екі хромосома.

 Альтернативті белгілер — қарама-карсы белгілер (гүлдің қызыл және ақ түсі, тұқьімның беті тегіс және бұдыр, қой көзді және көк көзді). Көбінде альтернативті белгілер доминантты, ал екінші рецессивті болады.

 Аллельді гендер — хромосоманың бір жұбында орналасатын гендер. Доминантты және рецессивті аллельдер болады.

 Аллельді емес гендер – хромосоманың әр түрлі бөліктерінде орналасқан гендер және әр түрлі ақуыздарды кодтайды.

 Зигота – жасуша, әр түрлі екі гаметаның – әйел (жұмыртқа жасушасы) және ер адам (сперматозоид). Хромосом саны диплоидты.

 Гомозигота – зигота (жасуша немесе ағза), гомологиялық хромосомаларында гендердің бірдей түрлері (аллелдері) болады.

 Гетерозигота - зигота (жасуша немесе ағза), гомологиялық хромосомаларында гендердің түрлі формалары

 Доминантты ген - Белігінің басым болу құбылысын доминанттау, ал басым белгіні доминантты белгі деп атайды.

 Рецессивті белгі – тұқымқуалаушылық белгі, бірақ басылып қалады, будандасу кезінде гетерезиготалы ағзаларда көрінбей қалады.

 Гамета – аталық (сперматозоид) және аналық (овоцит) жыныс жасушалары