Тыныс алудың минуттық көлемі (зертханалық жұмыс). Биология, 8 сынып, қосымша материал.

• Тақырып мазмұнына қатысты теориялық материал

Жүктеменің тыныс алу жиілігіне әсері

Адам дене жұмысымен айналысқанда тыныс алу жиілігі жылдамдайды , себебі барлық мүшелерде қалыпты жағдайда дене мүшелерінің оттегіні қабылдауы азғантай, ал дене жұмысы кезінде оттегіні қажет етуі миокардта (жүрек бұлшықеті ) 3-4 есе , ал қаңқа бұлшықетінде 20-50есе өседі .Тыныс алу жиілігінің ,тереңдігінің өсуі гипервентиляция деп аталады. Адам тыныш отырғанда оттегінің қажеттілігі 1минутта 0,5л болса, ал жүктеме (кезінде 2-4л дейін барады. Өкпе және тыныс алу жолдарының қан тамырлары кеңейеді, тыныс алу нейрондарының жұмысы белсенді болады, тамырлармен қанның ағуы жылдамдайды .Жұмыс істеген уақытта энергия көп жұмсалады , қайтадан энергия түзу үшін оттегі қажет, бұлшықеттер, жүрек, миды оттегімен қамтамасыз ету үшін адам жиі тыныс алады .

• Техникалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты ұсыныстар

Сулы спирометрді құрастыру кезінде, онымен жұмыс жасау абай болу. Бір түтікшеге тек бір оқушы ғана үрлейді, басқалардың үрлеген түтікшеге үрлеуге болмайды. Сулы спирометрді құрастыру кезінде судың мөлшерін ыдыстың тең ортасына жететіндей етіп құю маңызды. Дене жаттығуларын жасаған кезде абай болу. Егерде жүрек, тыныс алу мүшелеріне қатысты кемшіліктері бар оқушылар болса олар тек сыныптастарының жинаған деректерін пайдаланып жұмыс жасайды. Зертханалық жұмысты орындау кезінде қауіпсіздікті сақтауларына назар аударылады.

• Сабақты ұйымдастыруға қатысты қосымша ұсыныстар

Тыныс алудың минуттық көлемін анықтағаннан соң оқушылар бұл білімнің қандай маңызы бар екенін талқылайды. Оқушылар әртүрлі ауруларға шалдыққан адамдардың тыныс алуы көрсетілген диаграмманы талдап, бағалайды.

Жұмысты орындау кезінде оқушылардың тыныс алу қозғалыстарын дұрыс санауына назар аударылады. Оқушылар тыныс алған кездегі кеуде қуысының ұлғаюын санауға алдымен жаттығып алады.

Графикалық ақпаратты талдау кезінде оқушылардың назарын тыныс алудың минуттық көлемі туралы білімді өмірде қолдану жолдарына тоқталулары маңызды.

• Қалыптастырушы бағалауды жүргізуге байланысты ұсыныстар

Талқылау сұрақтары, зертханалық жұмысты орындаулары, кестені толтыруы, нәтижені талдай алуы, есептеулерді дұрыс орындауы, талқылау сұрақтарына жауап бере білулеріне кері байланыс беріледі.

• Саралау тапсырмалары
• 3-қосымшада ұсынылды
• Тапсырма жауаптары, критерийлері

Критерий:

• Тыныс алудың минуттық көлемі ұғымын түсінеді;
• Тыныс алудың минуттық көлемін анықтайды;

Дескрипторлар:

• Қауіпсіздік ережелерін сақтайды
• Зерттеу жұмысының мақсатын дұрыс анықтады
• Жұмыстың барысын дұрыс жасайды
• Математикалық формулаларды дұрыс қолданады
• Кестеге мәліметтерді дұрыс өлшеп жазады
• Өз нәтижелеріне талдау жасайды
• Өз нәтижелерін басқалардың жұмысымен салыстыра отырып, қателіктерін анықтап, жетілдіру жұмыстарын белгілейді
• Өз ағзасының физиологиялық ерекшеліктеріне баға береді

• Сілтемелер мен ресурстар

https://bilimland.kz/kk/courses/biologiya-kk/adam-biologiyalyq-tur-retinde/tynys-alu-zhujesi/lesson/adamnyng-tynys-zhujesining-fiziologiyasy

Р.Әлімқұлова, Р.Сәттімбеков, А.Соловьева Биология,181-182 бет

Тыныс алу тыныс шығару кезіндегі өкпе: 0-1.20 минутқа дейін:

https://www.twig-bilim.kz/kz/film/lungs

Р.Әлімқұлова, Р.Сәттімбеков, А.Соловьева Биология,181-182 бет

Ақпарат көздері:

 1.http://med-kz.ucoz.com/publ/orta_buyn_medicina_qyzmetkerlerinin_maqalalary/tynys_qozgalysynyn_zhiiligin_tqzh_anyqtau/3-1-0-1286

 2.https://kk.wikipedia.org/wiki/