Эсселер ✍️

       9 ақпан — қазақ әдебиеті үшін ерекше күн. Бұл күні поэзия әлемінде өшпес із қалдырған, жүрек пен шындықты қатар жырлаған ұлы ақын Мұқағали Мақатаевтың туған күні. Ақын Алматы облысының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Биыл ақынның туғанына 95 жыл толып отыр. Осы күн қарсаңында Мұқағали туралы тағы бір мәрте сөз қозғау — артық емес. Өйткені оның өлеңдері уақыт өткен сайын ұмытылмай, керісінше, әр буынға қайта жақындай түсіп келеді.

  Оның поэзиясында жиі кездесетін тақырыптардың бірі — адамның ішкі күйі. Ақын өз өлеңдерінде адамға дайын жауап бермейді, керісінше, оны ойлануға қалдырады. Оның жырларында шаршау да бар, күмән да бар, бірақ сонымен қатар үміт те жоғалмайды. Осы тепе-теңдік Мұқағали өлеңдерін өмірге жақын етеді.

 Жазушы Әбіш Кекілбаев Мұқағали поэзиясының басты ерекшелігі ретінде оның шынайылығын атап өткен. Ол ақынның сөзді әдемі етіп көрсету үшін емес, ішкі қажеттіліктен жазғанын айтқан. Бұл ой Мұқағали шығармашылығын түсінуге жақындатады, себебі ақын өз сезімін жасырмай, қандай күйде болса, сол қалпында жеткізген.

Мұны оның өз өлең жолдарынан да байқауға болады. Мұқағали бір өлеңінде:

«Жалған сөйлеп үйренгенім жоқ менің», — деп жазады.

Бұл жол ақынның поэзиясына тән ашықтықты көрсетеді. Ол қуанышын да, ренішін де, шаршауын да жасырып қалмай жазды. Кей өлеңдері ауыр сезілуі мүмкін, кейде тым тура айтылғандай көрінеді. Бірақ дәл осы турашылдығы оқырманға сенім береді. Мұқағали оқырманмен арасына қашықтық қоймай, өз ойын сол күйінде жеткізеді. Сондықтан оның жырлары жасанды емес, өмірге жақын болып қабылданады.

Ақын үшін уақыт, адам тағдыры, жалғыздық мәселелері маңызды болды. Ол жалғыздықты әлсіздік ретінде көрсетпейді, керісінше, адамның өзімен-өзі қалатын сәті ретінде қабылдайды. Сондықтан Мұқағали жырлары көбіне адам тыныштық іздеген кезде, өз ойын жинақтағысы келген сәтте қайта ашылады.

Мұқағали өлеңдерінің бүгінге дейін оқылуының тағы бір себебі — тілінің қарапайымдылығы. Ақын күрделі ойды күрделендіріп жазбады. Ол поэзияны күнделікті өмірден алыстатпай, қарапайым сөзбен жеткізді. Сол себепті оның өлеңдері әр буынға түсінікті болып қала береді.

Мұқағали Мақатаев — қазақ әдебиетіндегі ұлы тұлға. Ол поэзия арқылы адамды, оның ішкі әлемін дәл көрсете білді. Ақын тірі кезінде түрлі қиындықты бастан өткерсе де, өз жолынан тайған жоқ.

Мұқағали Мақатаевтың шығармашылығы — белгілі бір кезеңнің ғана емес, барлық уақыттың еншісі. Оның өлеңдері бүгін де оқылады, себебі оларда адамға таныс сезім, шынайы ой бар. Сол үшін Мұқағали есімі қазақ әдебиетінде әрдайым ерекше орын алады.

Азиза Құттыбай

Алматы қаласы