Ағылшындар саудагерлерден Үндістан билеушілеріне қалай айналды? Дүние жүзі тарихы, 7 сынып, қосымша материал.

МҰҒАЛІМГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАРЫ

8 СЫНЫП, САБАҚ 3.3

II бөлім. XVIІI ғасырдағы Үндістан және Ұлыбритания

Сабақ тақырыбы: Ағылшындар саудагерлерден Үндістан билеушілеріне қалай айналды?

Оқу мақсаттары:

7.2.2.1 - тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;

7.1.1.3 - Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония);

7.3.2.6 - еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;

7.4.1.4 - «экспорт», «импорт», «экспансия», «отарлау», «фактория» ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

Тарихи концепт: өзгеріс пен сабақтастық

Саралап оқытудың мүмкіндіктері

 Оқу мақсатын: «7.1.1.3 - Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония)» жүзеге асыруға арналған тапсырламар.

 1-тапсырма. Дұрыс жауаптарды таңдаңдар:

 Төменде берілген сипаттамалардың қайсылары дәстүрлі шығыс қоғамның ерекшеліктеріне жатады:

•  Жер - мемлекеттік немесе коммуналдық меншігінде.
•  Адамның табиғатты өзіне бағындыруға бағытталған талпынысы
•  Ұжымдық дәстүрлердің басымдылығы
•  Адамның жеке басының және азаматтық құқықтарының қамтамасыз етілуі
•  Адам табиғатпен үйлесімді өмір сүруге ұмтылуы
•  Жеке меншіктің үстемдігі

Дұрыс жауаптары: А, В, Е.

2-тапсырма. Үндістандағы шаруалар қауымдастығында барлық лауазымдар:

•  Қауымдастық орналасқан жердің князінен сатып алған
•  Лауазымдар ұрпақтан ұрпаққа мұралық жолмен берілген
•  Ауыл қауымдастығынан сатып алынған
•  Лаузымды тұлғалар қауымдастықтың жиналысында сайланған.

Дұрыс жауабы: 4

3-тапсырма. «Айнала сыбайластық» принцип дегеніміз:

•  Қауымдастықтың мүшелерінің бірінің қылмысы үшін жауапкершілікті өз мойнына алады
•  Қауымдастық жиналыстарда барлық көршілер дұрыс шешім қабылдауы үшін шеңберде тұрады.

Дұрыс жауабы: 1

4-тапсырма. Жапониядағы төменде аталған сословиелерінің қайсысы сословиелік иерархия баспалдағының ең төменгі сатысында болған:

•  Қолөнершілер
•  Шаруалар
•  Көпестер
•  Самурайлар

Дұрыс жауабы: 2

5 – тапсырма. Венециандық Марко Поло (1254-1323 жж.) - атақты саяхатшысының «Әлемнің әртүрлілігі туралы кітабынан» үзіндіні оқып, Шығыс елдерінің қайсысы туралы айтылатындығын анықтаңыз:

 «Чипунгу аралы шығысыта, ашық теңізде; құрлықтан бір мың бес жүз шақырым миль қашықтықта орналасқан.

 Арал өте үлкен: тұрғындарының беттері ақ, олар әдемі және мейірімді; олар пұтқа табынушылар, тәуелсіз, ешкімге бағынбайды. Мен сізге айтамын, оларда алтын көп, мұнда ол көп кездеседі, соған қарамастан, оларды мұннан ешқайда алып кетпейді: құрлықтан ешбір саудагерлер болсынқ, ешкім мұнда келмейді, сондықтан оларда алтын көп, мен сізге айтқанымдай, өте көп.

 Енді сізге жергілікті патшаның сарайы туралы айтып берейін. Шын мәнінде, сарай үлкен және таза алтынмен жабылған, біздің үйлеріміз бен шіркеулер қорғасынмен жабылған сияқты. Бұл қымбат тұрады - және тым көп! Палаталардағы едендер, мұнда олар өте көп, екі саусақтың қалыңдығындай таза алтынмен қапталған; сарайдағы барлық заттар, залдар және терезелер алтын әшекейлермен безендірілген.

 Бұл сарай, мен сіздерге айтамын, - зор байлық, және ешкім оның құнын да білмейді.

 Бұл жерде інжу көп; ол қызғылт және өте әдемі, дөңгелек, үлкен; бұл ақ інжу сияқты қымбат. Олардың басқа да асыл тастар бар. Бай арал, оның байлығын есептейде мүмкін емес».

•  Үндістан
•  Қытай
•  Жапония
•  Ауғанстан

Дұрыс жауабы: 3

6-тапсырма. Самурайдың бірі жазғаны (XVII ғасыр):

 «Мен қожайыныма қызмет еткен кезде, мен өз басымды тым ойламадым ... Барлығы қожайынның қолында болғандықтан соң, менде табыс табу немесе жоғалту мүмкіндігім болмады ... Қызметті аяқтап, оған барлық күш-жігеріңді жұмсап, сэйңуку (өзін өзі өлтіру) салтын жасау - бұл васалдың өмірінің ең жақсы қорытындысы”

 Мұндай қарым-қатынастар қандай қоғамда болуы мүмкін екенін анықтаңыз:

•  Құл иеленушілік қоғамда
•  Феодалдық қоғамда
•  Капиталистік қоғамда

Дұрыс жауабы: 2

7-тапсырма. Төмендегі тұжырымдардың қайлары Ұлы Мөғол империясының билеушісі Әқбар жүргізген реформалардың мазмұнын құрады:

•  Мемлекеттік басқару жүйесінің реформасын жүргізді және барлық мемлекеттік істерге үнемі өзі араласты
•  Индуизмді оқып-зерттеуге тыйым салды
•  Қолөнер мен сауданың дамуына ықпал жасады, салық реформасын жүргізді
•  Индуизммен ислам діндердің теңдігін жариялады, индуістік ғибадатханаларды ашуға рұқсат берді
•  Касталық жүйені жойды
•  Қарыздар шаруаларды құлдарға айналдырды

Дұрыс жауаптары: А, С, D

8-тапсырма. Шығыс елдерінің басқарушыларының қайсысы өз мемлекетінде «Баршаға бейбітшілік» ұранымен басшылық етті:

•  Бабур
•  Иэясу Токугава
•  Ақбар
•  Цинь әулетінің императорлары

Дұрыс жауабы: С

 9-тапсырма. Төменде көрсетілген жағдайлардың қайсысы дағдарыстың, содан кейін Ұлы Мөғол империясының құлдырау себептеріне жатады:

•  Қоғамды индус және мұсылман діндер өкідері арасындағы жанжалдықтың және касталық жүйесінің ықпалы нәтижесінде бөлініске ұшырады.
•  Билеушілер жаңа қалалардың құрылуына назар аудармады
•  Билеушілер ақындарға қамқорлық танытты
•  Империя бітпейтін жаулапалушылық соғыстарды жүргізді
•  Шаруаларға шектен тыс шығатын көлемдегі салықтарды төлеу мәжбүрлеуі қазынаны толтыруға көмектеспеді
•  Билік басшылары кескіндеме өнердің дамуына көп көңіл бөлді.

Дұрыс жауаптары: А, D, Е

10-тапсырма. XVII - XVIII ғғ. Цин әулиеті басқарған Қытайда қандай басқару жүйе қалыптасты:

•  Республика
•  Абсолюттік монархия
•  Деспотия
•  Конституциялық монархия

Дұрыс жауабы: В

11-тапсырма. Төмендегі жағдайлардың қайсысы Қытай мен Жапонияның «жабу» себептері болды?

•  Еуропалықтардың елге басып кіруіне жол бермеу туралы ниет
•  Еуропалықтармен байланыстары ұлттық дәстүрлердің жойылуына әкелетініне қорқаңыз
•  Ішкі басқарудағы істеріне еуропалықтардың араласуы
•  Дәстүрлі діндерді сақтауға
•  Еуропалықтардың еуропалық киімді күштеп кигізуы
•  Еуропалықтар латын алфавитін енгізді.

Дұрыс жауаптар: В, С, D

12-тапсырма. Жапон жазушысы Сайқаканың кітабынан алынған үзіндіні оқыңыз, онда кейіпкерлерінің бірі өз сословиесіндегі адамдар үшін мінез-құлық кодексін қалай елестететінін айтады. Бұл қай сословие болу мүмкін:

Ерте ояту – 10%

Отбасылық іске адал болу – 40%

Қызмет уақытынан тыс жұмыс істеу – 16%

Үнемшілдік – 20%

Жақсы денсаулыққа ие болу – 14%

 Бірақ, жазушының пікірі бойынша, жеке кәсіптің өркендеуіне және ақша жинауға кедергі келтіретіндер:

• Қымбат тамақ жеу және әйелдер; жібек кимоно күн сайын кию.
• Әйелдерде арналған бөлек зембілдер; музыка сабақтары және ересек қыздар ұнататын карта ойындары.
• Ересек ұлдарға арналған барабанда ойнап үйрену сабақтары.
• Садақ атудаң жарыстары, допепен ойнау, поэзиялық жарыстары, темекі шегу.
• Үйді жөндеу.
• Шай рәсіміне тәуелділік.
• Шие гүлдеген кезін мерекелеу, қайықпен суда жүру, күнделікті ваннаға түсу.
• Қалалық ойын-сауық іс-шаралары.
• Құмар ойындарға қатысу.
• Қалалық тұрғындары үшін қылышпен және қосарланған күресуге үйрену сабақтары.
• Бақытсыз адамдарға көмектесу, біреуді кепілге алу.
• Кештерде саке ішу.
• Жие темекі шегу.
• Киото қаласына жие, қажетсіз бару.
• Күрестен қайырымдылық жарыстарға демеушілік көрсету.
• Ғибадатханаларға арналған сыйлықтардың тым үлкен көлемде болуы.
• Жұмыс кезінде ағашты мәнерлеп кесу өнерімен айналысу.
• Қылышқа арналған алтын зергерлік бұйымдарды жинақтау.
• Авторлармен танысу және ойын-сауық орындарына бару.
• Сыйақысы айына 8% -дан асатын ақшалай қарыз алу.

Бір сөзбен айтқанда, көп жұмыс істеп, қажет емес іс-шараларға уақыт пен ақшаны жұмсамау.

Дұрыс жауабы: саудагерлер

13-тапсырма. Ағылшын тарихшы Холлдың кітабынан алынған үзіндіні оқыңыз. Мұнда автор жапондық қоғамның бір сословиесінін өкілінің жалпыланған бейнесін жасайды. Қандай сословие туралы айтылғанын анықтаңыз:

 “... Ол, негізінен, провинциялық ақсүйектердің өкілі болды, өзін қару-жарақпен айналысатын іске арнаған ... Ол ең алдымен жер мен қылыштың мәселелеріне қызығушылық танытты... Сондықтан ол, ең алдымен, атқа салт мініп жүру, садақпен ату, қылышпен күресу және жетекшілік ету қабілеттерді жоғары бағалады. Ол адалдықты, абыройды, батылдық пен қарапайымдылықты дәріптеді. Оның үстіне, қарапайымдылықты ең маңызды деп есептеді, себебі оның жер үлесі соншалықты көп емес болды және де сән-салтанатты өмір әлсіздікке әкеледі деп санады. Сондықтан ол сарайдағы байлықты жарамсыз деп есептеді... Өйткені, одан қатыгездік, тікей мінезді және, ең алдымен, әрекет жасай алатындай болу керек деп санады ... Ол қатал және тәртіпі өмір сүрді, өзін жоғары тұрғандардың бұйрықтарына толығымен өзін-өзі бағындырды...”

Дұрыс жауабы: Самурай (жапондық рыцарь)