Ағылшындар саудагерлерден Үндістан билеушілеріне қалай айналды? Дүние жүзі тарихы, 7 сынып, қосымша материал.

МҰҒАЛІМГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАРЫ

8 СЫНЫП, 3 САБАҒЫ

Бөлім: 2-бөлім. XVIII ғасырдағы Үндістан және Ұлыбритания

Сабақтың тақырыбы: Ағылшындар саудагерлерден Үндістан билеушілеріне қалай айналды?

Оқыту мақсаттары:

7.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану

7.1.1.3 еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді айқындау (Үндістан, Жапония)

7.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау

7.4.1.4 «экспорт», «импорт», «экспансия», «отарлау», «фактория» ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

Тарихи концепт: себеп пен салдар

Сабақ компоненттерінің өзара байланысы:

1. Сабақтың басында ұйымдастыру сәті өткізіледі: оқушылармен сәлемдесу, сабаққа дайындықты тексеру. Оқушылардың сабаққа психологиялық тұрғыда дайын болуына көз жеткізу маңызды.

2. Оқушыларды жұмысқа ынталандыру мақсатында «БЫM» - бастапқы ынталандырушы материал» әдістемесі өткізіледі. Үй тапсырмасын талқылау. Еуропалыктарды, атап айтқанда, британдықтарды Үндістанға тартатын себептерді қорыту.

Ағылшын революциясының алғашқы техникалық өнертабыстары туралы студенттерге уақыт сызығын көрсету. ХVІІ ғасырдың соңына қарай фактіге назар аударыңыз. Үнді тоқыма, 30-дан астам түрі, Батыс Еуропаның нарығынан британдық тоқыма ауыстырылды. Осы жағдайдан шығу үшін Англияның әрекеттері туралы студенттердің жорамалдарын талқылаңыз.

3. Жаңа тақырыпты проблемалық тапсырмадан бастаңыз. Уақыт белдеуін пайдаланып студенттерге еске түсіріңіз, Шығыс Үндістан компанияларының құрылу тарихы (Үндістандағы еуропалық әсердің таралу картасы). Сол кезде Үндістан халқы 180 миллион, Англияда 11 миллион адам болғанын түсіндіріңіз.

Алдыңғы сабақта Үндістандағы еуропалық трейдерлердің қызығушылығының себептері анықталды және осы сабақта ағылшын саудагерлерін басқарушыларға айналдыруға көмектесетін факторлар (себептер) зерттелетін болады.

Оқу мақсаттарын және бағалау критерийлерін талқылау, «себеп-салдар» тақырыбының тарихи тұжырымдамасын талқылаңыз.

Зерттеу бағытын қалыптастыру, сабақтың мақсатын, оқу мақсатына және тақырыбына негізделген.

Бұл сабақтың зерттеу бағыты:

1. Индияны Англияның колонизациясына ықпал еткен факторларды анықтаңыз.

4. Содан кейін оқытушы сабақтың тақырыбын хабардар етеді, оқушыларға оқытудың мақсаттарын айтады, тарихи тұжырымдамамен және бағалау критерийлерімен таныстырады. Оқушылар сабақтың тақырыбын жазады. Оқушылар алдағы сабақтың мақсаттарын түсінетініне көз жеткізіңіз.

5. 7.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану , 7.1.1.3 еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді айқындау (Үндістан, Жапония), 7.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау, 7.4.1.4 «экспорт», «импорт», «экспансия», «отарлау», «фактория» ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру мақсаттарға қол жеткізу үшін түрлі тапсырмалар қолдануға болады.

7. Жұппен жұмыс істеу. XVIII ғасырда Үндістандағы жағдайды SWOT талдауын жасау үшін: (1-қосымша) оқушыларды шақыру: күшті және әлсіз жақтары, мүмкіндіктері мен қауіптері (2-қосымша).

Тапсырмаға арналған дескрипторлар:

- студент Үндістанның кем дегенде 3 ұстанымын дұрыс анықтайды;

- студент Үндістандағы жағдайдың кем дегенде 3 әлсіз нүктесін дұрыс анықтайды;

- студент Үндістандағы жағдайды жақсарту үшін кем дегенде 3 мүмкіндікті дұрыс анықтайды

- оқушы Үндістандағы жағдайға кем дегенде 3 қауіпті дұрыс анықтайды

8. Қызметтің нәтижелерін талқылап, жалпылама сұрап, Үндістандағы жағдай туралы қорытынды жасаңыз. Жұптардан біреуін сөйлеуге шақырыңыз, ал қалғандары жауаптарын талқылау кезінде басқалардың жауаптарымен салыстырып, толықтырады. (өзін-өзі бағалау және өзара бағалау)

9. Дереккөзбен жұмыс. 1790-шы жылдардың қызыл формадағы британдық жауынгерді талаған жолбарыс суретін көрсетіңіз. Бұл ОстҮндістан компаниясының ресми тұлғасы Типу Сұлтанның бейнесін сипаттайды көрсетіңіз. Бұл артефакт Үнді мұсылман билеушісі Типу Султанға арналған ойыншық ретінде жасалды.

Класс мүшелерін мұқият қарауға және сұрақтарға жауап беруге шақырыңыз:

Ұлыбритания мен Үндістан арасындағы қарым-қатынастардың эволюциясы туралы қандай ақпарат бере алады? Сіздің көзқарасыңыз қандай деректермен дәлелденеді? Неліктен қарым-қатынас өзгерді деп ойлайсыз?

10. Бейне ресурспен жұмыс істеу. Жұптық жұмыс.

Ост Инд компаниясы мен Үндістан арасындағы қарым-қатынастың кезеңдерін анықтау үшін видео ресурстарды көргеннен кейін құжаттық көздер мен мәтінді талдау үшін (2-қосымша) оқушыларды тартыңыз; қарым-қатынас дамуының нашарлауына қатысты қорытынды жасауға болады.

Тапсырмаға арналған дескрипторлар:

- студент кем дегенде 3 кезеңді дұрыс атайды;

- студент қарым-қатынас дамуының нашарлауына қатысты қорытынды жасайды.

11. Қызметтің нәтижелерін талқылау. Жұптарды IDEA стратегиясын қолданып, топқа шақырып, талқылаңыз: «Ағылшын саудагерлері қалайша Үндістанның билеушілеріне айналды» деген сұрақ.

I - анықтау - тарихи оқиғалардың себептерін анықтау

D - сипаттама - қолданылған дәлелді сипаттаңыз

E - Түсіндіріңіз - түсіндіріңіз, бұл ...

A - Талдау - себептерінің қаншалықты маңызды екенін талдау

10. Үндістанды отарлау әдістері туралы жалпы қорытынды жасасыңыз, Ост Индия компаниясының Үндістанның дамуына шебер пайдалану.

11. Рефлексия. Оқушылардан өз пікірін білдіруін сұраңыз:

Зерттеу бағытына, сабақтың мақсаттарына және оқыту мақсаттарына баға беру критерийлеріне оралу. Оқушыларға оқу мақсаттарына жету деңгейін бағалауға және сабақтың мақсаты мен қосымша сабақ қажеттілігін анықтауға шақырыңыз.

13. Үй тапсырмасы:

Үндістанға аумақтарды отаршылдықты кеңейтуден қорғау үшін іс-қимыл жоспарын жазыңыз.

Дифференциация

 Бұл сабақта оқу бағдарламасында қарастырылған ауқымды материал қарастырылады, сондықтан қосымша саралап оқытуға арналған тапсырмаларды жоспарлаудың қажеті жоқ. Осыған байланысты, саралап оқытудың жасырын түрін барынша пайдалану қажет. Озат оқушыларға жұптың және топтық жұмыс барысында, бүкілсыныпық талқылау кездерінде олардың көшбасшылық қабілеттерін, терең ойлау мүмкіндіктерін көрсетуге және дамытуға, сондай-ақ сабақ тақырыбы бойынша өз білімімдерімен бөлісуге мүмкіндік жасау қажет. Оқу қабілеттері төмен оқушыларға олардың пәнге деген қызығушылығын ынталандырып, сабақ барысында қолдау көрсету қажет.

Сабақтың қосымша теориялық материалы.

Британдық Үндістан

17 ғасырдың бас кезінде Үндістанда ағылшындық Ост-Үндістан мен голландтық Біріккен Ост-Үндістан компаниясы (1600, 1602 жылы құрылған) түрінде еур. сауда капиталы пайда болды. Олар португалдардан Үндістанмен теңіз саудасын жүргізу монополиясын тартып алып, елде факториялар сала бастады (Үндістандағы бірінші ағылшын факториясы 1613 жылы Суратта пайда болды). 17 ғасырдың 2-жартысында француздық Ост-Үндістан компаниясының (1664 жылы құрылған) сауда факториялары ашылды. Үнді көпестерінің көмегімен ағылшындар, голландықтар мен француздар үнді өндірісінің тауарларын сатып алып, оларды Еуропаға ғана емес, Иран, Индонезия, Жапония, Қытай, т. б. елдерге жеткізді. Ұлы Моғолдар империясы билеушілерінің арасындағы өзара үздіксіз жүргізілген тақ таласы ағылшын және француз Ост-Үндістан компанияларының Үндістанға сауда экспансиясымен қатар әскери экспансияға да көшуіне қолайлы жағдайлар туғызды. Ұлыбритания мен Франция Үндістан рыногы үшін өзара күрес жүргізді. 1746 — 1763 жылдары үздіксіз жүргізілген соғыстың нәтижесінде Оңтүстік Үндістанда ағылшындар өз қарсыластарын толық талқандап, Бенгалияны жаулап алды, Карнатик пен Аудты тәуелділікке түсірді. 1767—1799 жылдары Оңтүстік Үндістанның елеулі бөлігі ағылшындық Ост-Үндістан компаниясының иеліктеріне қосылды. Майсур, Хайдарабад шекараларына ығыстырылған ұсақ князьдіктер ағылшын бодандығын мойындады. Делиден айрылған (1803) Ұлы Моғолдаримпериясы ағылшындық Ост-Үндістан компаниясына бағынышты болды. 1775—1818 жылдары ағылшын отаршылдары Пешва мемлекетін жойды, 1814—1826 жылдары Гималай тауларының оңтүстік баурайы мен Ассам, 1843 жылы Синд, 1845 — 1849 жылдары Пенджаб қосылып алынды. Ағылшындардың отаршылдығы Үндістанның экономикалық және әлеуметтік дамуына кері әсер етті. Үнді қолөнері бұйымдарын төмен бағалармен сатып алу мен оларды Еуропа рыноктарында сату — отарлық қанаудың қайнар көздерінің бірі болды. Ұлыбритания билеуші топтарының арасында Үндістанды отарлық езгіге түсіруге ұмтылушылық жолындағы күрес Ост-Үндістан компаниясын ағылшын парламентінің бақылауына алатын заң қабылдаумен аяқталды (1773). 1774 жылы Үндістанда ағылшын генерал-губернаторы тағайындалды. 1813 жылы Ост-Үндістан компаниясы Үндістанмен сауда жүргізу монополиясынан айрылып, 1833 жылы сауда ұйымы ретінде жойылды. Үндістанға ағылшын өнеркәсіптік бұйымдары әкелініп, жергілікті ауыл шаруашылық шикізатын метрополияға тасу басталды.

Үндістан біртіндеп Ұлыбританияның аграрлы-шикізаттық отарына айналды. Отарлық езгі Үндістан халқының қарсылығын туғызды. 18 ғасырдың 70-жылдарынан бастап елдің әр түрлі аймақтарында ұлт-азаттық көтерілістері басталды. Отаршылдыққа қарсы жаппай қозғалыс діни формаларға да ие болды (саньяси, уаххабшылар). Алғашқы үнді саяси ұйымдары пайда болды. Ағылшын капиталы экспорт пен импортты, ішкі сауданың бір бөлігін сауда үйлері мен банкілер жүйесі арқылы бақылап отырды. Темір жолдар және суландыру жүйелері салынып, шай плантацияларының негізі қаланды. 19 ғасырдың ортасынан бастап Үндістан ұлттық қозғалысы күшейді. Отарлық езгіге қарсы, әсіресе, Джамна-Ганг өзен аралығы мен Бенгалияның халқы қатты қарсылық көрсетті (1857—1859). Ол елдің орталығын да қамтыды. Көтерілістен кейін 1858 жылы Үндістан британ тағының тікелей бақылауына көшті . 1855 жылы Бомбейде үнді ұлттық идеяларының ортылығы ретінде Үндістан ұлттық конгресі құрылды. 1909 жылы үнділіктер заң шығару кеңесі мүшелерін сайлау құқығына ие болды. Бірақ жергілікті халық үнділер және мұсылмандар болып екіге бөлінді.

1920 — 1922 жылдары Мохандас Карамчанд Ганди Үнді ұлттық конгресіне басшылық жасап, азаматтық бағынбау науқанын басқарды. Бұл науқанның негізгі мақсаты — өзін-өзі толық басқару құқықтарын талап ету еді. 1935 жылы “Үнді актісі” бойынша үнділіктерге федералдық заң шығарушы органдарды басқару құқығы берілді, бірақ қорғаныс пен халықар. қатынастар мәселесі вице-король әкімшілігінің қарауында қалдырылды. 1940 жылы Мұсылман лигасы Үндістанды әр түрлі діндердің өкілдері көп орналасқан аумақтардың шекаралары бойынша бөлшектеуді талап етті.