Қытайлықтар мен еуропалықтардың теңіз саяхаттарының айырмашылығы неде? Дүние жүзі тарихы, 6 сынып, қосымша материал.

 МҰҒАЛІМГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАРЫ

  6 СЫНЫП, САБАҚ 6.22.1

 VIII бөлім: Сауда, қолөнер және әлемді игеру

 Сабақ тақырыбы: Қытайлықтар мен еуропалықтардың теңіз саяхаттарының айырмашылығы неде?

 Оқу мақсаты:

 6.4.1.2 - ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру;

 6.2.4.3 - картада XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

 Тарихи концепт: маңыздылық

 Сабақ компонентерінің өзара байланысы:

 1. Сабақтың ұйымдастыру кезеңінде оқушылармен амандасып, олардың сабаққа дайындығын тексеріңіз. Оқушылардың сабаққа қатысты көңіл-күйлерін жоғарлату мақсатында «Ұқсастықтарды табыңдар» атты жаттығуды өткізіңіз. Оқушылар жұптарға бөлінеді және жұптастар өздеріне тән ұқсастықтырды табады. Содан кейін дәл осы мақсатта төрт қатысушы болып шағын топтарға бөлініп, тапсырманы орындайды және т.б. Мұғалім өз қалаумен кез келген уақытта ойынды тоқтатады. Кейбір оқушылар өз жұмысының қорытындысымен таныстырады.

 Тапсырма оқушылардың наразларын жинақтауға және сыныпта позитивті психологиялық микроклиматты құруға өте тиімді.

 2. Сабақтың тақырыбын анықтау үшін оқушыларға екі суретті көрсетіңіз:

  А) Б)

  А) Император Юнлэ (1402-1424 жж.) кезінде Мин әулетінің қазына-кемелері Үнді мұхитқа бағытталған ұзақмерзімді теңіз экспедицияларды ұйымдастырды.

 Б) 1492 жылы Христофор Колумб Солтүстік Америкаға барған кеме.

 Оқушылардан осы саяхаттар туралы не білетіндерін сұрап, олардың ұсыныстарын тыңдаңыз.

 Оқушылардың жауаптарын тыңдап болғаннан кейін, олардың хабарламаларын келесі мәліметтермен толықтырыңыз:

 Қытай өзінің ғасырлық тарихында қашық елдерге теңіз саяхат жүргізуге үлкен қызығушылық танытпады. Бірақ XV ғасырда оның кемелері Үнді мұхитына жеті рет теңіз экспедицияларды жасады.

 1405-1433 жылдары Христофор Колумб пен Васко да Гаманың экспедицияларынан бұрын қытай императорының адмиралы Чжэн Хэ басқарған 7 теңіз экспедициясын басқарды. Оның жетекшілігімен қытай флоты Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі қалалары мен Үнді мұхиттың жағалауындағы 56 елге саяхат жасады.

 Қытай кемелері Арабия мен Шығыс Африка жағалауларына жетті. Теңізшілер көргендері туралы жазулар жүргізген, карталар жасаған. Ол туралы нақты мәліметтер сақталды. Бұл жазбаларда теңізге шыққан уақыт, рифтер мен қайырлардың орныедары белгілеген, тұрақтанған аймақтар туралы мәліметтер бар.

 Шет елдердің саяси жүйесі, қалалардың, климаттың, жергілікті әдет-ғұрыптардың, аңыздардың сипаттамалары жасалды. Чжэн Хэ шетелдік елдерге императордың жарлықтарын жеткізді, Қытайға шетелдік елшіліктердің келуін қолдады, сауда жүргізді.

 Сабақ тақырыбын хабарлап, оқушыларды оқу мақсаттармен, тарихи концептпен және бағалау критерийлерімен таныстырыңыз. Оқушылар сабақ тақырыбын дәптерге жазады.

 3. Картамен және мәтінмен жұмыс. Оқушыларды Чжэн Хэның саяхаттарының картасын және Мин әулетінің экспедициялары (Мин немесе Тамаша атты әулеті Қытайда 1368-1644 жылдары билік құрды) туралы ақпараттық материалдармен қамтамасыз етіңіз.

 Оларға ұсынылған ресурстарды зерттеп, қытайлық теңіз саяхаттарының басталу себептері мен оларға тиым салу себептерін анықтауды ұсыныңыз.

 Оқушылардың жауаптары:

 Қытай теңізі саяхатының себептері:

 - басқа да «варварлық» халықтарға өз мықтылығын, байлығы мен дамыған мәдениетін көрсетіп, оларға қытай императорының әлемдік билігін мойындату,

 - өз тауарларын «варварларлық» елдерге сату,

 - варварлардан алым салық жинап, императорға сыйлықтар әкелу,

 - қытайлықтарда ұзақ сапарларға арналған кемелерді құруға мүмкіндіктер болды, озық технологиялары дамыды

 Саяхаттарға тыйым салудың себептері:

 - Ұзақмерзімді теңіз саяхаттары көп қаражат пен шығын талап етті

 - Жаңа император мен оның кеңесшілері «варварлық» елдермен жақындасуға қызығушылық танытпады және оларға өздерінің кемелерін жіберу қажеттілігін көрмеді

 - Адмирал Чжэн Хэ - Мин әулетінің барлық 7 теңіз экспедицияларының көшбасшысы - қайтыс болған император Юнлэнің жақын адамы болды, ал жаңа жас император Гаочи адмиралға сенім артпады.

 - Жаңа император қытайлық шекараны құрлықта қорғауғы ең маңызды қажеттілік деп санады, сол үшін мемлекеттік қаражатты пайдалануды тиімді деп санады.

 - Варварлармен сауда жүргізу Қытайға айтарлықтай табыс әкелмеді.

 Содан сон оқушыларға, жұптарда талқылап, жоғарыда талқылаған себептердің маңыздылықтары бойынша топтастыруды тапсырыңыз. Сөйтіп, оқушылар ең мағызды себептерді анықтай алады.

 Тапсырма дескрипторлары:

 - Оқушы Қытайдың теңіз саяхаттарының себептерін дұрыс реттейді

 - Оқушы Қытайдың теңіз саяхаттарын тоқтатылу себептерін анықтайды

 - Оқушы Қытайдың теңіз саяхатының басталуы мен тоқтатылуының ең маңызды себептерін анықтады.

 4. Топтық жұмыс. Оқушыларды Ұлы географиялық ашулар дәуіріндегі еуропалық теңіз саяхаттары туралы материалдармен қамтамасыз етіңіз. Оларды орта ғасырлардағы қытайлар мен еуропалықтардың теңіз саяхаттарындағы айырмашылықтарды анықтау үшін топтық жұмыс жасауды ұсыныңыз.

 Тапсырма дескрипторлары:

 - Оқушы қытайлық және еуропалық теңіз саяхаттарының кем дегенде 5 айырмашылықтарын анықтайды,

 - Оқушы қытай және еуропалық теңіз экспедицияларының себептерінің айырмашылықтары бойынша қорытынды жасайды.

5. Рефлекцияны жүзеге асыру үшін «Бүгін сабақта мен …» атты әдісті қолданыңыз.

 Экранда немесе тақтадағы келесі тұжырымдамалардың тізімінің біреуін таңдап, сабақ бойынша өз пікірлерін білдіріп аяқтайды:

 Бүгін мен ... білдім

 Маған .... қызық болды.

 Бұл қиын болды ...

 Мен тапсырмаларды орындадым ...

 Менің түсінгенім, бұл ...

 Енді мен ... істеймін

 Менің ойымша, бұл ...

 Мен өзіме түйіп алдым ...

 Мен білдім ...

 Мен мұны істедім ...

 Мен ... жасай алдым

 Мен тырысып көремін …

 Мен таңқалдым ...

 Бүгінгі сабақ маған өмірім үшін ... берді

 Мен қалаймын ...

 Оқушылардың пікірлерін қорытындып, олардың сабақта белесенді болғандарына алғыс айтаңыз.

• Үйге тапсырма ретінде оқушыларға сабақтың тақырыбына байланысты көркем әдебиет туындыларын оқуға кеңес беріңіз. Мысалы:
• Игорь Мусский «100 үздік дипломаттар. Чжен Хэ”.- Гун Чжэн «Чжэн Хэның саяхаттары»

Сабақ тақырыбына қатысты қосымша теориялық материалдар

 Мәтін: «Еуропалық және қытайлық теңіз экспедицияларының айырмашылықтары».

 Кемелердің көлемінің, олардың саны мен жасау технологиясының айырмашылықтарымен қатар, орта ғасырдағы қытай мен еуропалық экспедициялар арасында көптеген айырмашылықтар болды. Қытай экспедицияларының мақсаттары еуропалықсаяхаттардан айтарлықтай ерекшеленді. Қытайлықтар жаңа аумақтарды басып алуға ұмтылмады. Қытайдың теңіз саяхаттарының басты мақсаты - достық дипломатиялық қарым-қатынастарды орнату болды. Тек қана қарсыластық көрсеткен жағдайда ғана қытайлықтар шел елдерге қарсы қару пайдаланды.

 Басқа елдерге қарағанда, қытайлықтар өзге аймақтарды императорды өзінің шебері ретінде ресми түрде мойындау және Қытайға елшілігін Нанкинге (Минск соты жомарт қарсы сыйлықтармен жауап берген) сыйлықтар жіберу үшін ғана талап етті.

 Сонымен қатар, еуропалықтардан айырмашылығы, олар жаңа жерлерде отарлар құруға ұмтылмады және өздерінің дінін таратуды жоспарламады. Қытай басшылары өз елінің тұрақты экономикалық дамуына риза болды және өзен, жер және теңіз бағыттарын тек дипломатиялық қарым-қатынастарды орнату үшін пайдаланды.

 Олар бүкіл әлемде өз билігін орнатуды міндет ретінде қойған емес. Еуропалықтардан айырмашылығы - қытайлықтар жаңа аумақтарды жаулап алуға мүдделі болмады. Қытайлық «сауда» негізінен мемлекеттік сипатқа ие болды және мүмкіндігінше флотты қамтамасыз етуге жұмсалған шығындарды өтеу ғана мақсат көздеді.

 Еуропалық зерттеулердің қозғаушы күші – байлықты толықтыру. Осы мақсатқа жету барысында олар ешбір әдістен бас тартпады. Осымен байланысты, еуропалық саяхатшылар дәмдеуіштермен сауда жасап бастап, құлдарды сатуға дейін жетті.