Айнымалы. Айнымалысы бар өрнек. Математика, 6 сынып, сабақ жоспары.

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:

6.2В Алгебрлық өрнектер

Мектеп: НЗМ ХББ Атырау қаласы

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Шамеденова Лайла Хусайновна

Сынып: 6

Қатысқандар саны:

 Қатыспағандар саны:

Айнымалы. Айнымалысы бар өрнек.

6.2.1.1

алгебралық өрнек ұғымын меңгеру;

6.2.1.2

айнымалылардың берілген рационал мәндері үшін алгебралық өрнектердің мәндерін есептеу;

Оқушылар:

• алгебралық өрнек ұғымын меңгерту;
• айнымалылардың берілген рационал мәндері үшін алгебралық өрнектердің мәндерін есептеп үйрету.

Оқушылар:

• алгебралық өрнек ұғымын біледі;
• айнымалылардың берілген рационал мәндері үшін алгебралық өрнектердің мәндерін есептейді.

Оқушылар:

- бұл бөлімдегі математикалық терминологияны қолданады;

- алгебралық өрнектің мүмкін мәндерін қалай анықтайтынын түсіндіреді;

Пәнге қатысты лексика мен терминология:

- айнымалы;

- алгебралық өрнек;

- тепе-теңдік;

- айнымалының мәні;

- айнымалының мүмкін мәндері;

- коэффициент;

- әріпті бөлігі;

- ұқсас мүшелер;

- әріпті өрнектің мәні;

- өрнектерді тепе-тең түрлендірулері;

- өрнектерді ықшамдау.

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер:

- алгебралық өрнек деп …;

- алгебралық өрнектің мәнін табу үшін … керек;

Әлемдік проблемаларын ескере отырып, жаһандық азаматтық сезімін дамыту. Өзіне және басқаларға құрметпен қарауды, ынтымақтастықты жұптық және жеке жұмыстар арқылы дарыту.

Бұл сабақта жаратылыстану-математика бағытындағы сабақтарда әртүрлі есептеулер үшін қажетті формулалар туралы түсініктер қарастырылады.

Active Board тақтамен жұмыс істеу арқылы сабақты белсендендіру.

Әріпті өрнек туралы түсінігі бар. Есептің шарты бойынша әріпті өрнекті құрастыра алады. Әріпті өрнектердің мәндерін таба алады. Бүтін өрнектерді түрлендірулерді орындай алады.

 Сабақ барысы

 Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ұйымдастыру кезеңі

Бірлескен оқу ортасын құру.

Алдыңғы тарау бойынша қайталау сұрақтары:

• Рационал сандар ұғымы, мысал келтіріңіз;
• Рационал сандарды қосу, мысал келтіріңіз;
• Рационал сандарды азайту, мысал келтіріңіз;
• Координаталық түзу туралы түсінік.

Жаңа материалды оқушылармен бірігіп үйрену.

Оқушылар, бүгін біз өткен түсініктерімізді қайталау арқылы жаңа сабақпен сабақтастырамыз.

Мынадай мысалдармен қарастырайық:

• Тік төртбұрыштың ұзындығы а см, ені b см болса, периметрін, ауданын табыңыз.

Сонда, P = 2(a + b), S = ab болады.

• Егер текшенің өлшемдері а см, b см, с см болса, онда текшенің көлемін табыңыз.

Сонда, V= abc болады.

Осы мысалдарды тұжырымдайық:

Табылған P = 2(a + b), S = ab, V= abc өрнектеріндегі а, b, с әріптері айнымалылар деп, ал P = 2(a + b),

S = ab, V= abc өрнектері айнымалысы бар өрнектер деп аталады.

• Формулалар мен есептің шартына байланысты құрылған теңдеулерді жазуда айнымалысы бар өрнектер пайдаланылады.
• Айнымалысы бар өрнектің жазылуында айнымалылармен қатар, сандар, жақшалар және арифметикалық амалдар таңбалары да болуы мүмкін.
• Кейде бір айнымалының өзі де айнымалысы бар өрнек бола алады, мысалы, b – айнымалысы бар өрнек, х– айнымалысы бар өрнек.

Жазылуында бір немесе бірнеше әріптер, сандар, арифметикалық амалдар және жақшалар болатын өрнек алгебралық өрнек деп аталады.

Мысалы: 3a; a + b; x(x+2) өрнектеріндегі әріптердәі қабылдайтын мәндері – кез келген сандар.

Алгебралық өрнектің жазылуы мен оқылуына мән беру.

Мысалы: х санынан у пен 9 санының қосындысын азайтуды былай жазамыз:

х – (у + 9)

Егер айнымалылары бар өрнектегі әрбір айнымалының орнына оның қабылдайтын мәнін қойсақ, санды өрнек жазылады. Бұл жағдайда санды өрнектің мәнін айнымалылары бар өрнектің мәні деп атайды.

Алгебралық өрнектің сандық мәнін табу үшін:

• Алгебралық өрнектегі әріптерді олардың сан мәндерімен алмастыру қажет;
• Теріс сандар жақша ішіне алынып жазылады;
• Алгебралық өрнектегі жақшалар есепке алынып (егер жақща болса), тиісті арифметикалық амалдар ретімен орындалады.

Мысалы: 7а + 5 өрнегінің a = 3 болғандағы мәнін табайық.

7а + 5 = 7·3 + 5 = 26.

Мұндағы 26 саны 7а + 5 өрнегінің a = 3 болғандағы мәні.

Жалпы сыныппен жұмыс

№693. Айнымалылары бар өрнектерді «қосынды», «айырма», «көбейтінді» және «бөлінлі» ұғымдарын пайдаланып оқыңдар:

• 3а + с; 3) 1,3 – ху; 5) (m + n)· n; 7) ;
• 3b – d; 4) (x – y)· 1,4; 6) m² – n²; 8) .

Оқылуы: (3а + с) - үш пен а санының көбейтіндісіне с санын қосу.

№698. Айнымалысы бар өрнек түрінде жазыңдар.

• а санынан 3 есе артық санды;
• d санынан 2 есе кем санды;
• m – нің -іне тең санды;
• а санының 14 % - ін;
• а санынан 25 % артық санды;
• b санынан 30 % кем санды.

Жауабы: 3а; ; ; 0,14а; 1,25а; 0,7b.

№705. өрнегінің мәнін табыңдар, мұндағы:

• a = 6, b = -2; 3) a = -9, b = 3;
• a = , b = -1; 4) a = -3, b = 4;

Жауабы: 6; 2,8; 6; 15.

Дескриптор: Білім алушы:

• айнымалылары бар өрнектерді оқып біледі;
• айнымалылары бар өрнектерді жазады;
• айнымалылары бар өрнектердің сан мәнін есептей алады.

Оқушылар өзін – өзі бағалайды.

Жұптық жұмыс

Деңгейлік тапсырмалар

Негізгі деңгей

№1.

• Телевизордың бағасы а тг. Телевизордың бағасы 10%- ке арзандады. Телевизордың бағасыарзандаған соң неше тенге болды?
• Жолаушы s км қашықтыққа барды. Бұл оның барлық жолының 40%- іне тең. Жолаушының барлық жолы неше километр?

№2. Кестені толтырыңыз:

Жауабы:1) 0,9а; 2,5s;

• 18,1; 17,5; 16; 8,5; .

13,9; 14,5; 16; 18,5; .

Дамытушы деңгей

№1. Есепті өрнек құрып шығарыңдар.

Бірінші сан екінші саннан а есе үлкен, ал екінші сан үшінші саннан b есе үлкен. Үш санның қосындысы 171-ге тең. Осы сандарды табыңдар.

Мұндағы a = 2,4, b = 2,5..

№2. Егер m – жұп сан болса:

• m + 1; 2) m + 2; 3) 2m + 1; 4) m(m + 1)

сандардың қайсысы тақ сан болады?

Жауабы: 1) 108; 45; 18. 2) 1; 3.

Шығармашылық деңгей

№1. Өрнектердің мәндерін есептеп табыңдар:

1) (а + b)²; a² + b²; a² +2ab +b² мұндағы a = 3, b = -7.

2) (а - b)²; a² - b²; a² -2ab +b² мұндағы a = 2, b = -5.

Мәндері тең өрнектерді теңдік белгісімен жазыңдар.

№2. Қабырғасы а см квадрат пішінді қалың қағаздың бұрыштарынан қабырғасы b см квадраттар қиылып алынып, одан қорапша жасалған (суретте). Қорапша көлемін табыңдар. Мұндағы a = 24, b = 6.

Жауабы: 1) (а + b)²= a² +2ab +b²; (а - b)²=a² -2ab +b².

2) 864 см³.

Мұғалім ұсынған дайын жауаптар арқылы жұптар арасында өзара бағалау жүргізіледі.

Жеке жұмыс

Берілген өрнектердің мәндерін есептеп, кестеге тиісті әріптерді сәйкестендіріп геометриялық фигураны табыңыз.

Жауабы: Параллелограмм

Сабақты қорытындылау:

• алгебралық өрнек туралы түсінік, мысал;
• айнымалылардың өрнектердің мәндерін қалай табады?

Үйге тапсырма

Жеке жұмыстағы «Параллелограмм» туралы оқып, сызбасын дәптерге орындау.

Рефлексия

 Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

 Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

 Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы.

Сабақ үрдісінде ұсынылған тапсырмалар біртіндеп күрделеген, жұптық жұмыс деңгейлік тапсырмалармен берілді. Оқушының ойлау қабілетін шыңдау барысында жеке жұмыс зерттеу тапсырмасы ретінде ұсынылады.

Жұптық жұмыста бірін-бірі бағалау,өзін өзі бағалау, мұғалімнің бағалауы. Әр жұмыстан кейін кері байланыс жасап отыру.

Дұрыс отыруын қадағалау, жұмыстану кезінде емін еркін қозғалыста болу.