Циклоалкандар. Химия, 11 сынып, дидактикалық материал.

1-қосымша.

1-тапсырма. Төменде бес көміртек қосылыстарының құрылымдық формуласы келтірілген.

А. СН₃ – СН₂ – СН₃; C. СН₂ = СН – СН₂ – СН₃;

B. СН₃ – СН – СН₂– СН₃; D. СН₃ – СН₂ – СН₂ – СН₂ – СН₃;

CH₃ E. СН₃ – СН = СН₂ – СН₂ – СН₃;

Осы қосылыстар бойынша төменде келтірілген сұрақтарға жауап беріңіздер. Әр қосылыс бір рет, бірнеше рет немесе мүлдем қолданылмауы мүмкін.

i. Қай қосылыстар алкандар класына жатады? _______________________________________________

ii. Қай қосылыстар бір гомологтық қатарға жатады? ____________және_______________

iii. Қай қосылыстар бір-біріне изомерлер болып табылады? ___________________________________

iv. B және Е қосылыстарын атаңыздар.

Жауабы:

i. А, В және D

ii. А және D

iii. В және D

iv. 2-метилбутан, пентен-2

2-қосымша.

2-тапсырма. Кестеге үлгі бойынша циклоалкандардың молекулалық, құрылымдық және қаңқалық формулаларын толтырып жазыңыздар.

3-қосымша.

Бағалау критерийі:

• құрылымдық формулалары бойынша циклоалкандарды IUPAC номенклатурасын қолданып, атайды;
• циклоалкандардың аталуы бойынша құрылымдық формуласын жазады;
• циклоалканның молекулалық формуласы бойынша изомерлерін жазып, аттарын атайды.

Дескрипторлар:

• Орынбасушылардың атауларын ескере отырып, циклдегі көміртек атомдарын белгілейді;
• Орынбасушыларды алфавиттік тәртіпке сай белгілі ретпен атауларын жазады;
• Сақинадағы көміртек атомының санына байланысты циклоалканды дұрыс атайды;
• Циклоалкандардың аталуы бойынша олардың құрылымдық формулаларын жазады;
• Циклоалканның молекулалық формуласы бойынша изомерлерін жазып, аттарын атайды.

3-тапсырма. а) Төменде берілген циклоалкандарды IUPAC номенклатурасы бойынша

атаңыздар.

Жауабы:

• 1,4-диметилциклогексан;
• 1-метил-3-пропилциклопентан;
• 3-циклобутилпентан;
• 1-бром-4-этилциклодекан;
• 1-метил-2-изопропилциклогексан;
• 4-бром-2-метил-1-третбутилциклогептан.

b) Мына заттардың: 1-йод-4-хлорциклогексан, 1-фтор-4-метилциклогексан, метилциклогептан, транс- 1-бром-2-йодоциклопропан, транс- 1-бром-2-йодоциклопропанның құрылымдық формулаларын жазыңыздар.

с) Циклогептанның,С₇Н₁₄, мысалында изомерлер түрінің әрқайсысына екі изомерден жазыңыздар және оларды атаңыздар.

• Көміртек қаңқасы бойынша изомерлері:
• Орынбасушылардың сақинадағы орны бойынша изомерлері:
• Алкендермен класаралық изомерлері:
• Кеңістіктік (цис-транс) изомерлері: