Экологиялық пирамидалар. Биология, 11 сынып, презентация.

Экологиялық пирамидалар

Оқу мақсаты:

11.3.1.1 экологиялық пирамида ережелерін түсіндіру

Видеоны қараңыз

https://twig-bilim.kz/ru/film/what-is-a-food-chain

Экожүйенің тұрақтылығы-бұл оның ұзақ өмір сүруге қабілеттілігі.

Тұрақтылық тағам буындарының түрлілігі мен санымен анықталады.

Қоғамдастықта түрлер көп болса, қорек тізбектері соғұрлым қиын, соғұрлым экожүйе тұрақты.

Әртүрлі тамақтанудың әдістері аз болса ,тамақ тізбертері қысқа болған сайын, қоғамдастықты бұзу үшін мүмкіндіктер көбейеді..

Буындардың бірінің түсуі басқа буындардың жоғалуына әкелуі мүмкін.

Әртүрлілік сақтандыру сияқты қамтамасыз етеді, егер экологиялық тауашадан қандай да бір түр жоғалса, онда бұл жоғалуға трофикалық деңгей тәуелді болмауы керек-біреу оның орнына тұрып, экожүйені біртұтас ретінде сақтай отырып, босаған кеңістікті толтырады.

Нақты тамақтану тізбектерінде өсімдік тағамынан тұратын энергияның берілуін қадағалауға және есептеуге болады.

Өсімдіктер фотосинтез барысында орта есеппен шамамен 1% жарық энергиясын байланыстырады.

Өсімдікті жеген жануар олардан толық энергия алмайды. Тамақтың бір бөлігі сіңірілмейді және экскремент түрінде бөлінеді. Әдетте 20-дан 60% - ға дейін өсімдік азығы сіңіріледі. Игерілген энергия жануардың тіршілік әрекетін қолдауға жұмсалады. Жасушалар мен мүшелердің жұмысы жылудың бөлінуімен қатар жүреді, сондықтан тамақ энергиясының едәуір үлесі көп ұзамай қоршаған кеңістікке бөлінеді.

Пирамидалар

Экологиялық пирамида-экожүйедегі барлық деңгейдегі продуценттер мен консументтер арасындағы арақатынастың графикалық бейнесі, олар тікбұрыштармен немесе трапециялармен бейнеленеді.

Графикалық модель түріндегі пирамиданың әсері 1927 жылы Ч. Элтонмен жасалған.

Сан пирамидасы – даралардың санын талдау үшін пайдаланылады. Олардың ұзындығы зерттелетін экожүйеде өмір сүретін организмдердің санына немесе осы санның логарифміне пропорционалды.

Биомасса пирамидасы

Биомассаның пирамидасы әрбір трофикалық деңгейдегі организмдердің (биомассаның) жиынтық салмағы ескеріледі.

Оң жаққа назар аударсаңыз, қандай да бір су экожүйесінің биомассасы пирамидасы берілген. Продуценттер биомассасы (фитопланктон) бастапқы консументтер биомассасына (зоопланктон) қарағанда аз және пирамиданың осы деңгейінен жоғарылағанда ғана оған тән формаға ие болады.

Егер продуценттер планктонды балдырлар сияқты ұсақ болса, онда оларда жаңарту қарқыны жоғары, яғни жылдам өсу қарқынды тұтыну мен өлуді әкеледі.

Нәтижесінде олардың биомассасы орманды жердегі экожүйеге қарағанда аз болады, бірақ белгілі бір уақыт кезеңіндегі өнімділігі жоғары болуы мүмкін.

Фитопланктон

Зоопланктон

Консументтер

Ағаштар

Жәндіктер

Құстар

Энергия пирамидасы

Энергия пирамидасының әрбір деңгейі осы трофикалық деңгей арқылы өтетін энергия санына (көлем немесе аудан бірлігіне қайта есептегенде) сәйкес келеді.

Энергия пирамидалары экожүйенің ішіндегі популяциялардың энергетикалық маңыздылығын салыстыруға мүмкіндік береді.

Экологиялық пирамиданың ішінде энергия алмасу қалай жүзеге асады?

Орташа алғанда, биомасса мен онымен байланысты энергияның тек 10%-ы ғана әрбір қоректік деңгейден келесісіне өтеді деп есептеледі. Әрбір келесі қоректік деңгейге жататын организмдердің өнімдері әрқашанда алдыңғы деңгейдің өнімдерінен орташа есеппен 10 есеге дейін азырақ болады.

 Мысалы, 1000 кг өсімдіктен орташа есеппен 100 кг өсімдікқоректі жануарлар (I реттік консументтер) биомассасы пайда болады.

     Өсімдікқоректілерді азық ететін етқоректі жануарлар (II ретті консументтер) осы көлемнен өзінің 10 кг биомассасын синтездей алады. Ал етқоректі жануарлармен қоректенетін жыртқыштар өз биомассасының тек 1 килограмын ғана синтездейді.

Рефлексия

Менің бүгінгі білгенім….

Маған бүгін осыны білген қызық болды…

Маған бүгін қиындық туғызды…..