Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының диффузия жылдамдығына әсері. Биология, 10 сынып, дидактикалық материал.

 Зерханалық жұмыс

 Тақырыбы: Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының диффузия жылдамдығына әсері

 Неліктен жасушалар кіші өлшемді? Неліктен олардың өсуі нақты бір өлшемге жеткенде тоқтайды? Беттік ауданның көлемге қатынасы көптеген сіңіру және диффузия сияқты құбылыстарда маңызды рөл атқарады.

 Беттік ауданның көлемге қатынасын анықтау:

 Беттік аудан = Ұзындығы х ені х жақтар (беттер) саны (количество сторон)

  Көлем = ұзындық х ені х биіктік

•  Бұл экспериментте сіздер агар блоктардағы заттардың диффузиясын көресіздер. Эксперимент беттік ауданның көлеммен байланысын және олардың диффузия жылдамдығына әсерін көрсетеді.
• Мақсаты: беттік аудан мен көлем арасындағы байланысты және оның диффузия жылдамдығына әсерін көрсету.
• Болжам: _____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

•  Құрал-жабдықтар:

 1 жұп қорғаныш көзілдірік

 1 жұп резеңке қолғап

 1 стакан, 250 мл

 1 миллиметрлік сызғыш

 1 пластик қасық

 1 пластик пышақ

 Қағаз сүрткіштер

 2,25 л 0,1% НСl

 1,5 л фенолфталеин агар

•  Жұмыс барысы
• Пластик пышақты пайдаланып, 3 см, 2 см және 1 см өлшемде үш кубик агарды кесіңіз;
• Текшелерді стаканға салып, текшелерді толық батқанға дейін 0,1% НСl қосыңыз. Уақытты белгілеңіз. 10 минут сайын текшелерді айналдыру үшін пластик қасықты пайдаланыңыз.

Абайлаңыз: НСl тітіркенуді тудырады және киімді бүлдіруі мүмкін. Теріге / көзге тигізуден аулақ болу керек; жұтып қоймаңыз. Денеге тиген жағдайда дереу ағынды су астында 15 минут бойы жуыңыз

• Нәтижелерді енгізу үшін кестені сызыңыз. Бет ауданының көлемге қатынасын анықтау мынадай формула бойынша жүзеге асырылады:

Беттік ауданның көлемге қатынасы = беттік аудан / көлем

• Қолғапты киіңіз және пластик қасық арқылы стаканнан текшелерді алыңыз. Сүзгіш қағазда кептіріңіз. Олар кепкенше қойып қойыңыз. Әрбір текшені екіге бөліп, өз бақылауыңызды жазыңыз. Әр 3 текше үшін НСl диффузия деңгейін өлшеңіз.

•  Деректер мен нәтижелер

Қатынасты беттік аудан /көлем түрінде жазылуы мүмкін. Қатынас қарапайым формада жазылуы тиіс (мысалы 3: 1 немесе 24:8)

Деректерді талдау және талқылау

• Мөлшерінің азаю ретімен агар текшелерін қойыңыз. Оларды беттің ауданның көлемге қатынасының азайту ретімен орналастырыңыз. Агардағы текше өлшемдері мен беттік ауданның көлемге қатынасы арасында қандай байланыс бар?

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• Қайсы текшенің беттік ауданы үлкен: беткі жағы 3 см немесе өлшемі пияз жасушасында микроскопиялық өлшем бе не текше ме?Қайсысының беттік ауданның көлемге қатынасы үлкен?

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• НСl-дың агар-да сіңірілуіне не дәлел не болады? Барлық текшелер үшін диффузия жылдамдығы бірдей болғанына не дәлел болады? Түсіндіріңіз.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• Өлшемдер өскен сайын беттік ауданның көлемге қатынасы қалай өзгерді? ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
•  Қорытынды
• Көптеген жасушалар мен микроорганизмдердің өлшемдері 0,01 см-ден кіші. Диффузия жылдамдығы мен жасуша өлшемдері арасында байланыс қандай? _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• Неліктен үлкен өлшемді ағзаларда аз жасушалардың орнына көп жасушаларға ие екенін түсіндіріңіз.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________