Теомодинамикалық параметрлер. Температура және оны өлшеу тәсілдері. Идеал газ. Молекула-кинетикалық теорияның негізгі теңдеуі. Физика, 10 сынып, сабақ жоспары.

10.1B Молекулалық физика

Теомодинамикалық параметрлер. Температура және оны өлшеу тәсілдері. Идеал газ. Молекула-кинетикалық теорияның негізгі теңдеуі

10.3.1.7 молекулалық қозғалыстың газ қысымна әсерін түсіндіру, келесі формуланы қорытып шығару: ;

10.3.1.9 - молекула қозғалысының орташа кинетикалық энергиясының температураға тура пропорционал екендігі туралы қорытынды жасау;

Оқушы

• идеал газды сипаттай алады;
• молекула-кинетикалық теорияның негізгі теңдеуін біледі.

Пәнге тән лексика мен терминология:

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:

Қыздыру... бөлшектердің кинетикалық энергиясын арттырады.

Бөлшектер...қозғалады.

Қатты және сұйық заттар арасындағы айырмашылықтар....

Сұйықтар және газдар арасындағы айырмашылықтар...

Жұппен жұмыс жасау барысында бір біріне қолдау керсете білу.

Табиғатқа деген ұқыптылық, термометрді қарастырған кезде сынап буы қоршаған ортаны ластайтынын білу

Денелердің температурасы, сұйықтың температурасы әртүрлі термометрлер арқылы өлшенеді.

Химия: заттың агрегаттық күйлері

7-8 сынып: молекулалар қозғалысының температураға тәуелділігі;

9 сынып: Ньютон заңдары, импульстің сақталу заңы

10 сынып: Қатты, сұйық және газдардың құрылымы, броундық қозғалыс, МКТ негізгі қағидалары.

Сабақ барысы

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Оқушылармен амандасу. Оқу мақсаты мен критерийлерін айқындау.

Жұппен жұмыс (дәптерлерде орындау):

• Келесі физикалық шамаларды микропараметрлерге (жеке бөлшектердің параметрлері) және макропараметрлерге ( жүйені толығымен сипаттау) бөліңіз:

молекула жылдамдығы, температура, молекула массасы, қысым, дененің көлемі, дененің массасы, кинетикалық энергия, потенциалдық энергия, концентрация, дененің ішкі энергиясы.

Дескриптор:

• Бөлшек және қатты дене үшін микро- және макро- параметрлерді дұрыс анықтайды.

Дененiң молекулалық-кинетикалық құрылымы ескерiлмегенде макроскоптық дене күйiн сипаттайтын шамаларды макроскоптық параметрлер деп атайды.

Бұндай шамалар қатарына көлем V, қысым P, температура T және басқалар. Көлем мен қысым механикалық сипатталатын шамалар. Температура дененiң қызу дәрежесiн бередi, оның iшкi энергетикалық күйiн анықтайды.

Жүйенiң жылулық тепе-теңдiгi деп оның барлық макроскоптық параметрлерi қай уақытта да ұзақ өзгерiссiз қалуын айтады.

«Идеал газ» ұғымы

Идеал газ – дегеніміз молекулалары шексіз аз көлем алатын серпімді шариктер болып табылатын және өзара әрекеттесуі тек оларды бір бірімен тікелей немесе ыдыстың қабырғасымен соқтығысуы кезінде ғана білінетін газ болып табылады.

Есептеулерді жеңілдету үшін МКТ нақты газдарды қарапайым физикалы моделі – идеал газ моделі енгізілді

МКТ-ның негізгі міндеті:

• Макро- және микропараметрлердің арасындағы байланысты айқындай отырып, зат күйінің теңдеуін қорытындылау.

МКТ-ның негізгі теңдеуінің қорытындысы газ қысымының молекулалардың ыдыс қабырғасына соқтығысуы нәтижесінде пайда болатынын көрсетеді.

МКТ-ның негізгі теңдеуін қорытып шығару

Бұл формула – молекулалы-кинетикалық теорияның сандық қатынасын көрсететін алғашқы теңдеуі.

Осы формуладан шығатын басқа да формулаларды беру:

• Идеал газдың кинетикалық теориясының негізгі теңдеуі немесе Клаузиус теңдеуі
• Газ молекулалардың ілгерілмелі қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы абсолют температураға тура пропорционал

Температураның абсолют нөлі - берілген көлемде идеал газдың қысымы нольге айналатын немесе тұрақты қысымда идеал газдың көлемі нольге дейін ұмтылатын шектік температура.

Есептер шығару:

Дескрипторы:

• Берілгенін жазады;
• МКТ негізгі теңдеуін қолданады;
• Формуланы түрлендіреді;
• Жауабын дұрыс көрсетеді.
• Азоттың қысымы неге тең, егер оның молекулаларының орташа квадраттық жылдамдығы 500 м/с, ал тығыздығы 1,35 кг/м³ болса?
• Стакандағы массасы 200 г су 20 тәулік ішінде толық буланды. 1с ішінде судың бетінен шамамен қанша молекула ұшып шықты?
• Оттегі молекулаларының концентрациясын анықтаңдар, егер оның қысымы 0,2 МПа, ал молекулалардың орташа квадраттық жылдамдығы 700 м/с болса.
• Газдың қысымы қалай өзгереді, егер оның молекулаларының концентрациясын 3 есе арттырып, орташа квадраттық жылдамдығын 3 есе кемітсе?
• Жаз күндерінің бірінде барометр730 мм сын. бағ., ал термометр 30⁰С температураны көрсетті. Қыстың күні бұл құралдардың көрсетуі келесі болды: 780 мм сын. бағ. және -30⁰ С. Осы күндердегі ауаның тығыздықтарын салыстырыңдар.
• Газ молекулалары қозғалысының орташа квадраттық жылдамдығын анықтаңдар, егер оның массасы 6 кг, көлемі 4,9 м³, ал ыдыс қабырғасына түсіретін қысымы 200 кПа болса.

Рефлексия «екі жұлдыз, бір тілек»

«Температураны өлшеу құралы ретінде термопара және термометрлерді пайдалану артықшылықтары мен кемшіліктері» тақырыбына мәлімет дайындау (тақырыптың түйінін ашу).

Қауіпсіздікті сақтау бойынша нұсқаулық жүргізіледі. Оқушылар танысқандығы туралы белгі қалдырады

Қорытынды бағалау

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сабақтың қандай аспектілері жақсы өтті (оқыту және оқу туралы ойлаңыз)?

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сабақты жақсартуға не көмектесе алады (оқу және оқу туралы ойлаңыз)?

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сабақ туралы сабақта не жеке оқушылардың жетістіктерімен / қиындықтарынан не таптым, келесі сабақтарда неге наздару керек?

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________