Шамалар арасындағы тәуелділіктерді берілу тәсілдері: аналитикалық (формула арқылы), кестелік, графиктік тәсіл. Математика, 6 сынып, қосымша материал.

Сабақты өткізуге әдістемелік ұсыныстар.

Тақырыбы: «Шамалар арасындағы тәуелділіктерді берілу тәсілдері: аналитикалық (формула арқылы), кестелік, графиктік тәсіл.»

Сабақтың мақсаты:

6.5.2.5 шамалар арасындағы тәуелділікке есептер шығару.

6.5.2.6 шамалар арасындағы тәуелділіктердің берілу тәсілдерін білу.

6.5.2.7 сипаттамасы бойынша тәуелділіктің формуласын жазу.

6.5.2.8 формуламен немесе графикпен берілген тәуелділіктердің кестесін құру.

6.5.2.9 формуламен және кестемен берілген тәуелділіктердің графиктерін салу.

Бағалау критерийлері:

Оқушылар:

• шамалардың арасындағы тәуелділіктерге мысалдар келтіре алады;
• шамалар арасындағы тәуелділікке есептер шығаруды үйренді;
• сипаттамасы бойынша тәуелділіктің формуласын жаза алады;
• формуламен және графикпен берілген тәуелділіктерге кесте құруды біледі;
• формуламен және кестемен берілген тәуелділіктердің графиктерін сала алады.

Сабақ барысы.

Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушылардың көңіл күйлерін біліп, психологиялық ахуал тудыру.

«Тамаша екен» жаттығуы. Оқушыларды үлкен шеңберге тұрғызады. Әрбір оқушы өз бойындағы жақсы қасиетін айтады, мысалы :

-Мен ақкөңілмін

-Мен ақылдымын

Қалғандары «Тамаша екен»! деп бас бармағын көрсетіп, қолдарын жоғары көтереді.

Үй тапсырмасын жұптар бір-бірінің дәптерлерін тексереді.

«Ой-қозғау» - өткен тақырып бойынша қайталау сұрақтары.

С-1: Шамалар арасындағы тәуелділік дегеніміз не?

С-2: Тәуелділіктің берілу тәсілдері?

С-3: Формула, кесте және график - тәуелділіктің берілу тәсілдері арқылы өзара байланысты көрсетіңіз.

1) формула: S=5t

2) Кесте:

3) График:

С-4: Күнделікті өмірде түрлі шамалар тәуелдігін қайда байқауға болады?

С-5: Тәуелділікті сипаттайтын қандай формулаларды білесіз?

Оқу мақсатын меғгеру мақсатында оқушылармен жалпы сыныптық жұмысты орындау. Түсінбеген оқушылар тақтада орындайды.

Жалпы сыныппен жұмыс.

№1. Екі дәптер 30 теңге тұрса, онда 6 дәптер қанша тұрады?

Шешуі: Есепте дәптердің бағасы белгісіз, алайда ол тұрақты. Дәптердің бағасын табу үшін 30-ды екіге бөлеміз. 30: 2 = 15 (т)

Заттың құны мен саны тура пропорционал болғандықтан К = 15·6 = 90 (т).

Егер бір заттың массасы тұрақты болса, онда бірдей заттардың жалпы массасы мен саны тура пропорционал болады. Ал жалпы массасы тұрақты болса, онда бір заттың массасы мен заттардың саны кері пропорционал болады.

№2. Дүкенге 10 т ұн әкелінді. Егер әрбір қапқа 50 кг ұннан салынған болса, онда дүкенге неше қап ұн әкелінген?

№3.

Не өзгереді?

Не тұрақты болып тұр?

 Егер заттың саны артса, құны қалай өзгереді?

Осы кестеге қарап, қандай қорытынды шығаруға болады?

Қорытынды:

Заттың бағасы тұрақты болғанда саны неше рет артса, құны да сонша рет артады. Заттыңбағасы тұрақты болғанда саны неше рет кемісе, құны сонша рет кемиді.(бірнеше рет қайталату )

Жалпы сыныппен жұмысты орындап болғаннан соң, жұпта орындауға тапсырмалар беру. Тапсырманы жұпта отырып орындайды, түсінбеген оқушылар бір-бірінен көмек алады.

Жұптық жұмыс.

№1. Бір дәптердің бағасы 40тг. 3 дәптер сатып алынды. Сатып алған үш дәптердің құны қанша?

Шешуі: 40 х 3 = 120 (тг)

Жауабы: 120 тенге.

№2. Жапалақ 4 шар сатып алды. 1 шардың бағасы 2тг. Жапалақтың сатып алған шарларының құны қанша?

Шешуі: 2 х 4 = 8 (тг)

Жауабы: 8 тенге.

№3. Тәуелсіз айнымалыны, тәуелді айнымалыны атаңдар. (Ауызша)

s=50t; S=ab; p=2(3+b);

y=3x; y=2x+1; y=1/x.

№4. Ш (х) - баланың шешесі. Ә(х) - баланың әкесі. Төмендегі функционалдық тәуелділікпен жазылған кісі бала үшін қандай туысқандық атпен аталады?

Ш (Ә(х)); Ш (Ш(х)); 

Ә (Ә(х)); 

Ә(Ш(х)).

№5. Жылдамдығы 75 км/сағ поезд екі қаланың арасын 6 сағат жүрді. Поезд осы аралықты 5 сағатта жүріп өту үшін қандай жылдамдықпен жүруі керек?

№6. Кітапта 132 бет бар. Бір бетте 40 жол, бір жолда 27 әріптен жазылған. Егер бір бетке 48 жол, бір жолға 30 әріптен жазылса, осы кітапта неше бет болар еді?

№7. Дайындалған мал азығы 75 сиырға 184 күнге жетеді. Егер сиырлар саны 40 сиырға өссе, осы дайындалған мал азығы неше күнге жетер еді?

Жұптық жұмысты болғаннан соң оқушылармен сергіту жұмыстары жүргізіледі.

Сергіту сәті:

«Жунглидағы жаңбыр»Нұсқау: -Бір-біріңіздің соңынан шеңбер жасап тұрыңыздар. Жунглида жүрміз деп елестетіңіздер. Ауа райы өте тамаша, күн жарқырап, ыстық және қапырық болып тұр. Бір уақытта самал жел соқты, (алдыңызда тұрған адамның арқасына жұғысып жеңіл қимылдар жасаңыз).Жел көтеріліп желкіді ( арқаны қаттырақ басамыз) .Қатты дауыл соқты (қимылдарыңыз күшейіп шеңбер бойында жүргізіледі)Ұсақ жаңбыр сіркіреді (серіктесіңіздің арқасын саусағыңызбен басасыз)Кенет нөсер жауын құйды (алақандарыңызбен жоғарыдан төмен қимылдар жасаңыздар).Бұршақ жауды (арқаны қаттырақ соғамыз).Тағы да нөсер жауын жауды.Ұсақ жаңбыр сіркіреді.Дауыл соқты.Жел соқты.Жел басылып келеді.

Сергіту сәтін болғаннан соң оқушыларға өз беттік жұмыс беріп, өз білімдерін шыңдайды. Оқушылар дайын жауаппен және дескриптор бойынша, жұпта қатар отырған оқушылар бірін-бірі тексеріп бағалайды.

Өз бетімен жұмыс.

Тапсырма 1

Адам орташа есеппен жаяу 1 сағатта 5 км жолды жүріп өтеді.

а) Төменде берілген кестені толтырыңыз:

b) Арақашықтықтың уақытқа тәуелділік формуласын жазыңыз; S = 5t

c) Кестеге қарап тәуелділік графигін салыңыз.

Дескриптор: Білім алушы

- кестені толтырады;

- тәуелділікті жазады;

- тәуелділік графигін салады.

Өз беттік жұмысты талқылап болғаннан соң, әр оқушы өз жұмыстары бойынша қорытынды жасайды. Бүгінгі сабақ бойынша түсінбеген сұрақтары болса сұрайды.

Үйге тапсырма беріліп, оның шығару жолдарына түсінік жұмыстары жүргізіледі.

Үйге тапсырма: №1325.

Содан соң оқушылар бүгінгі сабақ бойынша өз ойларын айтады, қорытындылайды.

Рефлексия:

«Белгілер» әдісі

 Пайдалы әдебиеттер мен сілтемелер:

• Математика, 2-бөлім, Жалпы білім беретін оқулық мектептің 6 - сыныбына арналған,

Алматы «Атамұра» 2015, төртінші басылымы.

• Дорофеев Г.В., Петерсон Л.Г. Математика. 6 класс. Часть 2.

• https://naobumium.info/algebra/sposoby_zadaniya_funkcii.php
• https://helpiks.org/8-77729.html