Металдар құймалары. Химия, 9 сынып, презентация.

Металдарға қандай физикалық қасиеттер тән?

Осы қасиеттердің барлығы бір металда болуы мүмкін бе?

Неліктен таза металдар емес, олардың құймалары жиі қолданылады?

Активити

Максималды жүк көтере алатын мүсін құю үшін металдардың қажетті арақатынасын анықтаңыз

МЕТАЛЛ ҚҰЙМАЛАРЫ

Оқу мақсаттары

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу;

Құйма дегеніміз не?

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу

Құйма – қажетті қасиеттері бар, екі немесе одан да көп компоненттен түзілген, оның біреуі міндетті түрде металл болатын қосылыстар. (Металдан басқа бейметалл С,Sі,В т.б )

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу

1.Механикалық қоспа – балқыған металдар кез-келген қатынаста араласып, салқындағанда жеке кристалдар түзеді. Мысалы: қорғасын мен қалайы, күміс пен қалайы

2.Интерметаллидтер-балқыған металдар бір-бірімен әрекеттесіп, интерметаллид деп аталатын химиялық қосылыс түзеді. Мысалы: CuZn, Cu3Zn2,Ca3Sb2

3.Қатты орынбасу ерітіндісі- мұндай құйманы радиустары шамалас және біртипті кристалдық торда орналасатын металл атомдары түзеді. Мысалы: күміс пен мыс және т.б.

4.Енгізу қатты ерітіндісі – радиусы үлкен металл атомдары түзетін құймада радиусы кіші металл атомы екінші металдық кристалл торының арасындағы бос қуысқа орналасады. мысалы: темірдің көміртекпен құймасы

біртекті

құймалар

әртекті

Балқығанда, тек бір ғана металдың ерітіндісіне айналады.

Мысалы: жез

Балқығанда, әртүрлі металдардың механикалық қоспасына айналады.

Мысалы: шойын

Ерте ғасырларда адамдар таза металдарға қарағанда, көптеген құймалардың адам үшін пайдалы екендігін байқаған. Құймалардың қасиеттері металдардың қасиеттерінен айтарлықтай ерекше болды. Олар 80-нен аспайтын металдардан 10 000-ға жуық құймалар алған.

Құймалардың қасиеттері

Көпетеген құймалар таза металдарға қарағанда берік, жемірілуге тұрақты, қатты болып келеді.

Мысалы, таза мыстың құйылғыштығы нашар, ал қола қалыпқа өте жақсы құйылады.

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу

Таза металл

Құйма

Балқу температурасы

жоғары

2. Жеңіл

3. Жұмсақ

4. Жемірілуге тұрақсыз

5. Қалыпқа құйылғыштығы

нашар

Балқу температурасы

төмен

2. Ауыр

3. Қатты, берік

4. Жемірілуге тұрақты

Қалыпқа жақсы

құйылады

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу

Кендерден металл өндіру

Өнеркәсіптік әдіспен металдар алынатын минерелдерды кендер деп атайды. Егер кеннің құрамында бірнеше металдың қосылыстары кездессе, оларды полиметалл кендерге жатқызады.

Қазақстанның жер қойнауында қорғасынды, мырышты, мысты т.б. Полиметалл кендер өте көп. Мамандардың айтуынша, біздің республикамызда периодтық жүйедегі барлық элементтердің жерде кездесетін қосылыстары бар.

Картадан металдардың кен орындарын тауып, магниттермен белгілеңіздер.

.

Қазақстанның кен орындары:

Алтай тауы бөктерінде – 900-ға жуық полиметалл кен орындары табылған. Осыған орай бұл өлке Кенді Алтай деп аталады.

Жезқазғанда – мыс, қорғасын, мырыш, никель, кобальт, алюминий, марганец т.б. металдардың кендері кездеседі.

Қаратау жоталарында – қорғасын, мырыш, ванадий, темір кендері көптеп кездеседі.

Экологиялық мәселелер

Кен өндіру аумағының үйінділермен ластануы

Уытты (токсичные) кен сулары

Жарылыс жұмыстарының жүргізілуі кен материалдарының басқа аймақтарға таралуы

Үлкен аймақтардың шаруашылыққа жарамай қалуы

Рефлексия

Білемін

Білмеймін

Ойлайтынмын