Жасушалық цикл. Митоз. Биология, 9 сынып, презентация.

Суретте қандай үдерістер бейнеленген?

Амитоз

Митоз

Мейоз

Жасушаның бөліну түрлері: амитоз, митоз және мейоз.

ОМ: Жасуша циклінің интерфазасында болатын процестерді түсіндіру;

Митоз фазаларын сипаттау

Митоздың маңыздылығын сипаттау

Бағалау критерийлері

Жасуша циклінің интерфазасында болатын процестерді түсіндіру.

Митоз фазаларын сипаттау.

Терминология

Cell cycle

Interphase

Mitosis

Karyokinesis

Prophase

Metaphase

Anaphase

Telophase

Cytokinesis

Жасушалық цикл

Интерфаза

Митоз

Кариокинез

Профаза

Метафаза

Анафаза

Телофаза

Цитокинез

Жасушаның көбеюі

Барлық жасушалар бастапқы жасушалардан түзіледі

Жаңа жасушалар өсуге және зақымданған немесе ескі жасушалардың орын алмастыруға қолданылады.

Жасушаның бөлінуі

Барлық эукариотты жасушалар генетикалық ақпараттарды хромосомаларында сақтайды

Көптеген эукариот жасушаларында 10 нан 50 ге дейін хромосомалар бар

Адамның дене жасушаларында 46 хромосома немесе 23 жұп хромосомалар бар.

Хромосомалар

Әрбір хромосома ДНҚ молекуласынан тұрады.

Жасушалар бөлінбеген кезде хромосомалар көрінбейді және хроматин деп аталады.

Хромосомалар

Қосарланған хромосомалар хроматида деп аталады және центромера арқылы бірігеді

Жасушалық цикл

G1 – синтез алдындағы кезең

S –синтез кезеңі/ДНҚ репликациясы

G2 синтезден кейінгі кезең

M - митоз

C - цитокинез

Жасушалық цикл диаграммасы

DNA Copied

Cells prepare for Division

Cells Mature

Daughter Cells

Cell Divides into Identical cells

Жасушалық цикл

Жұптық жұмыс

Жасуша циклінің фазалары арқылы жұптарға бөлу. Тапсырма 1. Интерфазаның фазаларының аттары мен олардағы процестер арасындағы сәйкестікті табу. Бағалау критерийлері:

1. Ынтымақтастық.

2. Диаграммадағы интерфазаның сипаттамаларын, фазаларын және жасушалық циклдің фазаларын дұрыс анықтау.

3. Сұрақтарға жауаптар

A) интерфаздың қандай фазасында ДНҚ-ның репликациясы орын алады?

B) Митоздың бөлінуінің алдында интерфаза неге ұзақ?

C) Жасушалық цикл туралы қандай тұжырым жасауға болады? Жасуша циклына қандай анықтама беруге болады?

Үш сатыдан тұрады:

G1 сатысы немесе пресинтетикалық саты деп атайды.

Пресинтетикалық  G1 саты кезінде жасушада биосинтетикалық үрдістердің барлығы жылдамдап, ДНҚ-ның екі еселенуіне дайындық жүреді.

Осы кезде ДНҚ-ның екі еселенуін қамтамасыз ететін ферменттерді синтездейтін жасуша органеллалары (әсіресе, рибосомалар) жетіледі.

G1 сатысы бірнеше сағаттан тәулікке дейін, кейде одан да көбірек уақытқа созылады.

S сатысы немесе синтетикалық саты , ДНҚ-ның екі еселену сатысы, ұзақтығы 6-10 сағат

Екі еселенудің мәні: ДНҚ тізбегінде тура сондай паралель тізбек синтезделеді.

G2 премитоз немесе постсинтетикалық саты , ДНҚ-ның екі еселенуінен кейінгі саты, интерфазаның ең қысқа сатысы, 2-5 сағат аралығы

Бөліну үрдісін қамтамасыз ететін синтездер жүреді. Осы кезеңде лизосомалардың түзілуі жылдамдайды, митохондриялар бөлініп, митоздың жүруіне аса қажетті жаңа нәруыздар синтезделінеді. Интерфазаның

соңына қарай хроматин конденсацияланған, ядрошық жақсы көрінеді,

ядро қабықшасы бүлінбеген, органеллалары өзгермеген.

ИНТЕРФАЗА –Жасушаның бөлінуге дайындық кезеңі

Жасушалық цикл

Митоз

Ең алғаш 1874 жылы И.Д. Чистяков өсімдіктердегі митозды бақылады.

Ал үдерісті толықтай неміс ботанигі Э.Страсбургер (1877) және неміс зоологы В. Флеминг (1882) сипаттады

https://youtu.be/DwAFZb8juMQ

МИТОЗ

Ядроның бөлінуі кариокинез деп аталады. Бұл тек эукариоттарда болады және 4 сатыдан тұрады. Ми жасушалары секілді кейбір жасушаларда болмайды.

МИТОЗ Сатылары

Профаза

Хромосомалар ядрода айқындала бастайды.

Олар қысқарып, жуандап белгілі бір ретпен орналасады.

Әрбір хромосома екі хроматидтерден тұрады

Метафаза

Хромосомалар толығымен айқындалып, жекеленіп көрінеді.

Бір деңгейдегі кеңістікке – метафазалық тақтаға жинақталады.

Ахроматин жіпшелері хромосоманың центромеріне бекінеді.

Әрбір хромосоманың хроматидтері бір-бірінен ажырай бастайды

Анафаза

Әрбір хромосома екі хроматидке біржола бөлінеді

Туыстас хромосомалар жұбының бірі ядроның бір полюсіне қарай, екіншісі екінші полюсіне жылжи бастайды.

Телофаза

Туыстас хромосомалар жасушаның полюстеріне жетеді

Полюстерге топталған хромосомалар босаңсып, ұзарады, сөйтіп интерфазалық хроматинге ауысады.

Ядрошықтар пайда болады

Митоз сатылары

№2 тапсырма Топтық жұмыс

Терминдер мен анықтамаларды митоз сатылары көрсетілген микрофотографиядан анықтау арқылы топтастыру.

Өз жұмыстарыңызды берілген критерий бойынша бағалаңыздар.

Уақыты 7 минут.

Жетістік критерийі

1. Бірлескен жұмыс.

2. Митоз фазаларының атауымен сатыларын дұрыс сәйкестендіру.

Өз біліміңізді тексеріңіз

Митоз

Ерте, орта және соңғы профаза

Соңғы анафаза телофаза цитокинез

профаза

метафаза

анафаза

Митоз

Metaphase

Telophase

Prophase

Anaphase

Цитокинез

Амитоз

Егер митоз бақыланбаса обыр тудыратын жасушалардың шексіз бөлінуі жүзеге асады.

Онкогендер ерекше нәруыздар болып табылады, және олар дұрыс жасушаның ісік жасушасына айналу мүмкіндігін арттырады.

Пияз жасушасындағы митоз

Митоздың қандай сатыларын көріп тұрсыздар?

Сатыларды нөмірі бойынша атаңыз.

Бұл сатыларды практикалық жұмыс кезінде микроскоп арқылы микропрепараттардан бақылай аласыздар.

№3 Тапсырма Практикалық жұмыс

Бағалау критерийі

1.Жұптық жұмыс.

2. Митоз сатыларын зерттеу

3. Митоздың жиілік индексін табу, практикалық жұмыс соңында сұрақтарға дұрыс жауап беру.

4.Жұмысты қорытындылау

ОМ: Пияз тамыры ұшындағы жасушалардан митоздың белсенділік деңгейін анықтау.

Митоздың маңыздылығы

1.Генетикалық тұрақтылық яғни генетикалық

ақпараттың жаңа жасушаларға теңдей бөлінуі.

2. Көпжасушалы организмдердегі ұлпа мен ағзалардың дұрыс қызметі мен құрылысының тұрақтылығы.

3.Ағзаның өсуі және дамуы.

4.Эмбриондық дамудың негізі.

5.Жыныссыз көбеюдің негізі.

6.Ағза мен ұлпалардың қайта қалпына келуі.