Ньютонның үшінші заңына есептер шығару. Физика, 9 сынып, қосымша материал.

Инерттілік. Ньютон заңдарына тапсырмалар.

• Бірдей жылдамдықпен келе жатқан жүк және жеңіл автокөліктің қайсысы бағдаршамның қызыл түсіне тез тоқтайды? Неліктен?

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

• Қоян иттен қашып құтылу үшін өте шапшаң секірістер жасайды. Иттің жылдамдығы қояндікінен артық болғанымен, итке қоянды ұстап алу оңай емес. Неліктен?

..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

• Төмендегі суретте парашютші бір қалыпты және түзу сызықты қозғалыс жасап, төмендеп келеді. Қандай күштердің әсері теңгерілетінін түсіндіріңіз.

...............................................................................................................................................................

• Тұжырымдаңыз:
• Ньютонның 1 заңы: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

іі. Қозғалыстағы объект үшін қай тұжырым дұрыс?

а) Объект үдемелі қозғалып бара жатқанда оған әсер ететін теңәрекетті күш нөлге тең болуы керек.

в) Объект тұрақты жылдамдықпен қозғалып бара жатқанда оған әсер ететін ауа кедергісі нөлге тең болу керек.

с) Объект тұрақты жылдамдықпен қозғалып бара жатқанда оған әсер ететін теңәрекетті күш нөлге тең болу керек.

d) Объект қозғалып бара жатқанда оған әсер ететін теңәрекетті күш болуы керек.

ііі. Ньютонның 3 заңы:

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

• Төмендегі суретте автомобиль бір қалыпсыз және түзу сызықты қозғалыс жасап келеді.
• Автокөлікке әсер тетін күштерді сызбада көрсетіңіз.

• Қандай күштердің әрекеті теңгерілмеген?

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

• Осы автокөліктің маңдай әйнегіне маса келіп соғылды. Масаға әсер ететін күшті және автокөлікке әсер ететін күштерді салыстырыңыз.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

• Объектіге суретте көрсетілгендей екі күш әсер етіп жатыр.

Бұл күштердің әсерінің нәтижесі қандай болады?

а) Объект солға тұрақты жылдамдықпен қозғалады.

в) Объект солға тұрақты үдеумен қозғалады.

с) Объект оңға тұрақты жылдамдықпен қозғалады.

d) Объект оңға тұрақты үдеумен қозғалады.

• Қандай жағдайда теңәрекетті күш нөлге тең болады?

а) автокөлік тұрақты жылдамдықпен қозғалып бара жатып бағытын өзгертеді

в) автокӛлік тұрақты жылдамдықпен түзусызықты қозғалып барады

с) автокөлік тежеліп жатыр

d) автокөлік жылдамдығын арттырып жатыр

• 6.1 суреттегі автокөлік тегіс жолда.

сурет 6.1

(а) Автокөлікке әсер ететін теңәрекетті күштің шамасын есептеңіз.

Теңәрекетті күш = ….......... Н [1]

(b) Автокӛліктің қозғалысын сипаттайтын жауапты таңдаңыз: Алдыға қарай тұрақты жылдамдықпен қозғалады

• Алдыға қарай жылдамдығын арттырып қозғалады
• Алдыға қарай кемитін жылдамдықпен қозғалады
• Артқа қарай тұрақты жылдамдықпен қозғалады
• Артқа қарай жылдамдығын арттырып қозғалады
• Артқа қарай кемитін жылдамдықпен қозғалады
• Тыныштық күйде болады

[1]

(с) Автокөлік қозғалып бара жатқанда үйкеліс күші 2000 Н-ға дейін артады. Автокөлікте қандай өзгеріс байқалады?

…………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………… [1]

• Массасы 1000 кг автокөлік тегіс горизонталь жолда 1.8 м/с² үдеумен қозғалып келе жатыр. Тарту күші 2.6 кН қозғалыс бағытымен бағытталған.

Қозғалысқа қарсы бағытталған кедергі күштің шамасын анықтаңыздар. [1]

A 0.8 кНB 1.8 кНC 2.6 кНD 4.4 кН

• Суретте массасы 82 кг құлап келе жатқан парашютист көрсетілген. Әрбір жағдай үшін парашютшіге әрекет ететін қорытқы күшті және парашютші үдеуін анықтаңыздар.

• Суретте мотоциклшіге горизонталь бағытта әрекет ететін барлық күштер және жол бөлігіндегі мотоцикл көрсетілген. Мотоциклшінің мотоциклмен қоса есептегендегі жалпы масссасы 160 кг. Мотоциклшінің үдеуін анықтаңыздар. [3]

• Суретте массасы 920 кг автокөлікке горизонталь бағытта әрекет ететін күштер көрсетілген.

Тарту күші 400Н, қозғалысқа кедергі күші жылдамдыққа тәуелді және төмендегі теңдеумен анықталады

Кедергі күші 0.3υ²

aБелгілі бір уақыт мезетінде автокөлік жылдамдығы 20 м с⁻¹ болады. Есептеңіз:

iавтокөлікке әрекет ететін қорытқы күшті.

[2]

iiавтокөліктің үдеуін.

[2]

bТүсіндіріңіз, неліктен бұл жағдайда автокөліктің t уақыт мезетіндегі жылдамдығын

v u + at өрнегімен анықтауға болмайды.

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

[1]

12. Суретте тегіс жолмен келе жатқан жүк көлігіне әсер ететін күштер көрсетілген.

а Жүк көлігіне әсер ететін жұп күштер бірін-бірі компенсациялайды. Бұл қандай екі күш? Жауабыңызды түсіндіріңіз.

...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

[3]

b Жүк көлігіне әсер ететін қорытқы күші қандай? Оның шамасы мен бағытын анықтаңыз.

[3]

c Осы қорытқы күш жүк көлігінің жылдамдығына қалай әсер етеді?

.....................................................................................................................................................................

[1]

13.