Онкологиялық жаңа түзілулердің пайда болуы. Биология, 10 сынып, презентация.

Оқу мақсаты: 10.2.2.2 жасушалардың бақылауға бағынбайтын бөлінуі нәтижесінде обырдың түзілуін түсіндіру

Тақырыбы: Онкологиялық жаңа түзілулердің пайда болуы.

Бағалау критерийі:

Жасушалардың тоқтаусыз бөлунеден обырдың түзілуін біледі;

Обырдың түрлерін біледі;

Обырды тудыратын факторларды талдайды.

Vocabulary

English

Cancer

Tumor/Tumour

Initiation

Progression

Carcinogenic factors

Neoplasm

Metastasize

Kazhak

Рак

Ісік / тұмау

Бастама

Прогресс

Канцерогенді факторлар

Неоплазма

Метастаз

Митоздық цикл жасушаның пайда болуынан келесі өзінің бөлінуіне дейінгі кезең

Жасушаның арнайы қызмет атқаруынан, тыныштық қезінен және бөлінуінен тұрады.

Митоздық (пролиферативтық) цикл жасушаның бөлінуге даярлануы мен бөлінуі кезіндегі процестердің жиынтығын қамтиды.

Ол 4 кезеңнен тұрады:

1. G1 –пресинтездік немесе постмитоздық;

2. S - синтездік;

3. G2- постсинтездік немесе премитоздық;

4. Митоз.

Митоздық циклді реттейтін арнайы ақуыздар

Эукариотты жасушалардың митозға енуі МИТОЗДЫ СТИМУЛДАЙТЫН ФАКТОРҒА (МРF – mitosis-promoting factor) байланысты жүреді.

Ол фактор G1 сатысында анықтала бастайды, S және G2-де көп мөлшерде болады, ал митоздық бөлінудің анафазасында күрт азаяды.

Бұл МРF- дың компоненттік құрамына ЦИКЛИН деп аталатын ақуыздар кіреді. Олар жасушалық циклде ұдайы анықталады, тек анафаза кезінде ыдырап жойылады.

ЦИКЛИННІҢ түрлері:А,В,Д,Е және

Циклинге тәуелді киназалар: СDК-1, СDК-2, СDК-3, СDК-4, СDК-5.

Митоздық циклдің реттелуі

ЦИКЛИН митоздық циклдың қозғаушысы.

Репликацияның дұрыс жүруін мен тұқым қуалайтын материалдың дәл таралуын бақылайды.

Жасушалық циклдің өзінде 4 нүкте бар, оларда арнайы жасушалық механизмдер репликацияның дәлділігін, ДНҚ нуклеотидтер қатарының дұрыстығын және тұқым қуалайтын материалдың теңдей таралуын анықтайды.

Реттеуші нүкте G1. Егер ДНҚ эақымдалса, P53 ақсуызы G1 тоқтатады.

Реттеуші нүкте S. ДНҚ репликациясының дәлділігін анықтайды.

Реттеуші нүкте G2. Репликацияланбаған ДНҚ молекуласы митозға өтуге кедергі болады.

Реттеуші нүкте M. Бөліну ұршығының дұрыс болмауы, М тоқтатады.

Митоздық циклдің реттелуі

Жасушалық циклдің әрбір сатысында арнайы Циклин-циклинге тәуелді киназа (CDK) кешені белсенді болады

Мәтінмен топтық жұмыс «Фишбоун»

Бағалау критерийі:

- қатерлі ісік тудыруы мүмкін факторлардың тізімін жасаңыз (санаттағы факторларды сұрыптаңыз, мысалы, генетикалық / айналасындағы химиялық заттар / тамақ өнімдеріндегі / күн / темекі және т.б.).

- аурулардың тізімін жасаңыз (сандық / географиялық / гендерлік айырмашылықтар және т.б.)

- қатерлі ісікке байланысты статистика.

Тапсырма1

Types and incidences of cancer

Рефлексия

«Аяқталмаған  сөйлемдер»

Мен бүгін білдім....

Мен бүгін сезіндім..

Мен келесі сабақта білгім келеді..............