Жасушалық цикл. Биология, 9 сынып, дидактикалық материал.
Адам гаметогенезінің сызбасын құру
Сперматогенез | Айырмашылығы | Овогенез |
1 жасуша,4 сперматозоид | Гамета саны | 1 жасуша-1 жұмыртқажасуша,3жасуша-бағыттаушы дәнешіктер |
Өмір бойы | Жыныс бездер,жасушалық көбею мерзімі | 4 ай аналық құрсақта |
Цитоплазма аз болады,арнайы қабықшалар болмайды. | Қабықшалары | Арнайы қабықшалары бар,сәулелі тәж жасушаларының қабықшасы бар. |
Жыныс жасушалары қозғалады. | Қосалқы жасуша т.б және гаметалық қозғалғышта | Аналық жасушаларда болмайды. |
тестостерон | Гормон | Прогестерон |
Мейоз бөлінуі жоқ | Плодный период | Қалыптасу аймағы болмайды. |
Көбею | Диплоидты 2n 2c | Митоз-жыныс бездері жасушаларының саны артады. |
Өсу | Диплоидты 2n 4c | Интерфаза-әрбір диплоидты жасуша бөлінеді. |
Пісу | Гаплоидты 1n 1c | Мейоз 2- диплоидты жасуша 4 гаплоидты жасушаны қалыптастырады. |
Қалыптасу | Гаплоидты 1n 1c | Сперматозоидтар құйрық қалыптастырады.Сәулелі тәж тобы бүркеледі. |
Гаметогенез (gametogenesis; грек, gametos — жыныс, жыныс клеткасы; genesis — шығу тегі) — жыныс жасушаларының жыныс бездеріндегі (ен, жүмыртқалық) даму процесі.
Аталық жыныс жасушалары — сперматозоидтардың даму процесін сперматогенез (спермиогенез), ал аналық жыныс жасушалары — овоциттердің дамуын ''овогенез'' деп атайды.
Сперматогенез процесі аталық жыныс безінің сирек тұқымдық өзекшелері қабырғаларында жүреді. Ол төрт: көбею, өсу, жетілу және қалыптасу кезендерінен тұрады.
Көбею кезеңінде жас жыныс клеткалары үздіксіз митоздық бөліну арқылы көбейіп, сперматогониялар (алғашқы аталық жыныс жасушалары) түзіледі. Олардың біраз бөлігі митоз арқылы бөлініп, одан әрі көбейе береді. Ал қалған бөлігі бөлінуін тоқтатып, сперматогенездің келесі өсу кезеңіне өтеді.
Өсу кезеңінде сперматогониялар келесі кезеңдердегі бөліну процестеріне қажетті заттармен (ДНҚ, протеиндермен) қорланып, үлкейіп өседі де, біріншілік сперматоциттерге айналады.
Жетілу кезеңі жыныс жасушаларының қатарынан екі рет бөлінуімен ерекшеленеді.
Бірінші бөліну нәтижесінде екіншілік сперматоциттер, ал екінші рет бөлінуден соң, екіншілік сперматоцитерден ядроларында хромосомалардың гаплоидты (сыңар хромосомалар) жиынтығы болатын сперматидалар пайда болады.
Қалыптасу кезеңінде сперматидалардан сперматозоидтар түзіледі. Әрбір біріншілік сперматоциттен төрт сперматозоид жетіледі.
Овогенез аналық жыныс безінің (жұмыртқалықтың) фолликулды аймағында (жыныс жасушаларының даму процесі жүретін жұмыртқалықтың аймағы) жүреді. Овогенез процесінде овоциттер үш даму кезендерінен: көбею, өсу және жетілу кезеңдерінен өтеді. Аталған кезендерде кезегімен әртүрлі даму сатыларындағы аналық жыныс жасушалары: овогониялар, біріншілік овоциттер, екіншілік овоциттер және пісіп жетілген овоциттер (жүмыртқа жасушалары) дамиды. Әрбір біріншілік овоциттен тек бір ғана жүмыртқа жасушасы (овоцит) пісіп жетіледі. Овоцитпен қатар, кейіннен кері ыдырап кететін 3 бағыттауыш денешіктер де пайда болады.
Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз:
Facebook | VK | WhatsApp | Telegram | Twitter
Қарап көріңіз 👇
Пайдалы сілтемелер:
» Туған күнге 99 тілектер жинағы: өз сөзімен, қысқаша, қарапайым туған күнге тілек
» Абай Құнанбаев барлық өлеңдер жинағын жүктеу, оқу
» Дастархан батасы: дастарханға бата беру, ас қайыру