Жасушалық цикл. Митоз. Биология, 9 сынып, дидактикалық материал.

Оқушының аты-жөні _______________________ сынып________ күн реті_________

Зертханалық жұмыс: «Пияз тамыры ұшындағы жасушалардан митоздың белсенділік деңгейін анықтау»

Теория

Митоз кезеңдері:

Профаза. Ядроның бөлінуге дайындалған бірінші сатысы. Бұл кезде хромосома жіпшелерінің өз осінде шиыршықталып бұратылуының салдарынан хромосомалар қысқарып, жуандайды. Осы кезеңде ядрошықтар бұзылады. Ал профазаның аяқ кезінде ядро қабығы бұзылады да хромосомалар цитоплазма мен кариоплазмамен араласады.

Прометафаза. Прометафаза кезінде кейбір жіпшелер центромераларға жалғанады.

Meтафаза. Митоздық хромосомалардың конденсациялануы ең жоғарғы шегіне (деңгейіне) жетеді және олар бөлінуші жасушаның экваторлық жазықтығына (ортасына) шоғырланады.

Анафаза. Хроматидалар конденсацияланған күйде болып, бір-бірінен байланысын толық үзіп, бөлінуші жасушаның қарама-қарсы полюстеріне қарай ахроматин жіпшелері арқылы тартыла бастайды.

Телофаза. Телофаза кезеңінде екі полюстегі хромосомалар топтала бастайды, ал бұл ядро мембранасының қалыптасуын тездетеді.

Гипотеза:

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Оқу мақсаты:

• Дайын микропрепараттар көмегімен митоз фазаларын зерттеу

 Құрал-жабдықтар:

микроскоп, жуа қабығының жасушалары, митоз фазаларын көрсететін жуа кабығының микросуреттері;

Қауіпсіздік ережелері:

• Құрал-жабдықтармен жұмыс жасау барысында абай болу.
• Микроскоп, электр сымдар, тоқ көздерімен жұмыс жасау барысында абай болу.
• Шыны заттармен жұмыс жасау барысында абай болу.
• Лабораторияға арналған халат пен қолғап киіп жұмыс жасау.

I. Жуа қабығындағы митозды көру

1. Микроскоп қолдану арқылы жуа қабығын зерттеу.

Сурет 1.

Есептеулер

1. Өзіңіздің деректеріңізді сынып деректерімен біріктіріп, төмендегі кестеге сынып мәндерін жазыңыз.

2. Әр кезеңдегі жасуша пайызын есептеңіз.

3. Әр кезеңнің салыстырмалы уақыт аралығы осы сатыда анықталған жасушалар пайызына тең.

II. Нәтижелер

1. Митоздың әрбір сатысын көрсететін жасушаны салыңыз.

2. Митоздың әрбір кезеңінің ерекшелігі қандай?

профаза:

мeтафаза:

анафаза:

телофаза:

Митоздың салыстырмалы ұзақтығы

3. Жасушаларды есептеу нәтижелерін санап, содан кейін пайыздар мен митоздық жиілік индексін есептеңіз:

Митоз жиілік индексі Кесте 1

4. Митозға дейін интерфазада қандай үдерістер жүреді.

5. Жасушалық бөліну аяқтала сала, жасушалар интерфаза кезеңіне түседі. Неліктен жасушаларды «тыныштық кезеңінде» деп айту дұрыс емес?

Митоздың биологиялық маңызы туралы қорытынды:

Сұрақтар:

1. Микросурет митоз жолымен бөлініп жатқан өсімдік тамырын көрсетеді.

a) Жоғарыдағы микросуретте көрсетілген A-дан D-ға дейінгі фазаларды белгілеңіз

(i) профаза _________________________________________________________

(ii) анафаза _________________________________________________________

[2]

(b) B жасушасында болып жатқан бір құбылысты сипаттаңыз

________________________________________________________________ [1]

(с) С жасушасында болып жатқан бір құбылысты сипаттаңыз

________________________________________________________________ [1]

(d) Тірі ағза үшін митоздың 2 маңызын жазыңыз

________________________________________________________________

________________________________________________________________

________________________________________________________________

________________________________________________________________

[2]