Адам гемоглобині мен миоглобинінің құрылысы мен қызметі. Адам гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығы. Биология, 10 сынып, презентация.

Сабақ тақырыбы

Адам гемоглобині мен миоглобинінің құрылысы мен қызметі. Адам гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығы.

Оқу мақсаты

эмбрион мен ересек ағзаның гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіру

Бағалау критерийлері

Ересек организмде және эмбрионда гемоглобин мен миоглобин үшін оттегіні диссоциациялау қисығын сипаттай алады

Ересек организмде және эмбрионда гемоглобин мен миоглобин үшін оттегінің диссоциация қисықтары арасындағы айырмашылықтың себептерін салыстырып, түсіндіре алады

Оттегінің диссоциация қисығы

Оттегінің әр түрлі концентрациясында гемоглобиннің оттегімен байланысуын көрсетеді.

Парциалды қысым – газдар қоспасындағы оттегі концентрациясының өлшемі (жасушаларда еріген оттегінің концентрациясы жоғары болғанда, парциалды қысым жоғары болады)

100 % - әр гемоглобин молекуласы төрт оттегі молекуласын тасымалдайды

0 % қанығу = гемоглобин молекуласы оттегіні тасымалдамайды.

Оттегінің диссоциация қисығы

Оттегінің диссоциация қисықтары:

Әр түрлі гемоглобиндер үшін әр түрлі (әр түрлі ағзаларды), бірақ бірдей пішінге ие болады

Графикте әр түрлі орында болуы мүмкін:

Сол жаққа қарай: O2 берік байланысу (high affinity)

Further to the right: O2 әлсіз байланысу (Lower affinity)

Ересек және ұрық гемоглобині оттегімен әр түрлі байланысады. Ұрық гемоглобині төменгі қысымда берік байланысқа ие (ұрық оттегіні анасының қанына қарағанда жақсырақ сіңіреді), бұл маңызды, себебі ұрық ұрықжолдастан анасының қаны арқылы оттегінің алады.

Бор эффектісі - көміртегі диоксидінің парциальды қысымы кезінде оксигемоглобин диссоциациясының қисық сызығының оңға қарай жылжуы.

Бұл құбылыс бір-біріне қатысынсыз екі бірдей ғалыммен ашылған. Олар Б. Ф. Вериго 1892 жыл және К. Бор 1904 жыл. Зерттеу бойынша ортада көміртек диоксиді көлемі көп болса, гемоглобиннің оттегімен тотығуы қиындайды және оксигемоглобиннің диссоцациялануы жеңілдеп, оттегілерді оңай беріп жібереді.

Бор эффектісі

Гемоглобин тек оттекті өкпеден шеткері ұлпаларға ғана тасымалдамайды, сонымен бірге көмір қышқылы газының ұлпалардан өкпеге тасымалдануын күшейтеді. Гемоглобин көмірқышқылы газын оттектен босаған мезгілде бірден байланыстырады. Эритроциттерде болатын карбоангидраза ұлпадан түсетін көміір қышқылы газын көмір қышқылына айналдырады. Көмір қышқылы жылдам бикарбонат ионға және протонға диссоцияцияланады, тепе-теңдік диссоциация жағына қарай ығысады.

Рефлексия

Мен бүгін.................... үйрендім?

Маған ............................ түсініксіз болды

Маған................................... жақсарту керек?