👈 қаріп өлшемі 👉

2022-2023 оқу жылында Қазақстан орта білім беру ұйымдарында білім беру процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы


Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы

«2022-2023 ОҚУ ЖЫЛЫНДА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОРТА БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДА

ОҚУ-ТӘРБИЕ ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ТУРАЛЫ»

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ ХАТ

Нұр-Сұлтан 2022

Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының Ғылыми-әдістемелік кеңесі шешімімен ұсынылды

(2022 жылғы 21 шілдедегі №8 хаттама).

 «2022-2023 оқу жылында Қазақстан Республикасының орта білім беру ұйымдарында оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы». Әдістемелік нұсқау хат. – Нұр-Сұлтан: Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА, 2022. – 320 б.

Әдістемелік нұсқау хатта Қазақстан Республикасы білім беру ұйымдарының мектепалды және 1-11-сыныптарында 2022-2023 оқу жылындағы оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру жөніндегі материалдар берілген.

 Әдістемелік нұсқау хат орта білім беру ұйымдарының басшыларына, педагогтеріне, әдіскерлерге, білім басқармалары мен бөлімдерінің, білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету департаменттерінің басшылары мен мамандарына арналған.

© Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА, 2022

Құрметті әріптестер!

 Оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы Әдістемелік нұсқау хат жыл сайын орта білім беру ұйымдарына жолданады. Дәстүрлі түрде бұл хатты педагогтер оқу жылының басында алады.

 Әдістемелік нұсқау хаттың мақсаты - еліміздің білім беру ұйымдарына әдіснамалық және оқу-әдістемелік қолдау көрсету.

 Пандемияның екі жылдық кезеңінен кейін білім беру ұйымдары дәстүрлі оқыту форматына көшті. Білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру алдағы оқу жылында да өзекті міндет болып қала береді.

 Мектеп басшылығы мен педагогтер білім алушылардың біліміндегі олқылықтарды анықтау, олардың орнын толықтыру жұмысын ойластыру және тиімді жүргізу маңызды. Оқу үлгерімі төмен білім алушылармен арнайы жұмысты ұйымдастыру қажет.

 Білім беру процесі білім алушыларға бағытталғандықтан оған қолайлы да, қауіпсіз орта құруға негізделуі тиіс. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру кезіндегі басым бағыт баланың жеке басына тілектестік қарым-қатынас, құрмет пен сенім, балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, оларды кемсітушілікке жол бермеу болып табылады.

 Алдағы оқу жылының ерекшеліктерінің бірі балалардың қауіпсіздігі мен көрсетілетін қызметтердің сапасына қатысты мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға қойылатын талаптарды күшейту, ерекше білім беруге қажеттігі бар білім алушылар үшін жағдай жасау болып табылады.

 Орта білім беруде білім алушылардың метапәндік дағдылары мен құндылықтарын қалыптастыруға және дамытуға, ерте кәсіптік бағдар беруге, инклюзивті орта мәдениетін қалыптастыруға баса назар аударылатын болады.

 Құрметті педагогтер! Осы әдістемелік нұсқау хат Сіздерге алдағы оқу жылында білім беру процесінің тиімділігін қамтамасыз етуде сенімді бағдар болады деп үміттенеміз.

ОҚУ-ТӘРБИЕ ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ 2022-2023 ОҚУ ЖЫЛЫНДАҒЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

  • Мектепалды даярлық сыныптарына арналған Үлгілік оқу жоспарлары мен Үлгілік оқу бағдарламаларын өзгерту
  • Оқу жылының ұзақтығы 1-сыныптарда 35 оқу аптасын, 2-11 (12) сыныптарда – 36 оқу аптасын құрайды

Анықтама:

Бір күнтізбелік жылда:

демалыс күндері-117

демалыс және мереке күндері - 75 күн оқу күндері-173

Мектептерде білім алушылар үшін демалыс күндерінің жиыны-192 күн

  • 1 сыныптар үшін Үлгілік оқу жоспарындағы өзгерістер:
    • оқытуқазақтіліндежүргізілетінмектептердің1-сыныбында

«Әліппе» және «Ана тілі» пәндері,

    • қазақ тілінде оқытпайтын мектептерде – «Букварь», «Обучение грамоте» және «Қазақ тілі» пәндері оқытылады
  • «Өзін-өзітану»пәніҮлгілікоқужоспарыныңинвариантты компонентінен шығарылды
  • «Көркем еңбек» пәні 1 сыныпта екі пәнге бөлінді: «Еңбекке баулу» және

«Бейнелеу өнері»

  • Білім алушылардың білімдеріндегі олқылықтардың орнын толықтыру
  • Үлгерімі төмен білім алушылармен жеке жұмыс жүргізуді ұйымдастыру
  • Ерекшебілімберудіқажетететінбілімалушыларғаоқу бағдарламаларын бейімдеу
  • Ерекшебілімберудіқажетететінбілімалушыларғатиімді психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету
  • Білімалушылардыңбілімжетістіктерінемониторингжүргізу (4, 9 сыныптар)
  • «Алтын белгі» белгісіне үміткерлер үшін білім алушыларды қорытынды аттестаттаудан өткізу тәртібіне өзгерістер енгізу
  • Халықаралықпәндіколимпиадажеңімпаздарыменолардың педагогтеріне бір реттік ақшалай сыйақы беріледі
  • 5-11-сыныптар аралығында «Жаһандық құзыреттер» таңдау курсын оқытуды жалғастыру
  • Ұлттық құндылықтар негізінде мектептің мәдени ортасын қалыптастыру
  • Балалар жылына арналған іс-шараларды өткізу
  • «Оқуға құштар мектеп», «Дебат қозғалыстары», «Мектеп парламенті»,

«Балалар және театр» «Жылыжайлар» және т.б. жобаларын іске асыру

  • «Мектеп-ата-анаконсилиумы»мектеп-ата-анақарым-қатынасының жаңа форматын енгізу
  • Ертеден кәсіптік бағдар беру жұмыстарын жүргізу
  • «Кәсіби бағдарлаушы педагогі» лауазымын енгізу
  • Жан басына шаққандағы қаржыландыру механизмін жүзеге асыру
  • Педагогтерді жұмысқа қабылдаудың жаңа ережелерін енгізу
  • Аймақтарға үздік педагогтерді тартудың арнайы бағдарламасын енгізу
  • «Тірек мектебі – магнитті мектептер» кешені», «Виртуалды мектеп»,

«Цифрлық мұғалім» пилоттық жобаларын енгізу

«ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОРТА БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДА ОҚУ-ТӘРБИЕ ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ 2022-2023 ОҚУ ЖЫЛЫНДАҒЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ТУРАЛЫ» ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ ХАТЫ

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 12 қазандағы

№ 726 қаулысымен бекітілген «Білімді ұлт» сапалы білім беру» Ұлттық жобасына сәйкес тұлғаны ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде тәрбиелеу мен оқытуды қамтамасыз ету қажет.

Әрбір білім беру ұйымының міндеті-ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға бағдарланған, функционалдық сауаттылық дағдылары бар және оны қоршаған болмыста бәсекеге қабілетті бола алатын білім алушы тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен дамуы үшін қолайлы білім беру ортасын құру.

2022-2023 оқу жылында білім беруді ұйымдастыруда келесі міндеттерге назар аудару керек:

  • білім алушылардың білімін толықтыру;
  • қауіпсіз және қолайлы білім беру ортасымен қамтамасыз ету;
  • білім алушыларға сапалы білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету;
  • цифрлық инфрақұрылыммен және ресурстармен жабдықтау;
  • инклюзивті білім беруді қамтамасыз ету.
    • Білім беру ұйымдарында оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруды қамтамасыз етудің негізгі нормативтік құқықтық актілері

2022-2023 оқу жылында білім беру ұйымдары білім беру процесін ұйымдастыру кезінде «Білім туралы», «Педагог мәртебесі туралы», «Қазақстан Республикасындағы Баланың құқықтары туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарын басшылыққа алуы және оқу-тәрбие процесін келесі нормативтік құжаттар негізінде жүзеге асыруы тиіс:

–«Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» (бұдан әрі – МЖМБС) (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы;

–«Қазақстан Республикасында бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» (ҚР МП 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығы);

  •  «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндер, таңдау курстары мен факультативтер бойынша үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығы);
  •  «Білімді ұлт» «Сапалы білім» Ұлттық жобасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 12 қазандағы № 726 Қаулысы;
  •  «Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау өткізудің үлгілік ережелерін бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығы);
      •  «Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2020 жылғы 22 мамырдағы № 216 бұйрығы);
      •  «ҚР БҒМ кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» (ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі № 334 бұйрығы);
      •  «Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығы);
      •  «Арнайыбілімберуұйымдарытүрлерініңқызметініңүлгілік қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2017 жылғы 14 ақпандағы № 66 бұйрығы);
      •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді жан басына нормативтік қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2017 жылғы 27 қарашадағы № 596 бұйрығы);
      •  «Мектепке дейінгі, орта білім беру ұйымдарын, сондай-ақ арнайы білім беру ұйымдарын жабдықтармен және жиһазбен жарақтандыру нормаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2016 жылғы 22 қаңтардағы №70 бұйрығы);
      •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білімнің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, қосымша білімнің білім беру бағдарламаларын және арнайы оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында жұмыс істейтін педагогтерді және білім және ғылым саласындағы басқа да азаматтық қызметшілерді аттестаттаудан өткізу қағидалары мен шарттарын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2016 жылғы 27 қаңтардағы № 83 бұйрығы);
  •  «Білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарын және оларға сәйкестікті растайтын құжаттар тізбесін бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2015 жылғы 17 маусымдағы № 391 бұйрығы);
  •  «Мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшыларын ротациялауды жүргізу қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2021 жылғы 11 қарашадағы № 559 бұйрығы);
  •  «Мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшылары мен педагогтерін лауазымға тағайындау, лауазымнан босату қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2012 жылғы 21 ақпандағы № 57 бұйрығы);
  •  «Мамандандырылған Білім беру ұйымдарының желісін және дарынды балалармен жұмыс жөніндегі оқу-әдістемелік Кеңес туралы ережені бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2015 жылғы 1 шілдедегі № 428 бұйрығы);
  •  «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері жүргізу үшін міндетті құжаттардың тізбесін және олардың нысандарын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2020 жылғы 6 сәуірдегі № 130 бұйрығы);
  •  «Қашықтықтан білім беру технологиялары бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларын бекіту туралы» (ҚР БҒМ 2015 жылғы 20 наурыздағы

№ 137 бұйрығы);

  •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдарында педагогикалық кеңес қызметін ұйымдастырудың және оны сайлау тәртібінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2008 жылғы 16 мамырдағы № 272 бұйрығы (өзгерістер мен толықтырулар ҚР БҒМ 2020 жылғы 2 сәуірдегі №125 бұйрығымен енгізілген);
  •  «Білім беру объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 5 тамыздағы № ҚР ДСМ-76 бұйрығы;
  •  «Еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлауға, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының дайындық бөлімдеріне, сондай-ақ мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытуға, орта білім беруге және қосымша білім беруге мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастыру қағидаларын бекіту туралы» (ҚР Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 29 қаңтардағы №122 бұйрығы);
  •  «Педагогтердің біліктілігін арттыру курстарының білім беру бағдарламаларын әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларын бекіту туралы» (ҚР Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 4 мамырдағы №175 бұйрығы);
  •  «Үздік педагог» атағын беру қағидаларын бекіту туралы» (ҚР Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 16 қаңтардағы №12 бұйрығы);
  •  «Педагогика кадрларының біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 28 қаңтардағы № 95 бұйрығы);
  •  «Орта білім беру ұйымдары үшін міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 14 қаңтардағы № 26 бұйрығы);
  •  «Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 12 қазандағы № 564 бұйрығы);
  •  «Орта білім беру ұйымдарындағы сынып жетекшілігі туралы ережені бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 12 қаңтардағы № 18 бұйрығы);
  •  «Жеңімпаздар, жүлдегерлер және оларды дайындаған педагогтер бюджет қаражаты есебінен біржолғы сыйақымен марапатталатын жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиадалардың тізбесін бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 333 бұйрығы);
  •  «Білім беру деңгейлері бойынша сапаны қамтамасыз ету жөніндегі басшылықты бекіту туралы» (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 23 маусым № 292 бұйрығы).
  •  МЖМБС, Үлгілік оқу жоспарлары, Үлгілік оқу бағдарламалары Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының Altynsarin Academy (uba.edu.kz) сайтында орналастырылған.
  •  Орта білім беру ұйымдарының әкімшілігінде МЖМБС, үлгілік оқу жоспарлары, үлгілік оқу бағдарламаларының бір данада шығарылған қағаз нұсқасы болуы керек.
  •  Педагогтер МЖМБС, Үлгілік оқу жоспарлары, Үлгілік оқу бағдарламаларының электронды нұсқасымен жұмыс жүргізе алады. Жоба. 2022-2023 оқу жылына арналған ҮОЖ осында орналасқан
    • Білім беру ұйымдарында оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларына (бұдан әрі

  • ҮОЖ) сәйкес жүргізіледі (өзгерістер мен толықтырулармен).

Меншік және оқыту түріне қарамастан, білім беру ұйымдарына оқу процесін жүзеге асыруда педагогикалық кеңестің шешімі негізінде Үлгілік оқу жоспарын таңдауға академиялық еркіндік беріледі.

Білім беру ұйымы педагогикалық кеңестің шешімімен:

    • әр сыныпқа жеке-жеке;
    • параллель сыныптарға;
    • мектеп бойынша Үлгілік оқу жоспарының біреуін таңдай алады.

Күтпеген жағдайларға байланысты оқу апталарын қысқарту кезінде оқыту мақсаттарын оқу материалдарының күрделілігін және білімдегі олқылықтарды талдауды ескере отырып, оларды интеграциялау арқылы оңтайландыру қажет.

2022-2023 оқу жылынан бастап мынадай өзгерістер енгізіледі:

Оқужылыныңұзақтығы1-сыныптарда35оқуаптасын,2-11(12) сыныптарда – 36 оқу аптасын құрайды.

 Бастауыш білім берудің үлгілік оқу жоспарының оқыту қазақ тілінде

жүргізілетін 1 сыныптарына мынадай өзгерістер енгізілді:

    • «Әліппе» және «Ана тілі» пәндері оқытылады;
    • «Шетел тілі» және «Орыс тілі» пәндері оқытылмайды;
    • «Көркемеңбек»пәніекіпәнгебөлінді:«Еңбеккебаулу»және

«Бейнелеу өнері»;

 Оқыту орыс тілінде жүргізілетін 1-сыныптарға арналған бастауыш білім берудің үлгілік оқу жоспарына мынадай өзгерістер енгізілді:

    • «Қазақ тілі», «Букварь» және «Обучение грамоте» пәндері оқытылады;
    • «Шет тілі» пәні алынып тасталды;
    •  «Көркем еңбек» пәні екі пәнге бөлінді: «Еңбекке баулу» және «Бейнелеу өнері».

 Ұйғыр,өзбек,тәжіктілдеріндеоқытатын1-сыныпқаарналған Бастауыш білім берудің үлгілік оқу жоспарына мынадай өзгерістер енгізілді:

    • «Қазақ тілі», «Әліппе» және «Ана тілі» пәндері оқытылады;
    • «Орыс тілі» және «Шет тілі» пәндері алынып тасталды;
    •  «Көркем еңбек» пәні екі пәнге бөлінді: «Еңбекке баулу» және «Бейнелеу өнері».
  • Ата-аналардың қаражаты есебінен оқулықтар мен жұмыс дәптерлерін (бастауыш сыныптарға арналған жазуларды) сатып алуға жол берілмейді.
  • ОӘК бюджет қаражаты есебінен ғана сатып алынады.

Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім беру министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы) жалпы білім беретін білім беру ұйымдарында сыныпты екі топқа бөлу сыныптарда 24 және одан да көп білім алушылар болған кезде жүзеге асырылады:

  • қазақ тілінде оқытпайтын сыныптардағы қазақ тіліне;
  • шет тіліне;
  • цифрлық сауаттылық (1-сыныптан басқа) негізінде жүзеге асырылады.

 Ескертпе: «Цифрлық сауаттылық» пәні бойынша 1-сыныпта сынып екі топқа бөлінбейді.

«Шет тілі» пәні 2022-2023 оқу жылы ҮОЖ сәйкес 2 сыныптарда оқытылады

Негізгі орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына (Қазақстан Республикасы Білім беру министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы) сәйкес білім беру ұйымдарында сыныпты екі топқа бөлу Қазақстан Республикасының Білім беру саласындағы заңнамасына сәйкес 24 және одан да көп білім алушы болғанда:

  •  «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні оқыту қазақ тілінде жүргізілмейтін сыныптардағы;
  • шетел тілдері;
  • көркем еңбек;
  • информатика екіге бөлініп оқытылады.

Ескертпе:

 «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша сыныпты екі топқа бөлу қазақ тілінде оқытпайтын барлық сыныптарда жүргізіледі. Бұл ретте жаратылыстану-математикалық бағыттағы 5-9-сыныптар мен 10-11-сыныптарда апталық сағаттық жүктеменің өзгеруімен топтарға бөлу сақталған.

 Мектептер оқу тіліне қарамастан, мектептен тыс және жалпы мектепішілік іс- шараларды негізінен қазақ тілінде ұйымдастырады.

Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына (Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы No

348бұйрығы)сәйкесбілімберуұйымдарындасынып24оқушымен толтырылған, немесе одан да көп кезде екі топқа бөлінеді:

  • қазақ тілі мен әдебиеті – қазақ тілінде оқытатын сыныптарда;
  • шет тілі;
  • информатика.

 Сыныпты екі топқа бөлуге жергілікті атқарушы органдардың шешімі бойынша білім беру ұйымдарында орыс тілі мен әдебиеті пәнінен сыныпта 24 және одан да көп білім алушы болғанда барлық орыс тілінде оқытпайтын сыныптарда екіге бөлу қарастырылады.

  • 2022-23 оқу жылынан бастап сыныпты екі топқа бөлу қалалық және ауылдық мектептерде сыныпта 24 және одан да көп білім алушы болған кезде жүзеге асырылады (бұрын ауылдық мектептерде бөлу сыныпта білім алушылар саны 20 адам болған кезде жүзеге асырылған).
  • «Тиісті үлгідегі және түрдегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығына сәйкес шағын жинақты мектептерде жекелеген пәндер бойынша бөлу біріктірілген немесе дербес сыныптарда білім алушылардың әртүрлі жастағы оқуын ескере отырып, 16 және одан да көп білім алушы болған жағдайда жүзеге асырылады.

2024-2025 оқу жылынан бастап мынадай өзгерістер енгізіледі:

 Оқыту қазақ / орыс тілдерінде жүргізілетін бастауыш білім берудің Үлгілік оқу жоспарына мынадай өзгерістер енгізіледі:

«Шетел тілі» пәні 3-сыныптан бастап оқытылады.

Негізгі орта білім берудің Үлгілік оқу жоспарында:

Оқыту қазақ тілінде жүргізілмейтін сыныптарда «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні «Қазақ тілі» және «Қазақ әдебиеті» пәндеріне, оқыту орыс тілінде жүргізілмейтін сыныптарда «Орыс тілі мен әдебиеті» пәні «Орыс тілі» және

«Әлем әдебиеті» оқу пәндеріне бөлінеді.

«Дүниежүз тарихы» пәнінің атауы «Әлем тарихы» пәні болып өзгереді.

9-сыныпта«География»пәнініңатауы«География.Қазақстан географиясы» пәні болып өзгереді.

2024-2025 оқу жылынан бастап CEFR деңгейлерінің талаптарына сәйкес қазақ және қазақ емес тілдерде оқытатын мектептерде 3-сыныптан бастап

«Шетел тілі» пәні аптасына 3 сағат көлемінде оқытылатын болады.

 Бастауыш мектептегі ҮОЖ өзгерістері 2022-2023 оқу жылының 1- сыныбынан білім алатын білім алушыларға қатысты.

ҮОЖ өзгертулер кезең-кезеңімен енгізіледі: 1-сынып – 2022-2023 оқу жылы;

  • сынып 2023-2024 оқу жылы;
  • сынып 2024-2025 оқу жылы; 4-сынып – 2025-2026 оқу жылы

 2022-2023 оқу жылында бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарының вариативті компоненті сағаттарын

жүзеге асыру бойынша ұсыныстар

 Бастауыш білім беру деңгейінің оқыту қазақ тілінде жүргізілетін сыныптарында вариативтік компоненттің апталық оқу жүктемесінің жалпы көлемі:

1-сыныпта – 1 сағатты; 2-сыныпта – 1 сағатты; 3-сыныпта – 1 сағатты;

4-сыныпта – 1 сағатты құрайды.

1-4 сыныптарда оқу жоспарының вариативті компонентінің сағаттарын математикалық сауаттылықты, математикалық сөйлеуді дамытуға бағытталған

«Математика» пәнін оқуға, сондай-ақ шахмат пен домбырада ойнау сабақтарына бөлу ұсынылады.

Шахмат ойнау логикалық ойлауды дамытады және маңызды жалпы білім беру дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.

5-9 сыныптарда вариативтік компонент сағаттары «Жаһандық құзыреттер» курсын оқуға бөлінеді. Домбырада ойнау дағдыларын қалыптастыру білім алушылардың эстетикалық және көркем мәдениетін дамытуға ықпал етеді. Музыка сабағында домбырада ойнауды үйренуді жалғастыру қажет.

 Қазақ тілінде оқытатын қоғамдық-гуманитарлық бағыт бойынша вариативті компоненттің апталық оқу жүктемесінің жалпы көлемі жалпы орта білім беру деңгейін құрайды:

  • сыныпта-5 сағат;
  • сыныпта-5 сағат.

Оның ішінде 1 сағат «Жаһандық құзыреттер» курсын оқуға бөлінеді.

Оқу жоспарының вариативтік компонентіндегі басқа сағаттарды инварианттік компоненттегі пәндерді оқытуға бөлу ұсынылады.

 Орыс тілінде оқытатын қоғамдық-гуманитарлық бағыт және қазақ және орыс тілдерінде оқытатын жаратылыстану-математикалық бағыт бойынша вариативті компоненттің апталық оқу жүктемесінің жалпы көлемі жалпы орта білім беру деңгейін құрайды:

  • сыныпта-1 сағат;
  • сыныпта-1 сағат.

Сағаттар «Жаһандық құзыреттер» курсын оқуға бөлінеді.

  • Вариативті компонентті анықтау кезінде білім алушылардың жас және жеке ерекшеліктері, қызығушылықтары және білім беру ұйымы қызметінің бағыты ескеріледі.
  • Қазақ және қазақ тілінде оқытпайтын сыныптарының типтік оқу жоспарларында вариативті компоненттің сағаттары әртүрлі. Бұл қазақ тілінде оқытпайтын үлгілік оқу жоспарларында инвариантты компонентке бөлінетін сағаттар көп

болуына байланысты, өйткені қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде 1-ден 11- сыныпқа дейін аптасына 2-ден 5 сағатқа дейін оқытылады

2-11 (12) сыныптарда сабақтың ұзақтығы – 45 минут. Бірінші сыныптардың оқу сабақтарының режимі: қыркүйекте – күніне 35 минуттан үш сабақ, қазан айынан бастап Санитариялық қағидаларға сәйкес көз шынықтыру жаттығулары мен гимнастикаларын жасай отырып 45 минуттан өткізіледі

Білім беру ұйымдарына оқуға қабылдау «Меншік нысаны мен ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білімнің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдау тәртібі, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету тәртібі, білім беру ұйымдарына құжаттарды қабылдау және оқуға қабылдау, балаларды бастауыш білім беру ұйымдары арасында ауыстыру үшін құжаттарды қабылдау, негізгі орта және жалпы орта білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ2018 жылғы

  • қазандағы № 564 бұйрығы негізінде жүзеге асырылады (өзгерістер мен толықтырулар 2020 жылғы 7 тамыздағы №332 бұйрығымен бекітілген).

Сабақ кестесін құруда мектеп әкімшілігіне әрбір сыныптағы пәндер бойынша оқу сағаттарының нормаларын, мектептің материалдық-техникалық базасы мен кадр ресурстарын ескере отырып, автоматтандырылған бағдарламаларды пайдалану ұсынылады. Білім алушылардың бір күндік және апта ішіндегі ой еңбегінің жұмысқа қабілеттілігі динамикасын ескеру және

«Білім беру объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» Санитариялық қағидаларының 4-қосымшасына сәйкес пәндерді қиындығына қарай саралау кестесін пайдалану қажет (ҚР ДСМ 2021 жылғы 5 тамыздағы № ҚР ДСМ-76 бұйрығы).

  •  Мереке күндеріне сәйкес келген сабақтар басқа күндерге ауыстырылады. Осы жағдайда сабақтардың тақырыптары/оқу мақсаттары оқу бағдарламасының мазмұнына сәйкес кіріктірілуі қажет.
  •  Бұл ретте қосымша сағаттар бөлінбейді. Сабақтардың кіріктірілген тақырыбы журналдың бір жолына жазылады.
  •  Білім беру ұйымы басшысының бұйрығы негізінде бұл өзгерістер электрондық журналда көрсетіледі.
  •  Электрондық журналдар мен күнделіктерді толықтыру бойынша техникалық қолдау кол-центр, қолдау қызметі арқылы жүзеге асырылады.

Мектепішілік бақылау

Мектепішілік бақылау оқу-тәрбие процесін үйлестіруді жалпы мемлекеттік талаптарға (нормативтерге) және оқушы мен педагогтің дамып келе жатқан тұлғаларының сұраныстарына сәйкестігін зерделеу және талдау мақсатында жүзеге асырылады.

Оқыту процесінің және білім алушының оқу жетістігінің сапасын арттыру, педагогтерде және білім алушыларда кездесетін проблемаларды зерделеу мақсатында мектепішілік бақылауды күшейту қажет.

Оқу жылына арналған мектепішілік бақылау жоспары «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері жүргізу үшін міндетті құжаттардың тізбесін және олардың нысандарын бекіту туралы» ҚР БҒМ-нің 2020 жылғы 6 сәуірдегі №130 бұйрығына сәйкес дайындалады.

Оқу процесін ұйымдастыру мен мектепішілік бақылауды тиімді жүзеге асыру үшін білім беру ұйымдарының әкімшілігіне келесі нормативтер ұсынылады (1-кесте).

1-кесте. Мектепішілік бақылау нормативтері

Бақылау нысандары

Нормалар

1

Сабаққа қатысу, бақылау және талдау

  • директордың орынбасарлары үшін айына кемінде 8 сабақ;
  • білім беру ұйымының директоры үшін айына кемінде 4 сабақ;
  • 1 сабаққа қатысу ұзақтығы – 45 минут.

2

Қысқа мерзімді және орта мерзімді жоспарларды тексеру

мектепшілік бақылау жоспарына сәйкес

3

Электронды сынып журналдарын тексеру

мектепшілік бақылау жоспарына сәйкес

4

БЖБ және ТЖБ-ның жүргізілуін тексеру

мектептің бекітілген кестесі бойынша

5

Оқыту процесінде педагогтердің қашықтан оқыту технологиялары мен

ЦБР қолдануы

мектепшілік бақылау жоспарына сәйкес

Сабақтарға қатысу алдын ала дайындалған, білім беру ұйымының басшысы бекіткен жоспар және міндетті түрде ақпарат тақтасына орналастырылған кесте бойынша жүзеге асырылады. Сабаққа жоспарланбаған қатысуға педагогке оның кәсіби өсуі мен дамуы үшін нақты әдістемелік көмек көрсету мақсатында ғана жол беріледі.

Білім беру ұйымы әкімшілігінің сабаққа қатысу нәтижелері бақылау парақтарында, сабаққа қатысу журналында тіркеледі.

  • Сабақтарғақатысумақсаттарыбілімберуұйымыныңмақсаттарына, міндеттеріне және ерекшеліктеріне байланысты анықталады.
  • Мектепішілік бақылаудың мақсаттарына байланысты сабақты бақылау парағы әзірленеді.

 Сабақты бақылау, зерттеу мен талдау оқыту процесін жақсартудың, педагогтің кәсіби өсуі мен дамуының, білім алушылардың білім сапасын арттырудың негізі болып табылады. Сабақтарды бақылау нәтижелері пәндік әдістемелік бірлестіктердің, әдістемелік кеңестердің отырыстарында жүйелі түрде талқылануы тиіс.

Сабақты талдау (ауызша жүргізілуі мүмкін) мыналарды көздейді:

  • педагогтің сабақты өзіндік талдауы;
  • сабақтың ұтымды және проблемалық тұстарын бөліп көрсету;
  • педагогке ұсыныстар беру.

Педагогтердің бір-бірінің сабағына жүйелі түрде қатысуы ұсынылады.

Карантиндік және шектеу шаралары кезеңіндегі оқыту жағдайында мектепішілік бақылау онлайн форматта жүргізіледі.

Электрондық журналдарды тексеру нормаларын тоқсанына 1 рет анықтау ұсынылады.

Білім беру ұйымының әкімшілігі білімнің таңдамалы тақырыптық бақылау кесімдерін жүргізуді, білім алушылардың жазбаша жұмыстарын (эссе, диктант, мазмұндама және шығарма) тексеруді жоспарлайды.

Педагог дәптерлерді, жазбаша жұмыстарды тексеру нәтижелері бойынша білім алушыға кері байланыс (түсініктеме, орындалған жұмыстағы олқылықтарды түсіндіру және т.б.) ұсынады.

Мұғалімдердің тиімді жұмысын ұйымдастыру үшін әр мектепте

«мұғалімдер бөлмесі» болуы керек.

Білім беру ұйымының әкімшілігі білімнің таңдаулы тақырыптық бақылау бөлімдерін өткізуді, оқушылардың жазба жұмыстарын (эссе, диктант, презентация және шығарма) тексеруді жоспарлап отыр.

Білім беру сапасын ішкі қамтамасыз ету жүйесі өзара байланысты және өзара шартты элементтерді қамтиды:

  •  білім беру сапасын басқарудың ішкі жүйесін жобалау және жоспарлау (орта білім беру сапасын қамтамасыз ету жөніндегі саясатты іске асыруды қамтамасыз ететін нормативтік, ұйымдастырушылық, әдістемелік және өзге де құжаттарды әзірлеу және бекіту);
  •  оқу-тәрбиелік, ұйымдастырушылық, әдістемелік (қажеттіліктерді зерделеу, ресурстармен қамтамасыз ету, сапаны бақылау және т. б.) процестерді басқару;
  •  процестер мониторингі және түзету (сапа көрсеткіштері мен индикаторларына қол жеткізу бойынша бағалау және талдау, мүдделі тараптармен кері байланыс, басқару жүйесіне және Қызметке білім беру

қызметтерін көрсету ретінде түзету іс-қимылдарын енгізу). (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 23 маусымдағы № 292 бұйрығы).

  • Мұғалім қысқа мерзімді жоспарды электронды немесе қағаз форматта ұсына

алады.

    • Білім алушылардың оқу жетістігін бағалау және олқылықтардың орнын толықтыру жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктері

 Педагог бағалауды нормативтік-құқықтық актілерге және мұғалімдерге, ата- аналарға және оқушыларға көмектесу үшін әзірленген әдістемелік материалдарға сәйкес жүргізуі тиіс:

  •  «Білім алушылардың үлгерімін ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды мемлекеттік аттестаттау жүргізудің үлгі ережесін бекіту туралы» ҚР БҒМ -нің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығы;
  •  Білім беру мазмұнын жаңарту аясында орта мектеп үшін критериалды бағалау мен құжаттарды рәсімдеу бойынша нұсқаулық;
  •  Бастауышмектепмұғалімдеріүшінкритериалдыбағалаубойынша нұсқаулық;
  •  Негізгі және жалпы орта мектеп мұғалімдеріне арналған критериалды бағалау бойынша нұсқаулық: оқу-әдістемелік құрал;
  •  Сыныптар, пәндер және тілдер бөлінісінде қалыптастырушы бағалау бойынша тапсырмалар жинағы;
  •  Сыныптар, пәндер және тілдер бөлінісінде жиынтық бағалау бойынша тапсырмалар жинағы;
  •  Сыныптар, пәндер және тілдер бөлінісінде жиынтық бағалау бойынша әдістемелік ұсынымдар.

  •  Әдістемелік ұсынымдардыuba.edu.kz, smk.edu.kz сайттарынан жүктеуге болады.

Әрбір сабақ білім алушылардың өздерінің түсіну деңгейінде оқыту мақсаттары мен оларға қол жеткізу критерийлерін дыбыстаудан/көрсетуден басталуы тиіс. Білім алушы оқытудың қойылған мақсатын түсініп, оған қалай қол жеткізуге болатынын түсінуі тиіс.

Әрбір сабақта оқушыларды уақтылы қолдау, оқудағы прогресс, балаларды оқуға ынталандыру, білімдегі олқылықтарды анықтау және олардың оқу жетістіктерін көрсету мақсатында қалыптастырушы бағалауды пайдалану ұсынылады.

  •  Мұғалімнің кері байланысы орындалған тапсырмалардың қорытындылары бойынша түсініктемелер, рубрика, ұсыныстар беру арқылы жүзеге асырылады.

Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау электрондық журналдарда балл түрінде жүзеге асырылады, қажет болған жағдайда мұғалім түсініктемелер енгізеді. Электрондық журнал болмаған жағдайда қағаз журналға қойылады.

Педагог орындалған жұмыс көлемін, оқу тапсырмаларын ескере отырып, оқу жетістіктері үшін балл қою кезеңдерін және сабақ үшін балл қойылатын білім алушылардың санын дербес айқындайды.

Мұғалім ТЖБ тапсырмаларының техникалық спецификациясы негізінде 2-11- сынып білім алушыларына арналған жиынтық жұмыс тапсырмаларын құрастырады. БЖБ орындау үшін сабақтың формасын (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және т.б.) және өткізу уақытын педагог дербес айқындайды.

Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын мұғалімдер академиялық адалдық нормаларын сақтай отырып дербес құрастырады.

Формативтік бағалау, оның ішінде үй жұмысын бағалау білім алушылардың оқу мақсаттарына қол жеткізуіне мониторинг жүргізу мен сабақта сараланған жұмысты одан әрі құру үшін жүргізіледі және бір баллдан он баллға дейінгі шекте жүзеге асырылады.

Үйде оқитын, ерекше білім беруді қажет ететін балалар үшін мұғалім оқу жүктемесін және олар оқыған оқу материалдарын ескере отырып, жеке тапсырмалар әзірлейді.

Оқу жылының қорытындысы бойынша аралық аттестаттау өткізілмейді.

Бағалау кезінде бірқатар талаптарды ұстану ескертіледі:

  •  Білім алушылар бағалау үдерісіне белсенді кіреді, соның ішінде сабақта үнемі өзін-өзі бағалау жүргізіледі.
  • Білім алушының жеке басы емес, оның жұмысы ғана бағаланады.
  •  Білім алушының жұмысы басқа оқушылардың жұмыстарымен емес, үздік орындалған жұмыс үлгісімен салыстырылады.
  •  Әртүрлі формалар мен тапсырмалар түрлері пайдаланылады, тамаша орындалған тапсырмалардың нақты және айқын сипаттамалары әзірленеді.
  • Білім алушыларға бағалау критерийлері алдын ала белгілі.
  •  Өзін-өзі бағалау білім алушылардың рефлексиясында жеке тұлғаның дамуының міндетті шартын білдіреді.
  •  Білім алушылардың жетістіктерін бағалау үшін формативтік бағалау, БЖБ мен ТЖБ оқу тапсырмалары өткен (оқыған) тақырыптар, оқу мақсаттарын қамтуы тиіс. Бағалау критерийлері оқу мақсаттарына сәйкес болуы тиіс.
  •  Білім алушылармен бірге оқу жетістіктерін бағалау және өзін-өзі бағалау үшін критерийлерді әзірлеуі мүмкін.
  •  Оқу тапсырмаларын таңдау және оқушылардың сабақ барысында өз оқу жетістіктерін өзін-өзі бағалауын ұйымдастыруды ойластыру маңызды.
  •  Сабақта білім алушыларға өзін-өзі бағалау және өзара бағалау үшін мүмкіндік беру, өз қателіктерін табу үшін рефлексия ұйымдастыру ұсынылады.

Мұғалім білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау критерийлерін таңдауда және әзірлеуде еркін.

11-сыныпта «Қазақстан тарихы» пәні бойынша қорытынды аттестаттау ауызша түрде өткізіледі.

2022-2023 оқу жылында Жалпы орта білім туралы «Алтын белгі» аттестатын алуға үміткерлер үшін «Алгебра және анализ бастамалары» оқу пәні бойынша қорытынды аттестаттау (жазбаша емтихан) «НЗМ» ДББҰ филиалдарының базасында өткізіледі. (2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрыққа 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулармен).

 Білім алушылардың үлгерімін ағымдық бақылауды мұғалімдер жиынтық бағалау түрінде бөлімдерді (қиын тақырыптарды), тоқсандық оқуды аяқтағаннан кейін оқу материалының мазмұнын игеру деңгейін анықтау және бекіту үшін жүзеге асырады.

1-сыныпта оқушылардың оқу жетістіктері бағаланбайды.

Білім алушылардың білім жетістіктеріне мониторинг жүргізу

Білім алушылардың білім жетістіктерінің мониторингі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2021 жылғы 5 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген Білім алушылардың білім жетістіктеріне мониторинг жүргізу қағидалары негізінде жүзеге асырылады.

Бастауыш, негізгі орта білім беру ұйымдарында ББЖМ Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарына сәйкес білім алушылардың білім сапасын бағалау мақсатында жүргізіледі.

Жалпы білім білім беру ұйымдарында ББЖМ өткізу 4 және 9-сынып білім алушыларының функционалдық сауаттылық деңгейін анықтауға, алған білімі мен дағдыларды өмірлік жағдайларда қолдануына бағытталатын болады.

4-сынып бойынша:

      •  оқу сауаттылығы (бір дұрыс жауапты таңдаумен 10 тест тапсырмасы: бірінші мәтінге – 4 тапсырма, екінші мәтінге – 6 тапсырма),
      •  математикалық сауаттылық (бір дұрыс жауапты таңдаумен 12 тест тапсырмасы),
      •  жаратылыстану-ғылыми сауаттылық (бір дұрыс жауапты таңдаумен 8 тест тапсырмасы) тексеріледі.

9-сыныпта:

      •  оқу сауаттылығы (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде). Тест тапсырмаларының саны – 30, оның ішінде әр пән бойынша -10 тест тапсырмасы (ең жоғары балл-30).
      •  математикалық сауаттылық. Бір дұрыс жауапты таңдаумен 13 тест тапсырмасы (ең жоғары балл – 13).
      •  жаратылыстану-ғылыми сауаттылық (физика, химия, биология, география).

Тест тапсырмаларының жалпы саны – 32 (8 контекст, әр контекстке бір дұрыс жауапты таңдаумен 4 тест тапсырмасы, барлығы 32 тест тапсырмасынан тұрады (ең жоғары балл -32).

 Тестілеукешендітестілеунысанындаақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып, оқыту тілінде жүргізіледі

«Жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиадалардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 333 бұйрығына сәйкес «Жеңімпаздар, жүлдегерлер және оларды дайындаған мұғалімдер бюджет қаражаты есебінен біржолғы сыйақымен ынталандырылады».

Халықаралық олимпиадалардың тізбесі:

1.

Математикадан Халықаралық олимпиада (International Mathematical Olympiad (Интернейшэнал Математикал Олимпиад)

2.

Физикадан Халықаралық олимпиада (International Physic Olympiad) (Интернейшэнал Физик Олимпиад)

3.

 Химииядан Халықаралық Олимпиада (International Chemistry Olympiad (Интернейшэнал Кэмистри Олимпиад)

4.

 Биологиядан Халықаралық олимпиада (International Biology Olympiad) (Интернейшэнал Байолоджи Олимпиад)

5.

Географиядан Халықаралық олимпиада (International Geography Olympiad (Интернейшэнал Джиографи Олимпиад)

6.

Информатикадан Халықаралық олимпиада (International Olympiad in Informatic (Интернейшэнал Олимпиад Ин Информатик)

7.

Лингвистикадан Халықаралық олимпиада (International Linguistic Olympiad (Интернейшэнал Лингуистик Олимпиад)

Дарынды білімалушыларды тәрбиелеген мұғалімдер мен жаттықтырушыларды моральдық және материалдық ынталандыру елдегі олимпиадалық қозғалысты дамытуға бағытталған маңызды шаралардың бірі болып табылады. Халықаралық олимпиадалардың жүлдегерлері мен жеңімпаздарын дайындайтын педагогтар өз шәкірттерімен жұмыс уақытынан кейін айналысады және оған көп уақыт пен күш жұмсайды. Кейде бұл қаржылық жағынан өтелмейді. Бұл мұғалімдерді ынталандыру жаттықтырушылардың ынтасын, олардың әл-ауқатын арттырады, сонымен қатар ақшалай сыйлықтарды кәсіби өзін-өзі дамыту үшін пайдалануға мүмкіндік береді.

 2022-2023 оқу жылында білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру жұмысы жалғасады.

Оқу жылының басында мектеп әкімшілігіне барлық пәндер бойынша білім алушылардың біліміне әкімшілік бақылау жұмыстарын жүргізу ұсынылады.

Бақылау нәтижелері бойынша білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру үшін әрбір педагогтің және мектептің жұмыс жоспары әзірленеді.

Білімолқылықтарыныңорнынтолықтыружұмысыжүйелітүрде жүргізіледі.

Оқупәндерібойыншабілімалушылардыңбілімсапасынажүйелі мониторинг жүргізіледі.

Білім олқылықтарының орнын толықтыру бойынша мектеп жұмысы алгоритмінің үлгісі ұсынылады (uba.edu.kz).

Білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың негізгі көрсеткіштері:

  • пәннің оқу бағдарламасы бойынша біліміндегі олқылықтар;
  • оқу-танымдық іс-әрекетіндегі олқылықтар;
  • оқуға қажетті өзіндік жеке қасиеттерінің даму деңгейінің жеткіліксіздігі;
  • эмоционалды қолайсыздық.

Үлгерімі төмен білім алушылармен жұмыс жасау алгоритмі:

  •  бірнеше педагогтің сабақтарды, оқыту процесін бірлесіп жоспарлауы (олқылықтардың орнын толықтыру үшін оқу материалын қайталау, бекіту, оқу тапсырмаларының минимумын орындау, қателерді талдау және жою бойынша оқу әрекетін реттеу және т.б.);
  • оқу іс-әрекеті барысында қолдау көрсету және кеңес беру;
  •  бірінші сыныптың білім алушылары мен осал топтың балаларын психологиялық бейімдеуді қамтамасыз ету;
  •  оқу іс-әрекетін ынталандыру (көтермелеу, табысты жағдаяттарды туғызу, оқу процесіне белсенді қатысуға ынталандыру және т.б.).
  •  оқушының оқу іс-әрекетінің және оқу жетістіктерінің мониторингі (білім алушыларға жүйелі сауалнама жүргізу, оқу тапсырмаларының орындалуын тексеру, кері байланыс, өзін-өзі бағалауда белсенділікті арттыру және т.б.);
  • қосымша сабақтарды және өзара көмек беруді ұйымдастыру;
  • білім алушыға қолдау көрсету бойынша ата-аналармен жұмыс;
  •  өздігінен орындайтын тапсырмалар үшін қашықтан оқыту жүйесін пайдалану.

Білім алушылардың біліміндегі олқылықтарды толықтыру жұмыстарында:

педагогке:

  •  білім алушының артта қалу себептерін, оның оқу жетістіктерінің деңгейін және біліміндегі олқылықтарды анықтау;
  • жеке қолдау көрсету үшін білім алушының қажеттіліктерін зерделеу;
  • жеке тапсырмаларды таңдай отырып, оқытудың жеке жоспарын әзірлеу;
  • жүйелі кері байланысты ұйымдастыру ұсынылады.

Педагог оқушылардың білім алу қажеттіліктерін және жеке даму жолын ескере отырып, пән бойынша білім алушылардың білімін толықтыру алгоритмін дербес әзірлейді. Мысалы:

  •  өткенжәнеағымдағыоқужылдарындағыоқупәнісабақтарының тақырыптарын, оқу мақсаттарын кіріктіру;
  •  пәндер бойынша өткен оқу жылының материалдарын жаңа оқу жылының барлық кезеңіне бөлу;
  •  жаңа тақырыптарды және оқу мақсаттарын меңгертуге дейін бұрынғы оқу материалдарын қайталау;
  •  білім алушыларға қиындық тудырған тақырыптар бойынша қосымша сабақтар өткізу;
  •  білім алушыларға күрделі тақырыптар/оқу мақсаттары бойынша жеке және топпен консультациялар өткізу;
  • өткен оқу материалы бойынша оқу пәнінен олимпиадалар ұйымдастыру;
  • каникулдық сабақтарды және жазғы мектепті ұйымдастыру;
  •  формативті бағалауда өткен оқу жылындағы оқу бағдарламасы бойынша тапсырмалар әзірлеу және енгізу;
  •  өткен оқу жылындағы материалдар бойынша зерттеу және жобалау жұмыстарын ұйымдастыру;
  •  білімдегі олқылықтардың орнын толықтыру сабақтары үшін Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компонентінің сағаттарын пайдалану;
  •  білімдегі олқылықтардың орнын толықтыру мақсатында қосымша білім беру ұйымдарының мүмкіндігін барынша пайдалану;
  • білім беру платформаларын қолдану.

9(10) және 11(12) сыныптар аяқталған қорытынды аттестаттау ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 18 наурыздағы № 125 «Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидалары» бұйрығына сәйкес өткізіледі.

Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы 2021 жылы

 «1-11 сынып білім алушыларының оқу пәндері бойынша біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру бойынша әдістемелік ұсынымдар» құралын әзірледі.

 Әдістемелік ұсынымдарда білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру бойынша халықаралық тәжірибе, Қазақстан мектептерінде қашықтан оқыту жағдайында білім алушылардың білім сапасына талдау, 1-11 сынып оқушыларының оқу пәндері бойынша біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру бойынша әдістемелік ұсынымдар берілген.

Әдістемелік ұсынымдама жалпы бiлiм беретiн мектептердiң басшылары мен педагогтеріне, әдіскерлерге, білім басқармалары/бөлімдері мен білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету департаменттерінің басшылары мен пән мұғалімдеріне арналған Altynsarin Academy (uba.edu.kz) сайтында қол жетімді).

    • Қашықтан оқытуды ұйымдастырудың ерекшеліктері

Қашықтанбілімберутехнологияларынпайдаланаотырыпоқыту

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 20 наурыздағы № 137 бұйрығымен (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2021 жылғы 3 қарашадағы № 547 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) бекітілген Қашықтықтан білім беру технологиялары бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады және қашықтан білім беру технологиялары бойынша оқу процесін ұйымдастыру тәртібін айқындайды.

Қашықтан білім беру технологияларын пайдалану арқылы оқу процесін ұйымдастыру білім алушыларға білім беру бағдарламаларын академиялық күнтізбелікке сәйкес меңгеру үшін жүзеге асырылады.

«Білім алушылардың үлгерімін, аралық және қорытынды аттестаттаудың үлгілік ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына сәйкес білім алушылардың жетістігін бағалау өткізіледі.

 Ауа райының қолайсыз метеожағдайларына байланысты қашықтан оқыту «Қолайсыз ауа райы метеожағдайларында білім беру ұйымдарында, сондай-ақ техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында сабақтарды тоқтату қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 18 қаңтардағы № 42 бұйрығына сәйкес облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың білім беруді басқару органының бұйрығы негізінде ұйымдастырылады.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірдің м.а. 2021 жылғы 29 желтоқсандағы № 614 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) бекітілген «Орта білім беру (бастауыш, негізгі орта және жалпы орта) ұйымдары қызметінiң үлгілік қағидалары» 8-бөліміне сәйкес тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктерде (жекелеген объектілерде) төтенше жағдай, шектеу іс-шаралары, оның ішінде карантин енгізілген, төтенше жағдайлар жарияланған жағдайларда жергілікті атқарушы органдар мен білім беру ұйымдары білім беру саласындағы уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен барлық білім алушылар үшін қашықтан оқытуды енгізеді.

  •  Ақпараттық жүйені таңдау өте маңызды мәселе, себебі материалды игеру сапасы платформадағы білім мазмұнына байланысты.

Оқыту аудиториялық, қашықтан оқытуды және білім алушылардың өзіндік жұмысын дәстүрлі оқу-әдістемелік материалдармен үйлестіруі керек. Әрбір білім алушының жеке ерекшеліктерін ескеру қажет.

Оқу процесі әртүрлі режимдерде өтуі керек: онлайн режимінде, оқу іс- шаралары мен мұғаліммен қарым-қатынас АКТ-ны қолдана отырып нақты

уақытта жүзеге асырылады; асинхронды форматта, бұл балаға өзіне ыңғайлы кез келген уақытта оқу материалын игеруге мүмкіндік береді.

Қашықтан оқыту процесін тиімді ұйымдастыру үшін білім алушылардың ата-аналарымен тығыз байланыс орнату қажет. Ата-аналарға қашықтан оқытудың ерекшеліктерін түсіндіріп, нұсқаулық/жоспар әзірлеу ұсынылады, онда мұғалім, ата-аналар, сабақ барысында оқушы орындайтын іс-әрекеттер нақты жазылуы керек

    • Білім алушыларды үйде оқытуды ұйымдастырудың ерекшеліктері

Денсаулық жағдайына байланысты ұзақ уақыт бойы орта білім беру ұйымдарына бара алмайтын балалар үшін үйде жеке тегін оқыту қарастырылады. Үйде жеке тегін оқытуға «Дәрігерлік-консультациялық комиссияның қызметі туралы ережені бекіту туралы» ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 7 сәуірдегі № ҚР ДСМ - 34 бұйрығына сәйкес үйде оқыту мерзімі көрсетілген баланың денсаулық жағдайы туралы дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысы негіз болып табылады. Үйде оқыту мерзімі баланың сырқатына байланысты дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысында көрсетілді.

Оқыту қазақ және орыс тілдерінде жүргізілетін 1-11 сыныптарға арналған бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің Үлгілік оқу жоспарлары

«Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген (53-60- Қосымшалар; толықтыру ҚР Білім және ғылым министрінің 26.01.2022 №25 бұйрығымен енгізілген).

    • Жазғы мектеп жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктері

Жазғы мектеп орта білім беру ұйымдарының базасында ата-аналардың

/заңды өкілдердің өтініші бойынша барлық тілек білдірген білім алушылар үшін, тегін ұйымдастырылады және Жазғы мектепте оқыту 1-8, 10-сыныптардың білім алушылары үшін ұйымдастырылады.

Облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларының білім басқармалары барлық орта білім беру ұйымдарында жазғы мектеп ұйымдастыру туралы бұйрық шығарады. Білім беру ұйымдарының басшылары өз кезегінде Жазғы мектептің сабақ кестесі мен жұмыс жоспарын бекітеді және жалпы жауапкершілікте болады.

 Орта білім беру ұйымы ауысымдар бойынша білім алушылардың санын, оқу пәндері мен жеке консультацияларды дербес айқындайды. Қажет болған жағдайда білім алушылар үшін кесте бойынша жеке консультациялар ұйымдастырылады.

Сабақтардың кестесі педагогтердің оқу жылы ішінде анықтаған оқу жетістіктерін талдау және білім алушылардың пәндік білім деңгейлерін диагностикалау нәтижелері негізінде құрылған топтарды/сыныптарды ескере отырып жасалады.

Педагогтер диагностика нәтижелері негізінде меңгеруге күрделі деген тақырыптарды, бөлімдерді, бөлімшелерді, оқыту мақсаттарын зерделеп, тақырыптық жоспарлар әзірлейді.

Жұмыстың тәсілдері мен әдістерін, оқыту технологияларын педагогтер білім алушылардың жас және жеке ерекшеліктеріне сәйкес дербес айқындайды. Білім алушылардың мектеп кітапханасына, қолда бар цифрлық білім беру ресурстарына қолжетімділігі қамтамасыз етіледі

  • Жазғы мектепте оқушылардың оқу жетістіктеріне бағалау жүргізілмейді.
  • Жазғы мектеп жағдайында үй тапсырмасы берілмейді.
  • Жазғы мектепте білім алушылар үшін еркін киім киюге рұқсат етіледі.

Сабаққа дайындық кезінде педагог оқу материалдары мен ресурстарын мұқият таңдап, білім алушылардың оқу пәндері бойынша біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыруға деген қажеттіліктерін ескере отырып, сараланған тапсырмаларды әзірлеуі керек. Жазғы мектептің оқу процесінде үлгерімі нашар білім алушыларға ерекше назар аудару керек. Қажет болған жағдайда жеке, сараланған тапсырмаларды әзірлеу, жеке консультациялар жүргізу қажет.

Білім алушылардың танымдық ынтасын арттыру мақсатында қосымша ойын-сауық материалдарын, тест тапсырмаларын, шығармашылық сипаттағы дидактикалық материалдарды, аудиовизуалды құралдарды (графика, аудио, бейнематериалдар), презентацияларды, сараланған оқу тапсырмаларын пайдалану ұсынылады.

Топтардағы толымдылық 25 адамнан артық болмауы тиіс. Сабақтың ұзақтығы - 40 минут, бір күнде 3-4 сабақ өткізіледі.

Әр күнге жұмыс жоспарын құру кезінде жазғы лагерьдің сауықтыру іс- шараларымен үйлестіре отырып, жазғы сабақтардың кестесін құру ұсынылады.

Жазғы мектепте сабақтарды ұйымдастыру кезінде барлық қажетті санитарлық-эпидемиологиялық жағдайларды қамтамасыз ету қажет (медицина

қызметкерлерінің сабақ алдында білім беру процесіне қатысушылардың температурасын күн сайын өлшеуі; дәліздерде, рекреацияларда, холлдарда және басқа да үй-жайларда ауысымдар арасында ылғалды жинау жүргізу; бетперде кию және басқалар).

Жазғы мектепте тамақтану қалыптасқан эпидемиологиялық жағдайға байланысты ұйымдастырылады. Асханалардың жұмысы санитарлық ережелер мен нормалардың талаптарын сақтай отырып, кесте бойынша ұйымдастырылады.

Жазғы мектептің қызметін тиімді ұйымдастыру үшін білім беру процесінің барлық қатысушыларының (басшы, басшының орынбасары, педагогтер, психологтар, медицина қызметкерлері және т.б.) жауапкершілік алатын тұстарын нақты бөлу қажет.

Мектеп психологтары білім алушыларды психологиялық сүйемелдеуді қамтамасыз етеді; білім алушылар мен олардың ата-аналары/заңды өкілдері үшін консультациялар өткізеді.

    • Білім беру ресурстары: қайта басып шығарылған оқулықтар, оқу- әдістемелік кешендер, цифрлық ресурстар мен ақпараттық жүйелер

2022-2023 оқу жылында қолданылатын оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдардың тізімі «Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу- әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 22 мамырдағы № 216 бұйрығына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 маусымдағы № 291 бұйрығымен бекітілген.

    • Білім беру ұйымдарын, басшыларын, педагогтерді аттестаттауды ұйымдастыру

Мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшылары мен педагогтерін лауазымға тағайындау «Мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшылары мен педагогтерін лауазымға тағайындау, лауазымнан босату қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 21 ақпандағы № 57 Бұйрығына (ҚР Білім және ғылым министрінің 19.11.2021 № 568 және ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 22.11.2021 № 432 бірлескен бұйрығымен өзгеріс енгізілген) сәйкес жүзеге асады.

Конкурстық негізде жұмысқа қабылдау үшін күнтізбелік жылға конкурстық комиссия құрылады. Конкурсқа ҚР БҒМ-нің 2009 жылғы 13 шілдедегі № 338 бұйрығымен бекітілген (өзгерістер ҚР Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 30 сәуірдегі № 169 бұйрығымен енгізілген) Педагог лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларына сәйкес www.enbek.kz сайтынан тіркеуден өткен және конкурсқа қажетті барлық құжаттарды ұсынған педагогтер қатыса алады.

Конкурс 16 сағаттық нормативтік оқу жүктемесімен педагогтің бос лауазымына өткізіледі.

Ұлттық біліктілік тестісінен кемінде 50 балл жинаған техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының, жоғары және/немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының педагогикалық мамандықтары бойынша білім алушылары мен түлектеріне «педагог» біліктілік санаты беріледі.

Техникалық және кәсіптік білім беру, жоғары және/немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының «педагог» біліктілік санаты бар түлектері конкурс нәтижелері бойынша жұмысқа қабылданады.

«Педагог мәртебесі туралы» және «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заңдарын іске асыру аясында педагогтің жүктемесі 16 сағатқа дейін төмендетілді. Бір пән бойынша бос лауазымның 16 сағатын педагогтер арасында бөліп беруге рұқсат етілмейді. Қажет болған жағдайда оқу жылының басында бос лауазымға (16 сағат) қосымша педагог қабылданады.

Мұғалімдердің оқу жүктемесін тарифтеу оқу процесін жоспарлаудың негізгі параметрі болып табылады.

Тарификациялау – мектеп педагогтерінің білім деңгейіне, біліктілігіне, орындалатын жұмыс көлеміне, сондай-ақ жұмыстың нәтижелілігі мен сапасына қарай оқу жүктемесін белгілеуге бағытталған іс-шаралар кешені.

Педагогті тарифтеу бойынша келесі жұмыс тәртібі ұсынылады:

  •  МЖМБС, мектептің жұмыс оқу жоспарына және сынып-комплектінің санына сәйкес әрбір пән бойынша оқу сағаттарын есептеу (директор және директордың орынбасары жүзеге асырады);
  •  Мұғалімдердің оқу жүктемесінің көлемі мектептің жұмыс оқу жоспарындағы сағаттар саны мен мектептің кадрлармен қамтамасыз етілуіне қарай айқындалады;
  •  Жұмыс оқу жоспары бойынша әрбір параллель сыныптардың сағат санын есептеу жүргізіледі. Сонымен бірге белгілі бір пәндер бойынша сыныптарды топтарға бөліп оқыту ескеріледі. Топтарға бөлу сыныптағы білім алушылардың санына қарай жүргізіледі;
  •  Әрбір мұғалімнің оқу жүктемесінің көлемі жұмыс оқу жоспарында белгіленген оқу қызметінің түрлері (вариативтік компоненттер) бойынша белгіленеді;
  •  Сағаттардың санын есептегеннен кейін педагогтердің жүктемелері мен бақылау табелі анықталады;
  •  Әрбір мұғалімнің оқу жүктемесі оның сыныптарда пәндерді оқыту сабақтастығын, оқыту сапасы мен кадрлармен қамтамасыз етілуін ескере отырып, алдын ала жеке әңгімелесу арқылы (директордың орынбасары, әдістемелік бірлестіктердің басшылары) айқындалады;
  •  Жиынтық тарифтеу тізімі келесі міндетті мәліметтерді қамтиды: мұғалімнің аты-жөні; лауазымы; білім деңгейі; жүктеме көлемі – апталық жалпы сағат саны; қосымша жұмыс түрлері үшін төленетін қосымша ақылар; тұрақты жеке үстемемақылар (магистрлік, тәлімгерлік үшін және т.б.).

Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың «Халық бірлігі және жүйелі реформалар

  • ел өркендеуінің берік негізі» атты жолдауында берілген тапсырмасын орындау мақсатында үш жылда кемінде бір рет педагогтердің біліктілігін арттыруға қатысты «Білім туралы» және «Педагог мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңдарына өзгерістер енгізілді.

Қазіргі таңда ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2020 жылғы 4 мамырдағы № 175 және 2016 жылғы 28 қаңтардағы № 95 бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізілуде. Бұйрық жобасына педагогтердің біліктілігін арттыру курстарын өткізу ұйымдарына қойылатын жаңа талаптар, білім беру бағдарламаларын әзірлеу және келісу және тағы да басқа нормалар енгізілетін болады.

Мемлекет басшысы берген тапсырмасына сәйкес Мұғалімдер тапшылығы байқалған өңірлерге үздік педагогтерді тартудың тиісті қолдау шараларының пакеті бар арнаулы бағдарламасы әзірленді.

Бағдарлама педагогтерге республикалық бюджеттің нысаналы трансферттері есебінен лауазымдық жалақыдан 150% мөлшерінде ынталандырушы қосымша ақы беруді көздейді.

Талдау қорытындысы бойынша педагогтардың тапшылығы Атырау, Маңғыстау, Алматы және Түркістан облыстарында сақталып отыр. Математика, физика, химия, орыс тілі мен әдебиеті, шет тілі пән мұғалімдеріне қажеттілік байқалады.

Ұлттық статистика және халықаралық салыстырмалы зерттеулер деректері бірқатар жылдар ішінде нысаналы өңірлердегі білім алушылардың білім сапасының орташа елдік көрсеткіштерден артта қалғанын көрсетеді. Мұны PISA 2018 халықаралық зерттеуінің нәтижелері және Ұлттық бірыңғай тестілеудің нәтижелері растайды. Білім сапасын арттыру үшін арнайы бағдарлама әзірленді.

Педагогтерді іріктеу конкурстық негізде жүзеге асырылады.

Іріктелген педагогтер үшін 4 апталық біліктілікті арттыру курстары және онлайн-және офлайн форматтардағы семинарлар, вебинарлар мен шеберлік сыныптары, сегіз Зияткерлік мектептің зертханалары базасында Жаратылыстану пәндері мұғалімдерінің тағылымдамалары ұйымдастырылатын болады.

Педагогтерді аттестаттау

Педагогтерді және білім және ғылым саласындағы басқа да азаматтық қызметшілерді аттестаттау «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білімнің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, қосымша білімнің білім беру бағдарламаларын және арнайы оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында жұмыс істейтін педагогтерді және білім және ғылым саласындағы басқа да азаматтық қызметшілерді аттестаттаудан өткізу қағидалары мен шарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 27 қаңтардағы № 83 бұйрығына (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2021 жылғы 12 қарашадағы № 561 бұйрығымен өзгерістер енгізілген) сәйкес жүргізіледі.

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне білім беру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2021 жылғы

8 қаңтардағы № 410-VI ҚР Заңымен білім беру ұйымдары көрсететін білім беру қызметтерінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының талаптарына сәйкестігін анықтау мақсатында білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттау институты енгізілді.

Білім беру ұйымы жыл сайын ұсынылатын білім беру қызметтерінің МЖМБС талаптарына сәйкестігіне өзін-өзі бағалау жүргізеді және білім беру саласындағы уәкілетті органның ведомствосына, оның аумақтық бөлімшелеріне өзін-өзі бағалау материалдарын ұсынады.

Өзін-өзі бағалау: талдауды, ішкі бақылауды, диагностиканы, жоспарлау құралдарын, білім беру қызметін жақсартудың түзету механизмдерін қамтиды.

Білім беру ұйымдары білім беру қызметін өзін-өзі бағалауды ҚР БҒМ 2016 жылғы 2 ақпандағы № 124 бұйрығымен бекітілген (ҚР БҒМ 2021 жылғы 26 шiлдедегі №366 бұйрығымен өзгерістер енгізілген) білім беру ұйымдарын бағалау өлшемшарттарын пайдалана отырып жүргізеді.

«Үздік педагог» атағын беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 16 қаңтардағы №12 бұйрығына мынадай өзгерістер енгізілді:

Конкурсқа қатысу үшін қатысушы ақпараттық Министрлік жүйелері электрондық форматта мынадай құжаттарды (материалдарды) қоса бере отырып, Конкурсқа қатысуға өтінім береді:

  • оқыту тіліндегі портфолио;
  •  бір бейнесабақ ұзақтығы 7 (жеті) минут (мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері үшін), бейнесабақ ұзақтығы 15 (он бес) минут (орта, арнайы, қосымша білім беру, техникалық, кәсіптік және орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері үшін) сабақ жоспарын ұсына отырып, сондай-ақ озық педагогикалық тәжірибені трансляциялау (ұзақтығы 5 (бес) минутқа дейінгі бейнеролик) бейнероликке қойылатын талаптар мен техникалық шарттарға сәйкес;
  •  Министрліктен анықталатын тақырыпқа 500 (бес жүз) сөзден аспайтын эссе жазуға тиіс.

Бағалау тетіктері:

  • Комиссия мүшелері үш адамнан топтарға бөлінеді;
  •  конкурсқа қатысушылар кездейсоқ іріктеу әдісімен ұсынған құжаттар (материалдар) комиссияның қалыптастырылған топтары арасында бөлінеді;
  •  топ мүшелері конкурсқа қатысушылардың өз тобына бөлінген әр портфолиосын бағалайды;
  •  бағалауды комиссияның барлық мүшелері жеке және бір-біріне тәуелсіз үміткердің жұмысын бағалаудың сапалық және сандық көрсеткіштеріне сәйкес жүргізеді;
  •  комиссия тобының әрбір мүшесінің балдары осы топтың басқа мүшелері қойған балдармен жинақталады және қойылған балдардың орташа арифметикалық мәні шығарылады;
  •  конкурсқа қатысушылар алынған баллдардың орташа арифметикалық мәні негізінде сараланады;
  •  Комиссия отырысында орташа арифметикалық балға сәйкес сараланған конкурсқа қатысушылардың қорытынды балдары есептеледі, осының негізінде комиссия шешім қабылдайды;
  •  конкурсқа қатысушыларда баллдар тең болған кезде шешім Комиссия мүшелерінің көпшілік дауысымен қабылданады;
  • комиссия шешімі хаттамамен ресімделеді.

Ұсынылған құжаттарда (материалдарда)плагиат анықталған кезде Комиссия педагогті конкурстың одан әрі кезеңінен шеттету туралы

хабардар етеді. Хабарлама педагогтің жұмыс орны бойынша білім беру ұйымына еркін нысанда жіберіледі.

Конкурс жыл сайын үш кезеңде өткізіледі:

Ікезең-аудандық,қалалық(облыстық,республикалықмаңызыбар қалалар) деңгей ағымдағы жылдың қыркүйегінде өткізіледі;

ІІ кезең - облыстық (республикалық маңызы бар қалалар және Астана) деңгей – ағымдағы жылдың қазан айында;

ІІІ кезең – республикалық деңгей-ағымдағы жылдың қараша айында. Байқаудың ІІІ кезеңі екі турда өткізіледі:

бірінші тур: Республикалық комиссия мүшелерінің конкурсқа қатысушылардың материалдарын қарауы;

екінші тур: Министрлік айқындайтын білім беру ұйымдарында конкурсқа қатысушы күндізгі форматта өткізетін сабақты (сабақты) Республикалық комиссия мүшелерінің бағалауы.

Квотаға сәйкес Республикалық комиссия шешімінің қорытындысы бойынша ең көп балл жинаған 64 конкурсқа қатысушы Байқаудың III кезеңінің жеңімпаздары болады: мектепке дейінгі ұйымдардың педагогтері 10 адамға дейін, Орта, арнайы, мамандандырылған, қосымша білім беру ұйымдарының педагогтері 34 адамға дейін, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру педагогтері 20 адамға дейін.

Алғаш рет конкурсқа қатысушылардың өтініштерін қарау бойынша апелляциялық комиссия құрылды.

    • Білім беру ұйымдары басшыларын ротациялауды ұйымдастыру

Мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшыларын ротациялау

  • облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың жергілікті атқарушы органдарының қарамағындағы мемлекеттік білім беру ұйымдарының бірінші басшылары арасындағы лауазымдық ауысулар.

Білім беру жүйесінде мектептер, колледждер мен балабақшалардың бірінші басшыларын ротациялау институты пайда болды.

Ұйымның өзгеруі өзгерістерді енгізуге және басшылықтың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Ротацияға бір білім беру ұйымында 4 немесе 7 жылдан астам жұмыс істеген басшылар түседі.

Комиссияның шешімі комиссияның бірінші басшының портфолиосын қарауын ескере отырып, осы білім беру ұйымында лауазымға тағайындалған күннен бастап 4 (төрт) жыл атқарып отырған лауазымдағы бірінші басшы үшін қабылданады. Комиссия ротация туралы шешім қабылдайды немесе бірінші басшы еңбек шарты шеңберінде жұмысын жалғастырады.

Бұл ретте бірінші басшының бір білім беру ұйымында атқаратын лауазымында болуының рұқсат етілген ең ұзақ мерзімі 7 (жеті) жылдан аспайды. Атқаратын лауазымында жеті және одан да көп жыл болған бірінші басшылар ротациялауға жатады.

Ротация жүргізу шарттары:

  •  ротацияны облыстардың және Республикалық маңызы бар қалалардың білім басқармалары жүргізеді;
  • ротация бір елді мекен шегінде жүргізіледі;
  • ротация бір типтегі ұйымдардың басшылары арасында жүргізіледі;
  •  ротация кезінде Бірінші басшылардың біліктілік санаты, яғни ол үшін алынатын қосымша ақы оның қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады.
    • Орта білім беру ұйымдарын жан басына қаржыландыру

Мемлекеттік мектептерді жан басына қаржыландыру төмендегі нормативтік-құқықтық құжаттармен негізделеді:

  •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің, сондай-ақ кредиттік оқыту технологиясын есепке алғандағы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің жан басына шаққандағы нормативтік қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 27 қарашадағы № 596 бұйрығы.
  •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің, сондай-ақ кредиттік оқыту технологиясын есепке алғандағы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің жан басына шаққандағы нормативтік қаржыландыру әдістемесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 27 қарашадағы № 597 бұйрығы (өзгерістер ҚР Білім және ғылым министрінің м.а. 2020 жылғы 29 қаңтардағы № 41 бұйрығымен енгізілген).
  •  «Жан басына шаққандағы нормативтік қаржыландыру іске асырылатын білім беру ұйымдарының типтері мен түрлерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 27 қыркүйектегі № 503 бұйрығы.
  •  «Мемлекеттік мекеменің ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған орта білім беру ұйымдарын шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысанына қайта ұйымдастыру үшін өлшемшарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 27 қыркүйектегі № 502 бұйрығы.
  •  «Жеке меншік білім беру ұйымдарында орта білім беруге мемлекеттік білім беру тапсырысын, оқу үшін ата-ананың ақы төлеу шекті мөлшерін бекіту

туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 22 қаңтардағы № 29 бұйрығы.

  •  «Еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлауға, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының дайындық бөлімшелеріне, сондай-ақ Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға, орта білім беруге және Балаларға қосымша білім беруге мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 29 қаңтардағы № 122 бұйрығы.

Мемлекеттік мектептерді жан басына қаржыландыру жүзеге асыру туралы әдістемелік ұсынымдармен ҚР БҒМ «Қаржы орталығы» ресми сайтынан таныса аласыздар: https://pnf.kz/

1.11 Пилоттық жобаларды енгізу

І. «Тірек мектебі – магнитті мектептер» кешені» пилоттық жобасы Мақсаты - ауылдық шағын жинақты мектеп білім алушыларының білім

сапасын арттыру.

Жобаның міндеттері:

  •  ауыл мектептері оқушыларының сапалы білім алуға тең қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін тірек мектепте білім беру ресурстарын шоғырландыру;
  •  тірек мектепте сессиялық және сессияаралық жұмысты ұйымдастыру жөніндегі шаралар кешенін іске асыру;
  •  білім алушылардың бейіналды және бейіндік білім беру жүйесін дамыту, ерте кәсіптік бағдарлау шеңберінде қашықтықтан білім беру технологияларын пайдалану.

Жоба аясында шалғайдағы елді мекендерде орналасқан магниттік шағын жинақты мектептердің оқушылары мен педагогтерін әдістемелік сүйемелдеу, менторлық, коллаборация, әлеуметтендіру және басқа да жұмыстар жоспарлануда.

«Тірек мектеп – магниттік мектептер» кешені» жобасы 2022-2023 оқу жылында эксперимент ретінде 5 өңірде енгізіледі: Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Атырау облыстары.

ІІ. «Виртуалды мектептер арқылы сапалы білімге қол жеткізу» пилоттық жобасы.

Пилоттық жобаның мақсаты: ауылдық жерлерде шағын жинақталған мектептердің білім алушыларын сапалы біліммен қамтамасыз ету және педагог кадрлардың тапшылығын болдырмау.

Қашықтықтан оқыту «Ағылшын тілі» (5-11 сынып), «Математика» (5-6 сынып), «Алгебра» және «Геометрия» (7-11 сыныптар), «Алгебра және анализ бастамалары» пәндері бойынша ұйымдастырылады.

Виртуалды педагогтардың өңірлік орталықтары 5 қалада: Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе қалаларында орналастырылады.

Өңірлік орталықтар қашықтықтан оқыту педагогтерінің жұмысы үшін қажетті материалдық-техникалық құралдармен жарақтандырылатын болады.

Бірінші жылы пилоттық жоба 6 өңірде енгізілетін болады. Бұл өңірлерде 3 өңірлік қашықтықтан оқыту орталығы ашылады.

2.1 Білім беру ұйымдарында тәрбие жұмысын жүзеге асыру

Осы бөлімде орта білім беру ұйымдарында тәрбие жұмысын ұйымдастыруды реттейтін нормативтік құқықтық құжаттарды ескере отырып, жаңа оқу жылында тәрбие жұмысын ұйымдастырудың басым бағыттары қарастырылады. Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру кезіндегі басымдықтар білім алушылардың әл-ауқатын қамтамасыз ету, баланың жеке басына құрмет пен сенім, балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, оларды кемсітушілікке жол бермеу болып табылады.

  •  Білім күні салтанатты жиын өткізіледі. Өткізу форматын білім беру ұйымы дербес айқындайды.
  • 1-11 сыныптарда 2022 жылдың 1 қыркүйегінде балалар жылына арналған

«Білімге ұмтылу, еңбексүйгіштік және патриотизм» тақырыбында сынып сағаты, ашық сабақ өткізіледі.

  •  Сынып сағаты аясында мұғалімдерге білімге деген ұмтылыс, патриотизм және еңбекқорлық, сондай-ақ жаңа оқу жылында рухани құндылықтарды қалыптастыру мен дамыту туралы бірлескен талқылау ұйымдастыруға, достық қарым-қатынастың, жауапкершілік пен бір-біріне деген құрметтің маңыздылығын ашуға кеңес беріледі.

2022-2023 оқу жылында тәрбие жұмысы Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздері шеңберінде іске асырылады, оның негізгі идеясы Абайдың «Толық адам» рухани мұрасында бейнеленген үйлесімді дамыған адамның ұлттық бейнесі болып танылады. «Толық адам» тұлғалық жеке қасиеттері білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарында, Мемлекет басшысының

«Тәуелсіздік бәрінен қымбат» және «Абай және XXI ғасырдағы Қазақстан» бағдарламалық мақалаларында және басқа да мемлекеттік тұжырымдамаларда айқындалған құндылықтар мен басымдықтарды жеке тұлғаны тәрбиелеудің бірегей жүйелік тәсілімен қамтамасыз ету үшін біріктіреді.

 2022-2023 оқу жылының басталуына арналған 1 қыркүйек Білім күнін және «Білімге ұмтылу, еңбексүйгіштік және отаншылдық» тақырыбында бірыңғай сынып сағатын өткізу Тұжырымдамасы.

Қыркүйектің бірінші күні білім беру ұйымдарында білім күніне арналған салтанатты жиын өтеді.

Өңірлік білім басқармалары жаңа 2022-2023 оқу жылын жариялайтын іс- шараның жоғары идеялық-құндылықтық мазмұнын қамтамасыз ету мақсатында қажетті іс-қимылдарды үйлестіреді.

Білім беру ұйымдары оған бүкіл мектеп қоғамдастығының қатысуын қамтамасыз етеді.

 Салтанатты жиын және алғашқы сынып сағаты бұл мектепте жаңа оқу жылының ашылуына арналған әрі білім берудің адам өміріндегі маңызы мен рөлін айқындайтын іс-шаралар болып табылады.

Салтанатты жиынды өткізу түрін, қатысушылар құрамын білім беру ұйымдары дербес айқындайды.

Мемлекеттік туды алып шығу және гимнді орындау Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін пайдалану тәртібіне сәйкес жүргізіледі 1.

Салтанатты іс-шараның мақсаты: жаңа оқу жылының басталуы қарсаңында білім алушылардың бойында жағымды көңіл-күй, оң көзқарас қалыптастыру.

Міндеттері:

  • қатысушыларды өткен оқу жылының жетістіктерінен хабардар ету;
  •  білім алушылардың бойында оқуға құштарлық пен білім алуға деген ұмтылысын қалыптастыру;
  •  білім алушылардың бойына отаншылдық, құрмет және азаматтық сана құндылықтарын дарыту;
  •  өзарақұрметпентүсіністіккенегізделгенмектепмәдениетін қалыптастыру.

Салтанатты жиынға келесі өкілдердің қатысуы ұсынылады:

  • аудан/қала/облыс әкімдері;
  • бөлімдердің/білім басқармаларының басшылары;
  • қамқоршылық кеңесінің мүшесі;
  • 1-сынып оқушысының ата-анасы/заңды өкілі.

Бірінші сынып оқушыларының ата-аналарының/заңды өкілдерінің бірінің іс-шараларға қатысуының маңыздылығына назар аударамыз.

 2022 жылғы 1 қыркүйекте республиканың барлық жалпы білім беретін мектептерінде «Білімге ұмтылу, еңбексүйгіштік және отаншылдық» тақырыбында бірыңғай сынып сағаты өткізіледі.

Сынып сағаты аясында адам өміріндегі құндылықтардың рөлін талқылауға басты назар аударылады.

Бірыңғай сынып сағатын өткізу кезінде кәсіби қызметінде елеулі жетістіктері бар, еңбексүйгіштік, білімге деген ұмтылыс және отаншылдық құндылықтарының жарқын көрінісі болып табылатын құрметті қонақтың қатысуы ұсынылады.

1https://www.akorda.kz/ru/official_documents/constitutional_laws/o-gosudarstvennyh-simvolah-respubliki-

kazahstan-1

Бірыңғай сынып сағатының мақсаты: білім алушылармен бірге білімге ұмтылу, отаншылдық, еңбексүйгіштік құндылықтарының адам өміріндегі рөлін талқылау.

Міндеттері:

  • білім алушыларға құндылықтар жөнінде жалпы ақпарат беру;
  •  білімалушыларменбіргеқұндылықтардыңадамөміріндегірөлін талқылау;
  • отаншылдық, құрмет және азаматтық сана құндылықтарын дарыту;
  •  сыныптың жағымды микроклиматын және жаңа оқу жылына жағымды көңіл-күй қалыптастыру.

Ұсынылады:

  •  балалардың жазғы демалыстан алған әсерлерін, сондай-ақ жаңа оқу жылынан күтулерін талқылау;
  •  заманауи интерактивті технологияларды, қосымша көрнекі құралдарды қолдану, мұражай, кітапхана ресурстарын пайдалану.

Бірыңғай сынып сағатын өткізу кезінде білім алушылардың жас ерекшеліктері мен олардың дайындық деңгейі ескерілуі тиіс.

 Білім күні білім алушылар, олардың ата-аналары мен педагогтері арасында әлеуметтік желілерде 1-2 минуттық бейнеролик орналастыру бойынша «Білімге ұмтылу, еңбексүйгіштік және отаншылдық» республикалық онлайн- акциясын өткізу ұсынылады.

Бейнероликті орналастыру күні: 2022 жылғы 1 қыркүйек. Әлеуметтік желілерде орналастыру уақыты: 17.00-21.00. Хэштег: Bilim_quni

Бейнероликке ұсынылатын тақырыптар:

  •  барлығы үшін «Менің мектебім-ең керемет мектеп!», «Сәлем, жаңа оқу жылы», «Маған мектеп формасы ұнайды!»;
  •  Бірінші сынып оқушыларына арналған «Менің мектептегі алғашқы күнім»;
  • 2-4 сынып оқушыларына арналған «Менің жарқын жазғы оқиғаларым»;
  • 5-8 сынып оқушылары үшін – «Менің саяхатым»;
  •  9-11 сынып оқушылары үшін – «Менің үлкен сыныптастарым», «Менің ойларым, армандарым, үміттерім»;
  •  Ата-аналар, 1 сынып оқушылары үшін – «Біздің мектептегі бірінші күніміз», «Бірінші сынып-өмірдің жаңа кезеңі»;
  •  Сынып жетекшілері үшін – «Жаңа оқу жылы құтты болсын, менің сүйікті сыныбым!».

 * Білім күніне арналған салтанатты іс-шаралардың және бірыңғай сынып сағаттарының материалдары білім беру ұйымдары және білім басқармаларының

сайттарында орналастырылады.

Тұлғалық ерекшеліктерді қалыптастыру оқу бағдарламаларының мазмұны, оқу-тәрбие және оқудан тыс қызметті ұйымдастыру тәсілдері, тәрбие ортасының мүмкіндіктері арқылы, сондай-ақ барлық мүдделі тараптардың: отбасының, білім беру ұйымының, қоғамның кеңінен қатысуы арқылы іске асырылады.

  •  2022/2023 оқу жылында тәрбие жұмысын ұйымдастыру кезінде Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығын, Роза Бағланованың 100 жылдығын, Қазыбек бидің 355 жылдығын, Мұхтар Әуезовтің 125 жылдығын, Дінмұхамед Қонаевтың 110 жылдығын, сондай-ақ Қазақстанның Мемлекеттік рәміздерінің 30 жылдығын мерекелеуге және дайындауға ерекше назар аудару қажет.

Қазіргі уақытта оқыту мен тәрбиелеудің бірлігі мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарының негізінде жатқан және күтілетін нәтижелердің көп деңгейлі жүйесінде байқалатын құндылыққа бағдарланған тәсіл арқылы іске асырылады. Сонымен бірге құндылыққа бағдарланған тәсілді іске асыруда педагог тәрбие мақсатын білім беру процесіне енгізуді қарастырады; рухани-адамгершілік білім беру бағдарламасының элементтерін білім берудің барлық деңгейлеріндегі барлық оқу пәндері бойынша сабақтардың мазмұнына міндетті тәрбиелік компонент ретінде кіріктіреді деп болжайды.

Қолайлы білім беру ортасы педагогтердің, білім алушылардың, ата- аналардың, мектеп әкімшілігі мен қызметкерлердің өзара қарым-қатынасының сапасымен айқындалады.

Мектеп қауымдастығында бір-біріне құрметпен қарау маңызды:

  • педагогті «мұғалім» немесе аты-жөні бойынша атауы;
  • педагогтің білім алушыны аты-жөнімен атауы;
  • мұғалімдер бір-бірін аты-жөні бойынша атауы.

Қазақтың мақалында: «Сәлем-сөздің анасы», - делінген. «Қайырлы таң!»,

«Қайырлы күн!», «Қайырлы кеш!», «Сау болыңыз!», «Сау бол!» сөздерін қолдана отырып, білім алушылар мен педагогтер арасында достық қарым- қатынасты қалыптастыру маңызды.

Физикалық және психологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін әр мектепте зорлық-зомбылықтың, буллингтің/кибербуллингтің алдын-алу және әрекет ету бойынша мынадай шаралар ұсынылады:

  •  барлық білім алушыларға, олардың ата-аналарына және мектеп қызметкерлеріне, соның ішінде әкімшілікке, мұғалімдерге және қызметкерлерге бағытталған жалпы мектептік тәсіл. Жүйелі алдын-алу жеке тұлғалардың немесе топтардың мінез-құлқына ғана назар аудармайды, бүкіл мектептің мәдениетін өзгертуді талап етеді.
  • білім алушылар арасында оң қарым-қатынасты дамыту;
  • педагог тарапынан білім алушыға қолдау білдіретін қарым қатынас;
  •  білім алушылардың ата-аналары үшін үлгілі ата-ана болуды насихаттау.

 Буллинг/кибербуллингтің алдын алу бойынша әдістемелік ұсынымдар материалдары Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының сайтында орналастырылған (https://uba.edu.kz/qaz).

Сонымен бірге, білім беру ұйымдарында медиация қызметін енгізу мәселесі өзекті болып отыр, өйткені медитация сындарлы диалог және оңтайлы нәтижеге қол жеткізу тәсілі және дауларды шешудің жалғыз баламалы тәсілі болып табылады. Білім алушылар қатысатын медиация білім беру ұйымындағы тұлғааралық қақтығыстарды басқарудың тиімді әдісі бола алады. Мектеп медиациясы қызметінің жемісті жолға қойылған жұмысы мектепті қауіпсіз кеңістікке айналдырып қана қоймай, өскелең ұрпақтың әлеуметтік жауапкершілігін қалыптастыру бойынша маңызды тәрбиелік және профилактикалық міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.

 Мектеп медиациясын ұйымдастыру жөніндегі әдістемелік ұсынымдар Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының сайтында орналастырылған (https://uba.edu.kz/qaz).

Мектептің жайлы кеңістігін жобалау білім алушылардың оқу процесіне қатысуына, академиялық жетістіктеріне, сабаққа қатысуына, мінез-құлық үлгілеріне, сондай-ақ балалардың әлеуметтік-эмоционалды әл-ауқатына айтарлықтай әсер етеді, өйткені олар өмірінің көп бөлігін мектеп қабырғасында өткізеді. Сонымен қатар, мұғалімдердің кабинеттері үшін кеңістіктер, сабақтан тыс уақытта мұғалімдердің жұмысы үшін бұрыштар ұйымдастыру арқылы мұғалімдердің әл-ауқаты үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ету қажет.

Жарақтандыру кезінде кабинеттер атрибутка сәйкес келмейтін артық ресімдеумен безендірілмеуі тиіс.

Жеке кабинетке есім беру кезінде білім беру ұйымдары белгілі бір ережелерді ұстанады, соған сәйкес:

  •  кабинетте заманауи жөндеу жұмыстарын жүргізіп, оны толық жабдықтаған мектеп түлегі / меценат / қоғам қайраткері немесе кабинет ашуға ниет білдірген кез келген адам кабинетке ат қоюға құқылы;
  •  кабинеттің салтанатты ашылуы өткізіледі және қабырғаға тақтайша бекітіледі.
  •  Үзілістер мектеп өмірінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл сабақтар арасындағы қысқа үзіліс, бұл білімалушылар мен мұғалімдерге басқа пәннің алдында

демалып,күшалуғамүмкіндікбереді.Үзілістербілімалушылардыңәлеуметтік- эмоционалды әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін еркін ойын әрекетіне ықпал етуі керек.

ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 5 тамыздағы № ҚР ДСМ- 76 бұйрығымен бекітілген Білім беру объектілеріне қойылатын санитариялық- эпидемиологиялық талаптарға сәйкес жалпы білім беру ұйымдарының барлық түрінде білім алушылар үшін сабақтар арасындағы үзілістің ұзақтығы кемінде 5 минут, үлкен үзіліс (2-ші немесе 3-ші сабақтан кейін) 30 минутты құрайды. Бір үлкен үзілістің орнына екінші және төртінші сабақтан кейін әрқайсысы 15 минуттан екі үзіліс жасауға жол беріледі.

Үзілістерді таза ауаны барынша көп пайдаланып, қозғалыс ойындарымен өткізеді.

Ауысымдар арасында ылғалды жинау және желдету үшін ұзақтығы кемінде 40 минут үзіліс көзделеді.

Мектеп алды сыныптардағы сабақтардың барынша рұқсат етілген саны – ұзақтығы 25-30 минуттан төрт сабақтан аспайды. Сабақтар арасындағы үзілістер кемінде 10 минут болуы тиіс.

1-сыныпта оқушылар демалып, келесі сабаққа дайындалуы үшін мазмұнды демалыс пен физикалық минуттар үшін үзілістерді ұзарту ұсынылады.

 Адамгершілік құндылықтар жүйесін қалыптастырудың бір жолы – кітап оқу. 2022-2023 оқу жылында кітап оқуға деген қызығушылықты арттыру және оны қолдау, кітап мәртебесін («Кітап оқу – сән») арттыру мақсатында білім алушылар арасында «Оқуға құштар мектеп» жобасы жалғасады. Жобаның негізгі бағыттары өзара қарым-қатынас пен әлеуметтік әріптестік арқылы білім алушылардың оқу құзыреттілігін, оқу мәдениеті мен оқу белсенділігін арттыруды, оқу сауаттылығы бойынша халықаралық зерттеулерге қатысуын жалғастыруды, оқырмандар қауымдастығын қалыптастыруды, іс-шараларға ата- аналарды қатыстыруды көздейді.

Мектеп сайтында үздік балалар әдебиеті мен мектеп әдебиетіне арналған түрлі сервистер, балалар мен жасөспірімдердің кітап оқу үрдісін кеңейту бойынша ресурстар (интернет-викториналар, сервистік ұсынымдар, кітапханалар туралы ақпарат және т.б.) ұсынылуы тиіс. Әрбір мектепте және отбасында 20 минуттық кітап оқу ұйымдастырылады. Мектеп холдарында үлкен үзілістерде кітап оқуды ұйымдастыру үшін «Буккроссинг» бұрыштарын құру ұсынылады.

Кітаптарды электронды форматта, соның ішінде мобильді құрылғылардың көмегімен оқу мүмкіндіктерін кеңейтетін, балаларға әдебиетті таңдауда дұрыс бағдар алуына көмектесетін, кітап оқуға құмар балалар санын арттыратын жаңа электронды ресурстарды пайдалануға болады.

Сабақтан тыс қызметті ұйымдастыру

Мектептің тәрбие жүйесінде білім алушылардың рухани-адамгершілік, азаматтық-патриоттық, көркемдік-эстетикалық, еңбек және дене тәрбиесінің іске асырылуын қамтамасыз ететін сабақтан тыс іс-әрекеттің әртүрлі нысандарын ұйымдастыру үшін қолайлы жағдайлар жасау маңызды. Сабақтан тыс қызмет шеңберінде мынадай жобалар іске асырылуы мүмкін:

  • «Отбасы-орта мектеп»,
  • «Оқуға құштар мектеп»,
  • «Еңбек – елдің мұраты»,
  • «Ерте жастан экологиялық мәдениет»,
  • «Қоғамға қызмет»,
  •  «Психологиялық қызмет және мектептегі татуласу қызметтерін ұйымдастыру»,

Осы жобаларды іске асыру білім алушылардың тәрбиелік, өмірлік кеңістігінің әлеуетін кеңейтуге, жеке тұлғаның өзекті қажеттіліктері мен қабілеттерін іске асыруға мүмкіндік береді. Жобаларды білім беру ұйымы білім алушылардың отбасыларымен, басқа да әлеуметтендіру нысандарымен – білім беру ұйымының әлеуметтік серіктестерімен тұрақты өзара іс-қимылда және тығыз ынтымақтастықта жүзеге асырылады.

  •  Білім алушыларды тәрбиелеуге құндылықтық-бағытталған тәсілді іске асыру бағдарламасының материалдары Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының сайтында орналастырылған. (https://uba.edu.kz/qaz)

Қазіргі уақытта «Ұшқыр ой алаңы» дебаттық қозғалысы, мектеп парламенті, «Жас Ұлан», «Жас Қыран», «Жас Сарбаз» балалар қоғамдастығы оқудан тыс қызметті ұйымдастырудың табысты нысандары болып табылады.

  •  Оқушылардың мектептегі өзін-өзі басқаруы білім беру процесін демократияландыруға ықпал етеді және білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысының ажырамас бөлігі болуы керек.
  •  Дебаттың мақсаты-зияткерлік рөлдік ойын, білім беру технологиясы, ол бар білімді қолдана білуді қалыптастырады, функционалдық сауаттылықты дамытады және болашақта өзін-өзі сәтті жүзеге асырудың кепілі болады.
  •  2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап білім беру ұйымдары пікірсайыс клубтары мен мектептің өзін-өзі басқару клубтарын ашуы, оның ішінде мектептің аудандық,

қалалық, облыстық деңгейлерінде пікірсайыс қозғалысының мектеп лигасын іске қосуы қажет.

  •  Білім беру ұйымдарында «Мектеп парламент» білім алушылардың өзін-өзі басқару органдарын дамыту тұжырымдамасы https://www.ziyatker.org/schoolparliament сайтында орналастырылған.

Сыныптан тыс іс-шараларды ұйымдастырудың құрамдас бөлігі жалпы мектептік іс-шаралар болып табылады. Жалпы мектептік іс-шаралардың идеялық-құндылық мазмұны білім алушылардың қажеттіліктеріне, мектептің ерекшеліктеріне, сондай-ақ мемлекеттік саясат қағидаттарына бағдарланады.

Жалпымектептікіс-шаралардыөткізукезіндемемлекеттікрәміздерге

құрметпен қарауды насихаттау маңызды.

Жалпы мектептік іс-шараларға мыналар кіреді:

  • ұлттық және мемлекеттік мерекелерге байланысты іс-шаралар;
  • еліміздегі атаулы күндер мен маңызды оқиғаларға арналған іс-шаралар;
  • оқу жылының басталуына, аяқталуына арналған салтанатты іс-шаралар;
  •  олимпиадалардағы, спорттық және шығармашылық конкурстар мен жарыстардағы жетістіктері үшін білім алушылар мен педагогтерді марапаттау рәсімдері;
  •  оқушылар мен педагогтардың бастамасы бойынша ұйымдастырылған флешмоб акциясы;
  •  мектептегі әлеуметтік және қайырымдылық жобаларға арналған іс- шаралар;
  •  отбасылармен және мектеп серіктестерімен бірлесіп өткізілетін іс- шаралар;
  • білім алушылар мен педагогтердің қатысуымен көшпелі іс-шаралар. Жалпы мектептік салтанатты іс-шараларды өткізуге қойылатын талаптар:
  •  іс-шаралардыөткізукезіндешарларды,көгершіндердіаспанға ұшырмау;
  •  барлық жалпы мектептік іс-шаралар түрлі компанияларды тартпай мектеп тарапынан тегін өткізіледі;
  •  патриоттық тәрбиеге, мемлекеттік рәміздерге деген құрметке ерекше көңіл бөлінеді.
  • Ұлттық мерекелер, мемлекеттік мерекелер, кәсіби және өзге де мерекелер

«Қазақстан Республикасының мерекелері туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы N 267 Заңымен реттеледі.

Сабақтан тыс іс-шараларды ұйымдастырудың бір түрі-мектеп театрлары. Мектептегі театр үйірмелері білім алушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға және эстетикалық талғамға ықпал етеді. Әр түрлі спектакльдерді дайындауға және қоюға қатыса отырып, білім алушылар әдеби шығармаларды тереңірек зерттеуге, костюмдер жасауда шығармашылық танытуға, сондай-ақ эмпатия, ынтымақтастық, эмоционалды интеллект сияқты әлеуметтік- эмоционалды дағдыларды дамытуға мүмкіндік беріледі. Сондықтан білім беру ұйымдарына жетекшілік ету үшін мүдделі білім алушыларды, тілдік пәндердің педагогтерін, жергілікті театр әртістерін қатыстыра отырып, мектеп театр үйірмелерін құру мүмкіндігін қарастыру ұсынылады.

Сонымен қатар, қазіргі заманғы мектеп тәрбие процесінде сабақтан тыс қызметті ұйымдастырудың инновациялық әдістерін, формаларын, модельдерін іздеуді жүзеге асырады, олар:

      • қайырымдылық әлеуметтік жобалар;
      • елдің мәдени көрікті жерлеріне экскурсиялар;
      • Ted форматындағы кездесулер;
      • кәсіби бағдар беру мақсатында шақырылған қонақтармен кездесулер;
      • стартап-жобаларды қорғау;
      • мектеп подкастын жүргізу;
      • мектеп газетін ұйымдастыру;
      • мектеп серіктестерімен желілік байланыс.

Мысалы, білім алушыларды «Қоғамға қызмет» әлеуметтік волонтерлік жобасына, «Мектепке жол», «Biz birgemiz» акцияларын жүзеге асыруға кеңінен тартуға болады.

  •  Орта білім беру ұйымдарында волонтерлік қозғалысты ұйымдастыру туралы толығырақ ақпарат «Білім беру саласындағы волонтерлік пен қайырымдылық және олардың қазіргі жағдайдағы білім беру жүйесін жаңғыртудағы рөлі» әдістемелік ұсынымдарында қамтылған (https://uba.edu.kz/qaz).

 Мектептің отбасымен өзара әрекеттесуі. Мектеп пен ата-аналардың өзара байланысы кезінде балалардың мүддесі үшін ынтымақтастық қажет. Ата

  • аналарға арналған дәрістерді, ата-аналар кештерін, Ашық есік күндерін, тренингтерді онлайн және офлайн форматта өткізу, «Ата мектебі», «Әже мектебі», «Әке мектебі», «Ана мектебін», «Аға мектебі» және с.с. құру ұсынылады. Бұл мектептерді құрудың мақсаты – бала тәрбиесіндегі отбасының рөлін арттыру.

Тәрбие жұмысында орта білім беру ұйымдарында мектеп пен ата- аналардың өзара байланысын ұйымдастырудың жаңа форматы анықталды.

Мектеп пен ата-аналардың өзара байланысының жаңа форматын іске асыру шеңберінде ата-аналар қоғамдастығымен жұмыс бағытының мынадай деңгейлері айқындалды:

    •  жеке (педконсилиум, әңгімелесу, консультация, бала туралы ата-аналарды толық хабардар ету);
    •  топтық (ата-аналар комитетімен өзара әрекеттесу; топтық кеңестер; ата- аналармен практикалық сабақтар; тренингтер; әкелермен кездесулер);
    •  ұжымдық (ашық есік күндері; «дөңгелек үстелдер»; тәрбие тәжірибесімен алмасу бойынша конференциялар; ата-аналар лекторийі; ата-аналар апталығы).

Отбасы мен мектеп арасындағы қарым-қатынасты ұйымдастырудағы басты міндеттердің бірі-ата-аналардың бала тәрбиесіндегі рөлі, мектеп пен сыныптың білім беру процесіне қатысу қажеттілігі туралы дұрыс түсінігін қалыптастыру.

Мектеп пен ата-аналардың өзара іс-қимыл форматын ұйымдастыру бойынша жұмыстың жаңа мазмұны мыналарды көздейді:

    • ата-аналарды баланы оқыту мен тәрбиелеу процесіне толық тарту;
    •  ата-аналарды тәрбиелеу әдістерімен, балалардың физиологиялық және психологиялық даму кезеңдерімен таныстыру;
    •  ата-аналардың балалармен бірлескен жұмысы (үйірмелер, секциялар, клубтар, тренингтер, сапарлар);
    • балаларды тәрбиелеу деңгейін бірлесіп бағалау;
    • ата-аналардың мектептегі өзін-өзі басқаруға қатысуы.

Ата-аналар үшін балаларға мамандық таңдауда дұрыс бағытты көрсету, еңбекке деген құрметке баулу өте маңызды. Мұғалімдер ата-аналармен баланың мамандық таңдау мәселесі бойынша түсіндіру және тәрбие жұмыстарын жүргізуі керек. «Баланы жұмысқа ал», «Он күн ата-ана жұмысында» («НЗМ» ААҚ тәжірибесі) сияқты жобалар білім алушылардың кәсіби бағдарлануына ықпал етеді, әлеуметтік белсенділігі мен азаматтық жауапкершілігін арттырады.

Ата-аналардың, қоғамның, үкіметтік емес ұйымдардың қатысуымен

«Мектептегі бір күн» жобасын іске асыру ата-аналардың қажеттіліктерін, сұраныстарын, отбасылық ерекшеліктері мен отбасылық тәрбиесі ескеріледі, ата-аналарды мектептің, сыныптың, өз баласының істеріне жұмылдыруға, білім беру процесінің барлық қатысушыларымен өзара іс-қимыл жасауға жәрдемдеседі

«Отбасы – мектеп» жобасы отбасының тәрбиелік әлеуетін, Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарында білім алушылардың ата-аналарымен өнімді өзара іс-қимыл және отбасылық тәрбие бойынша педагогтердің әдістемелік тәжірибесін жетілдіруге бағытталған.

Отбасы мен мектептің өзара іс-қимылы педагогтер мен ата-аналардың жеке әңгімелесулері, электрондық журнал, телефон арқылы сөйлесу, хат алмасу, жеке консультациялар, ашық сабақтар, Ашық есік күндері, сыныптан тыс іс- шаралар (ата-аналармен бірлескен мерекелер, экскурсиялар, сапарлар, саяхаттар), балалар жұмыстарының көрмелерін ресімдеу (суреттер, аппликациялар) арқылы жүзеге асырылады.

Білім алушылардың мемлекеттік тілді меңгеру деңгейін арттыру үшін сыныптан тыс қосымша іс-шараларды негізінен мемлекеттік тілде өткізу ұсынылады.

Ата-аналармен жұмыс келесі бағыттарда жүргізіледі:

    • Оқушылардың оқу жетістіктерін талдау.
    •  Ата-аналарды сыныптағы эмоционалды климаттың жағдайымен таныстыру. Мұнда әңгіме тақырыбы білім алушылардың қарым-қатынасы, сыртқы келбеті және басқа да мәселелер болуы мүмкін.
    • Психологиялық-педагогикалық ағарту.
    •  Ұйымдастыру мәселелерін талқылау (экскурсиялар, сынып кештері және т.б.).

Педагогикалық консилиумдарды мектептер кесте бойынша сыныптар мен пәндер бөлінісінде жүргізеді, онда ата-аналарды балалардың оқу жетістіктері және оларды оқудан тыс қызметке тарту туралы хабардар етеді.

  •  Отбасылыққұндылықтардықалыптастырубойыншаәдістемелік ұсынымдарды uba.edu.kz/qaz сайтынан жүктеуге болады..

Сонымен қатар, отбасыларды: жас отбасы клубтары, болашақ ата-аналарға арналған дәрісханалар, ата-аналар мен балаларға арналған клубтарды дамыту отбасылық оқу жобасына тартуға болады. Отбасылық оқырмандар клубының мақсаты – білім алушылар мен олардың ата-аналарының бірлесіп оқуға және шығармашылыққа деген қызығушылығын ояту. Клубтың міндеттері оқуға деген сүйіспеншілікті тәрбиелеу; ақпараттық мәдениетті тәрбиелеу; кітапқа қызықтырудың стандарттан тыс түрлерін енгізу; оқу процесінде отбасының рөлін арттыру болып табылады.

Қолайлы білім беру ортасын құруда сынып жетекшісі ерекше рөл атқарады. Сынып жетекшісі үнемі сынып сағаттарын және оқушылармен жеке кездесулер өткізеді. Сынып сағаттары білім мазмұнының маңызды бөлігі болуы тиіс. Сынып сағаттарының жоспарларын жасау кезінде оқушылардың жеке қажеттіліктері мен мүдделеріне назар аудару керек. Тақырыптық сынып сағаттарын өткізу формалары:

  • нақты тақырыптағы әңгіме,
  • пікірталас, диспут, дебаттар,
  • рөлдік ойындар,
  • тақырыптық дәріс,
  • сынып жиналысы,
  • байланыс сағаты,
  • ойын-саяхат,
  • тренингтер,
  • конференциялар,
  • шеберлік сыныптар,
  • театрлық қойылымдар

Сынып сағаттары кезінде сынып жетекшісі білім алушылармен бірге сыныптың жалпы нормалары мен ережелерін әзірлеуге бастамашылық жасай алады. Қазіргі зерттеулерге сәйкес, бұл мінез-құлықтың жалпы нормаларын бірлесіп талқылау және үйлестіру, олардың жауапты сақталуына әкеледі.

  •  Сынып сағаттарын өткізудің инновациялық тәсілдері туралы материалдар Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының сайтында орналастырылған. Алтынсарин https://uba.edu.kz/qaz).

 Тәрбие саласындағы мұғалімнің үздіксіз дамуы мектептегі әдістемелік бірлестіктер аясында құндылықтарды қалыптастыру мәселелерін бірлесіп талқылауды, рефлексияны және зерттеуді қамтиды. Педагог үшін білім беру

мақсаттарына қол жеткізуде шығармашылық жобалық қызметті, командалық жұмысты, құрдастар арасында өзара оқытуды (peer learning) көтермелеу үшін

«төңкерілген сынып», сторителлинг, театр педагогикасы сияқты оқытудың тиімді технологияларын үздіксіз жетілдіру және іздеу маңызды. Сонымен қатар, педагогтерге оқу-тәрбие процесінде білім алушылардың бойында өсуге, өзіне деген сенімділікке, мақсатқа жетуде табандылыққа және осыған сай өзін-өзі бағалауға психологиялық көзқарасты дамыта білу маңызды.

Мектептің тәрбие жүйесін басқару.

 Мектептің тәрбие жүйесі білім беру процесіне қатысушылармен жасалады. Әрбір мектеп жергілікті қоғамдастықтағы рөлін ескере отырып, өзінің миссиясы мен даму стратегиясын айқындайды, сонымен қатар, тәрбие жұмысының жоспарын әзірлейді. Жоспар білім алушылардың мүдделері мен қажеттіліктерін, мектепорналасқанаймақтыңәлеуметтік-экономикалықжәнемәдени ерекшеліктерін көрсетуі тиіс жүйені құрайтын іс-шаралар төңірегінде құрылады. Директордыңтәрбиежұмысынажетекшілікететінорынбасары педагогтармен, ата-аналармен, білім алушылармен, мектеп серіктестерімен тиімді ынтымақтастық құрады; білім алушылардың оқудан тыс қызметін және кәсіптік бағдарлануын ұйымдастыруды үйлестіреді. Сонымен қатар, ол сынып жетекшілерінің қызметін үйлестіреді, мониторинг жүргізеді, әдістемелік қолдау көрсетеді және сапалы кері байланысты қамтамасыз етеді, сондай-ақ сынып жетекшілеріне апта, ай және жылға арналған тәрбие жұмысының жоспарын

әзірлеуге көмектеседі.

  •  Орта білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысын басқару туралы толық ақпарат келесі сілтемедегі әдістемелік ұсынымдарда берілген: https://uba.edu.kz/qaz
    • Білім беру ұйымдарында психологиялық қызметті ұйымдастырудың ерекшеліктері

Қазіргі білім беру жүйесінде психологиялық қызмет қажетті құрамдас бөлікке айналады. Педагог-психологтармен білім алушыларды оңалту, түзету және басқа да медициналық-психологиялық-педагогикалық қолдау және көмек көрсету жұмыстары жүргізіледі.

Психологиялық қызметтің мақсаты – оқу-тәрбие процесіне қатысушылардың психологиялық салауаттылығы үшін жағдайларды қамтамасыз ету.

Мақсатқа жетудің негізгі құралы білім беру ұйымында әр баланың психикалық және жеке дамуын қамтамасыз ететін психологиялық жағдайларды құру және қолдау болып табылады.

Психологиялық білім беру қызметінің бағыттары: білім беру процесіне қатысушылардың жас, психологиялық және гендерлік ерекшеліктерін ескере отырып, тұлғаның зияткерлік және адамгершілік дамуын тиімді қамтамасыз ету,

білім берудің барлық деңгейлерінің кеңістігіне жеке, мәдени, әлеуметтік және кәсіби даму бағыттарын кіріктіру.

Педагог-психологтың негізгі қызметтері: психологиялық білім беру, психологиялық кеңес беру, психологиялық диагностика, психологиялық түзету, психологиялық оңалту және әлеуметтік-психологиялық бейімдеу.

«Орта білім беруде мектеп климатын бағалау үшін индикаторларды әзірлеу» әдістемелік ұсынымдары; «Оқушылардың репродуктивті денсаулығын және қауіпсіз мінез-құлқын қорғау» туралы әдістемелік ұсынымдар Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА сайтында орналастырылған uba.edu.kz

    • Білім беру ұйымдарында әлеуметтік қызметті ұйымдастырудың ерекшеліктері

Қазақстан Республикасының «Бала құқықтары туралы», «Неке және отбасы туралы», «Білім туралы» Заңдарының негізінде баланың құқықтары мен мүдделерін қорғау мектепте мынадай бағыттар бойынша қалыптастырылады:

      •  балалардыңқұқықтарымензаңдымүдделерітуралыҚазақстан Республикасының заңнамасын сақтау;
      •  ата-аналар, оқушылар, мектеп мұғалімдері үшін кеңестер, тренингтер, диагностикалық жұмыстар;
      •  сапалы білім беру және балаларды дұрыс тәрбиелеу үшін әлеуметтік жағдайлар жасау;
      • әлеуметтік жетімдіктің алдын алу бойынша жұмыстар жүргізу;
      • балалардың бос уақытын ұйымдастыру
      •  тиісті ведомстволармен (жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменті, Балалардың құқықтарын қорғау, денсаулық сақтау, қорғаншылық және қамқоршылық комитеті, кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау жөніндегі Комиссия) тығыз байланысты қолдау.

Әлеуметтік педагог баланың жан-жақты психологиялық дамуы үшін жағдай жасау, тәрбиеге теріс көзқарасты жою, салауатты өмір салтына оң көзқарас қалыптастыру, баланың жеке басының дамуының бұзылу себептерін анықтау, профилактикалық іс-шаралар өткізу, насихаттау жұмысы арқылы педагогтар мен балалардың жоғары психологиялық, құқықтық біліктілігін қамтамасыз ету арқылы отбасы мен балаларға әлеуметтік-педагогикалық көмек көрсетеді.

    • Білім беру ұйымдарында білім алушылардың өзін-өзі басқару қызметін ұйымдастырудың ерекшеліктері

Қазір әр білім беру ұйымдарында балама шешімдері бар проблемалар бар. Оқушылардың өзін-өзі басқару пікірін ескере отырып, осы мәселелердің көпшілігін шешуге болады. Мектепте оқушылардың өзін – өзі басқару жүйесін құрудың ең оңай жолы-оқушылардың «белсенділігін» күтпей-ақ, мектеп әкімшілігі мектеп оқушыларының өкілдерімен кеңесусіз шеше алмайтын мәселелердің шеңберін анықтау.

Мектептегі өзін-өзі басқарудың инновациялық жүйесінде адам мен қоршаған әлем арасындағы қатынастардың көп деңгейлі жүйесі ретінде салауатты өмір салты бағдарламасы болуы керек, дамудың әмбебап заңдылықтары мен алгоритміне сәйкес кезең-кезеңмен қалыптасуына, адамның тікелей және кері себептік қатынастар кешенін құруға ықпал етуі керек.

Өзін – өзі басқарудың инновациялық жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі- шығармашылықтың жеке және ұжымдық формалары арқылы адамның: жауапкершілік, тұрақтылық, ізгі ниет және қатысу секілді негізгі қасиеттерін тәрбиелеуге ықпал ету.

Мектептегі өзін-өзі басқару деңгейлері

Мектептегі өзін-өзі басқару құрылымы төрт деңгейлі:

      •  деңгей. Сыныптардағы өзін-өзі басқару: сынып жиналысы, сынып активі, жұмыс секторлары.
      • деңгей. Мектептің өзін-өзі басқаруы: мектеп активі. 3-деңгей.
  •  Жалпы мектептік оқушылардың өзін-өзі басқаруы: жоғары сынып оқушыларының Кеңесі.
  •  Жалпы мектептік өзін-өзі басқару: мектеп кеңесі: оқушылар, ата-аналар, мұғалімдер.

4-деңгей. Жалпы мектептік конференция.

    • Қамқоршылық кеңестің жұмысын ұйымдастыру Қамқоршылық кеңес және оның қызметін ұйымдастыру Қамқоршылық кеңестің мақсаттары:

 білім беру ұйымдарына жәрдемдесу, бекітілген жарғылық функцияларды орындау;

 білім беру ұйымының білім алушылары мен педагогтары үшін қажетті жағдайлар жасау;

 білім беру ұйымдарына қаржылық қолдау көрсету, материалдық- техникалық базаны нығайту;

білім беру ұйымын одан әрі дамытуға жәрдемдесу.

Қамқоршылық кеңестің қызметі «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 44-бабының 9-тармағына сәйкес әзірленген

«Қамқоршылық кеңестің жұмысын ұйымдастырудың және оны білім беру ұйымдарында сайлау тәртібінің үлгілік қағидаларымен» реттеледі.

Қамқоршылық кеңес білім беру ұйымының әкімшілігімен, ата-аналар комитетімен, жергілікті атқарушы органдармен, мүдделі мемлекеттік органдармен және өзге де жеке және/немесе заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасайды.

  • БІЛІМ БЕРУДІҢ ИНКЛЮЗИВТІК СИПАТЫ
    • Инклюзивті білім беруді нормативтік-құқықтық қамтамасыз ету

Қазақстанда, әлемнің көптеген елдеріндегідей, инклюзивті білім беру білім беру жүйесін дамытудың маңызды бағыты болып табылады, өйткені дамыған

халықаралық қоғамдастықта инклюзивті білім беру әрбір адамның білім алу құқығын іске асыру құралы ретінде танылған. Біздің еліміз де аталмыш ұстанымды қолдайды. Мұны әрбір баланың сапалы білімге тең қолжетімділігін қамтамасыз етудің білім беру саласын дамытудағы басты міндет болып есептелетіндігі айғақтай түседі.

Еліміздің президенті Қ.К. Тоқаев 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына жолдауында: «Күнделікті мәселелерді шешумен қатар, балалардың бәріне бірдей мүмкіндік туғызу үшін жүйелі шаралар қабылдау қажет. Балаларымыз қай жерде тұрса да, қандай тілде оқыса да сапалы білім алуы керек» деп атап өтті. Сонымен қатар мемлекет басшысы 2021 жылғы 1 қыркүйектегі «Халық бірлігі және жүйелі реформалар – ел өркендеуінің берік негізі» атты Қазақстан халқына жолдауында: «Біздің білім беру жүйеміз қолжетімді әрі инклюзивті болуға тиіс» деп белгілеп өтті.

 Инклюзивті білім берудің басты аспектілерінің бірі болып есептелетін инклюзивті саясаттың соңғы жылдары елімізде қарқынды түрде дамып келе жатқандығын байқауымызға болады. Бірқатар құжаттар ратификацияланды, заңнамалық және нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер енгізілуде, барлық мүдделі тараптардың қатысуымен әртүрлі деңгейлерде талқылаулар іске асуда.

Мектеп әкімшілігі мен педагогтерге еліміздің мектептерінде білім беру процесінің қолжетімділігі мен инклюзивтігі қағидаттарын іске асыру үшін басты мәнге ие нормативтік құқықтық құжаттарға шолуды ұсынамыз.

    • Инклюзивті білім беру ортасын құру бойынша ұсынымдар

Барлық білім беру ұйымдарында инклюзивті практиканы инклюзивті саясат пен инклюзивті мәдениет негізінде дамыту қажет. Ерекше білім беруді қажет ететін балаларды инклюзивті педагогиканың негізгі принциптерін терең түсінбей жалпы білім беру процесіне қосу мүмкін емес.

Инклюзивті білім берудің сегіз принципін еске түсірсек:

      • Адамның құндылығы оның қабілеті мен жетістіктерімен өлшенбейді. 2 . Әрбір адам сезінуге, ойлауға қабілетті.
  • Әрбір адам қарым-қатынасқа түсуге құқылы.
  • Барлық адамдар бір-біріне мұқтаж.
  • Шынайы қарым-қатынас негізінде ғана сапалы білім алуға болады.
  • Барлық адамдар құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.
  • Кез келген адамның жетістіктері қолынан келетін істерімен өлшенуі

тиіс.

  • Әртүрлілік адамды тек дамыта түседі.

*Берілген принциптер 1959 жылдың 20 қарашасында БҰҰ-ның Бас Ассамблеясында жарияланған Бала құқықтарының декларациясы принциптеріне негізделген.

 Инклюзивті білім беруге сәйкес барлық балалар ақыл-ой немесе физикалық дамуына; мәдени, әлеуметтік, этникалық, нәсілдік, діни ерекшеліктеріне қарамастан құрдастарымен тең дәрежеде жалпы білім беретін мектепте білім алуға құқылы.

 Инклюзивті білім беру принциптеріне сәйкес білім беру ұйымдары барлық білім алушылардың білім алудағы әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс.

 Педагогтер балалардың ақыл-ой қабілеттері түрліше болатындығын, берілген білімді түрліше қабылдайтындығын ескеруі керек. Мысалы, бір білім алушы жаңа материалды жылдам игерсе, келесі білім алушы үшін көбірек уақыт қажет болуы мүмкін. Сәйкесінше берілген білімді бекіту үшін бірнеше рет қайталау немесе жаңа ақпаратты айтып не көрсетіп түсіндіру қажет болуы мүмкін.

 Білім алушылардың бағдарламалық материалдарды меңгеру деңгейі оқытудың деңгей бойынша сараланған тәсілдерін пайдалануға байланысты. Білім беру процесінде саралау тәсілдерін пайдаланғанда әрбір білім алушының жеке мүмкіндіктері мен қабілеттері ескеріліп, оқыту деңгей бойынша шағын топтар жүйесі негізінде іске асады. Яғни педагогтер білім алушыларға жеке ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып оқу бағдарламаларын бейімдеу негізінде сараланған тапсырмалар, вариативті әдістер қолдану арқылы көмек көрсетеді.

 Оқытуды саралау оқу процесін білім алушының жеке ерекшеліктерін ескеріп ұйымдастыруға, барлық білім алушылардың білім мазмұнын меңгеруіне мүмкіндік береді. Білім мазмұны түрліше берілгенімен, барлығына бірдей ортақ инвариантты бөлік сақталуы тиіс. Саралау жағдайында оқыту процесі білім алушылардың танымдық қажеттіліктерін, олардың жеке ерекшеліктерін ескереді.

 Осылайша сараланған оқу процесінің мақсаты – әрбір білім алушының қажеттіліктері мен ерекшеліктерін ескере отырып сапалы білім алуына, қабілеттері мен мүмкіндіктерін максималды түрде дамытуға жағдай жасау.

 Оқыту процесіндегі жеке сараланған тәсілді пайдаланудың негізгі міндеті – білім алушының біліміндегі олқылықтардың алдын алу. Мұндайда басты назар білім алушылардың ұжымдық жұмысын ұйымдастыруға аударылады. Педагог жеке білім алушыларда пайда болуы мүмкін қиындықтарды болжай білуі тиіс. Мұндай жағдайларда педагог білім алушыға оқулықтағы материалмен алдын ала танысу, мәтінмен жұмыс істеуде қиналатын оқушылар үшін көрнекіліктер, иллюстрация, сызбалар қолдану, ұқсас жаттығуды қайта орындауға ұсыну арқылы бекіту жұмысына көп көңіл бөледі немесе білім алушыны ойландыратын сұрақтарды қоя алады.

 Ерекше білім беруді қажет ететін балаларды оқытудағы жеке тәсіл әрбір пәннің ерекшеліктерін ескеруді қажет етеді. Педагог сыныпта кез келген білім алушы сұрақ қоя алатындай ахуалды қалыптастыруы керек. Ерекше білім беруді қажет ететін балалармен жұмыстың әдістерін меңгеру білім алушылардың психикалық ерекшеліктерін зерделеуге байланысты. Әрбір білім алушының жеке ерекшеліктерін білу онымен жұмыс істеудің оңтайлы жолын табуға көмектеседі. Мұндайда білім алушының келесі ерекшеліктерін ескеру маңызды:

  • баланың физикалық және психикалық дамуына әсер ететін ерекшеліктер;
  • сөйлеу, зият, эмоциялық-ерік аясы;
  • балалардың жас және жеке ерекшеліктері;
  •  балалардың қызығушылықтарын, қабілеттерін, мүмкіндіктерін анықтап, дамытуға жағдай жасау;
  • психикалық процестері (қабылдау, назар аудару, есте сақтау, ойлау);
  • темперамент типі.

 Жеке тәсіл аталған ерекшеліктерді ескеріп қана қоймай, әрбір білім алушымен жеке жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді. Кейбір білім алушылар үшін жеке жұмыс істеу – дамудың негізгі шарттарының бірі екендігін естен шығармау керек.

 Осылайша, инклюзивті білім беру жағдайында қазіргі педагог қызметінің негізгі ерекшелігі – кәсіби қызметінің көп бағыттылығы және әртүрлілігі. Сабақта мұғалім шешетін міндеттердің ішінде ең бастысы – білімді меңгеруіне қолайлы жағдай жасау негізінде білім алушыны кез келген оқу әрекетіне қосу.

 «Білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық қолдап отыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 қаңтардағы № 6 бұйрығында ерекше білім беруді қажет ететін білім алушылардың келесі топтары анықталған:

  •  мінез-құлық және эмоционалдық проблемалары, қолайсыз психологиялық факторлары (отбасындағы тәрбиенің бұзылуы, бала-ата-ана және отбасыішілік қарым-қатынастар) бар балалар;
  •  әлеуметтік-психологиялық, экономикалық, лингвистикалық мәдени сипаттағы кедергілері (әлеуметтік қауіпті отбасы балаларының педагогикалық немқұрайлылығы; жергілікті қоғамға бейімделуде қиындықтарға тап болған балалар (босқындар, мигранттар, кандастар және т.б. отбасылар);
  •  даму мүмкіндіктері шектеулі (есту, көру, интеллект, сөйлеу, тірек-қимыл аппараты, психикалық дамуы тежелген және эмоционалдық-еріктік бұзылыстар) бар балалар.

 Төменде ерекше білім беру қажеттіліктерін ескере отырып, балаларды оқыту стратегиясын құруда мұғалімдерге арналған ресурстар мен сілтемелер берілген.

Ерекше білім беру қажеттіліктері

Мұғалім стратегиясы

Мінез-құлық және эмоционалдық проблемалары, қолайсыз психологиялық

факторлары (отбасындағы тәрбиенің бұзылуы, бала-ата-ана және отбасы ішілік қарым-қатынастар) бар балалар

Мінез-құлықтың айқын виктимділігі бар балалар. Бұл топтағы балаларды бірнеше топқа бөлуге болады:

– соматикалық аурулармен ауыратын немесе әлсіз, жиі әрі ұзақ ауыратын балалар;

  • гипоактивті немесе қимылы баяу балалар;
  • депрессивті балалар;

Эмоциялық-ерік бұзылыстары бар балалар (негізінен жасөспірім балалар).

Бұл категорияға жататын балалармен жұмыстың әрбір нақты тәжірибесі жеке сипатқа ие. Мұғалімнің барлық стратегиялары білім беру процесін бейімдеуге көмектесетін отбасымен, психологпен және өзге мамандармен серіктестікте анықталуы тиіс.

– гиперактивті балалар, сонымен қатар назар жетіспеушілігі синдромы бар балалар;

  • агрессивті балалар;
  • девиантты мінез-құлыққа ие балалар;

Ата-аналардың қамқорлығынсыз қалған балалар

Мектепте білім беру процесінде жетім балалардың қиындықтарының болуы және сәйкесінше одан кейін қоғамда сәтсіз әлеуметтенуінің себептері келесідей болуы мүмкін:

  • депривация;
  • дисфункциялы отбасыдағы, асоциалдағы ортадағы өмірлік тәжірибе;
  • жетім балаларға арналған мекемелердегі әлеуметтендіру нәтижелерінің төмендігі.

Ата-аналардың қамқорлығынсыз қалған балалардың қиындықтарын келесі жолдар негізінде еңсеруге болады:

  • асырап алған отбасыда бейімделіп бастағанда оқу үлгеріміне қойылатын талаптарды жеңілдету;
  • оқытудың стандартты емес формаларын пайдалану: әртүрлі жастағы топтарда оқыту, жасы үлкен балалардың жасы кіші балаларды оқытуы;
  • баланың қызығушылықтарын ескеру, мұндайда бір қызметтегі табысты тәжірибе қызметтің өзге формаларына ауыстырыла алады.

Әлеуметтік-психологиялық, экономикалық, лингвистикалық мәдени сипаттағы кедергілері (әлеуметтік қауіпті отбасы балаларының педагогикалық

немқұрайлылығы, жергілікті қоғамға бейімделуде қиындықтарға тап болған балалар (босқындар, мигранттар, кандастар және т.б. отбасылар) бар балалар

Қандас баланың білім беру қажеттіліктері сипаттамалардың бес ерекше түрімен байланысты: тіл, бастапқы білімдер, эмоциялық жағдай, әлеуметтік дағдылар, мәдени нормалар және қағидаттар. Бұл білім беру қажеттіліктері бірінші кезекте тіл мәселелерімен байланысты. Бұл өз алдына мемлекеттік тілді оқытуды ерекше ұйымдастыруды жобалайды.

Өмірлік қиын жағдайға тап болған бала (көшіп қонушы, босқын) әлеуметтенуді қажет етеді.

 Кез келген сабақта тілдік мәселелерді ескеру керек және білім алушыға білімді меңгеруге көмектесетін әдіс-тәсілдерді қолдану керек. Әдетте балаларға тапсырманы орындау түрі (ауызша немесе жазбаша жауап) және орындау уақыты бойынша таңдау құқығы берілуі тиіс. Баланың жұмысты берілген уақыттан асырып орындауға, графикалық сызбаларды, қысқа нұсқаулықтарды, алгоритмдерді пайдалануға мүмкіндігі болуы тиіс.

Даму мүмкіндіктері шектеулі (есту, көру, интеллект, сөйлеу, тірек-қимыл аппараты,

психикалық дамуы тежелген және эмоционалдық-еріктік бұзылыстар) бар балалар

Естімейтін балалар

Естімейтін балалар құлағының түбінде қатты сөйлеген дыбысты естуі мүмкін, бірақ арнайы үйретпесе, адамның сөйлеген сөзіне қарап, сөздер мен тіркестерді түсінбейді.

Есту аппаратын немесе кохлеарлық импланттарды пайдаланғанымен, балалар айналасындағылардың сөзін қабылдауда және түсінуде қиналады.

Мұндай балалардың ауызша сөйлеу қабілеті өздігінен дамымайды. Сол себепті олар ұзақ мерзімді жүйелі түзете- дамытушы жұмысты қажет етеді.

 Есту қабілеті зақымдалған баланы білім беру ұйымындағы оқыту процесіне табысты қосу үшін оның есту қабілетінің қаншалықты зақымдалғанын анықтау, дәрі-дәрмекпен қолдау, баланың аудиограммасына сәйкес есту аппараты моделін нақты талғау маңызды.

Ойын ауызша және жазбаша білдірумен қатар баланың танымдық даму процесі қатар жүреді. Баланың педагогтің сөйлеп тұрғанын көріп тұруы маңызды. Сыныпта көп қозғалмаған да жөн. Бұл балаға мұғалімнің айтқанына қарап сөзін түсінуге көмектеседі. Жұппен жұмысты дамыту қажет (жанындағы көршісінің кітаптың парағын аударып, тапсырманы, нұсқаулықты

түсіндіріп көмектесуі және т.б.).

Есту қабілеті зақымдалған балалар сөзді

есту-көру, есту, көру тәсілдері арқылы түсінеді.

Нашар еститін балалар

Бұл балалардың ерекшелігі қатты дыбыстарды естігенде өздерін қолайсыз сезінеді. Және баланың есту қабілеті нашар болған сайын қатты дыбыстарға қатысты қолайсыздық өрши түседі.

Нашар еститін балалардың вибрациялық сезімталдығы өте жақсы дамыған, сол себепті ырғақты суретті оңай ажырата алады, музыкалық аспаптарда ойнай біледі және билей алады.

Педагог мұндай баламен қарым-қатынасқа түскен кезде ойын ауызша жеткізуі керек, ым- ишаратты пайдалануы керек.

Сұрақты нақты әрі қысқа құрауы керек. Бұл балаларға сұрақтың мазмұнын түсінуге, оған қатысты ойлануға мүмкінідік береді. Сондай-ақ жауап беруге асықтырмау керек. оларға ойлануға уақыт беру керек.

Оқыту процесінде көрнекі материалды көбірек пайдаланған жөн.

Айтылым мен сөйлесімге берілетін тапсырмалар көлемі мен мазмұны білім алушының психикалық-сөйлеу қабілеттерінің дамуына байланысты өзгеруі мүмкін.

Көзі көрмейтін балалар

Көзі көрмейтін баланың қоршаған ортаны қабылдауы да шектеледі. Бұл, әрине, баланың даму қарқынына да өз әсерін тигізеді: көрнекі-бейнелі ойлау білу, кеңістіктік ойлау, кеңістікте бағдарлану, ірі және ұсақ моториканың дамуы нашарлай түседі. Бұл оқуда, жазуда, сөйлеуде қиындықтардың пайда болуына себеп болады.

Көру қабілетінің зақымдалуы қосалқы функциялардың ауытқуына алып келеді (көру өрісінің, көз жітілігінің тарылуы және т.б.). Бұл психикалық процестердің (сезу, қабылдау, елестеу және т.б.) дамуына кері әсерін тигізеді.

Мектепте көзі көрмейтін балаларға білім беру зақымдалған және жеткілікті түрде дамымаған функцияларды қалпына келтіруге және түзетуге бағытталған тапсырмаларды пайдалану есебінде іске асуы тиіс.

Білім алушыны пәндік-кеңістіктік және оқу ортасында бағдарлаудың әдіс-тәсілдерін меңгеруге үйрету қажет:

  • жұмыс орнында отыру, оқулықпен, дәптермен, құралмен жұмыс істеу (қажетті парақты, жолды, әріпті таба білу);
  • оқу құралдарын партада дұрыс орналастыра білу; қарым-қатынасқа түсу үшін ауызша формаларды пайдалану;
  • білім алушыларға мектеп құралдарын іздеуде педагогтен, сыныптастарынан көмек сұрай білуін үйрету.

Көзі нашар көретін балалар

Бұл балаларға көру қабілеті нашар балалар жатады. Олардың көбін амблиопия және қылилығы бар балалар құрайды.

Көру қабілеті зақымдалған балалардың қарқыны баяу келеді, көру қабілеті тез шаршайды, сол себепті көзге көп жүк түсірмей, демалдырып тұру қажет болады.

Бұл топтың білім алушыларына жалпы және көру жұмыс қабілетінің төмендігі, пәндік-практикалықіс-әрекеттерді қалыптастырудың баяулығы, өлшеу дағлыларын меңгеруде қиындықтардың

туындауы тән.

Баланың көру қабілеті жөнінде офтальмолог дәрігердің қорытындысымен танысқан маңызды. Егер білім алушы үнемі көзілдірік тағып жүруі керек болса, оның бұл талаптарды орындауын қатаң қадағалау қажет. Баламен қарым-қатынасқа түскен кезде жарыққа қарсы тұру керек. Тапсырмаларды орындауға көбірек уақыт беру керек.

Көрнекі және үлестірмелі материалдың үлкен болғаны жөн және түсі, контуры және мүсіні бойынша танылуы маңызды.

Сабақ барысында әр баланы атымен атаған маңызды, себебі көру қабілеті зақымдалған бала қай білім алушының жауап беріп жатқандығын түсінуі тиіс.

Тірек-қимылаппаратызақымдалған

балалар өте көп және олардың зақымдары

Ұсынылады:

- кедергісіз кеңістікті қамтамасыз ету;

әртүрлі келеді. Олардың бәріне тән ортақ сипат – қозғалыс функцияларының қалыптасуының тежелуі, дамымай қалуы, зақымдалуы немесе мүлдем тоқтауы. Балаларда тірек-қимыл аппаратының зақымдалуы туа біткен немесе жүре пайда болған ауруларға не зақымдарға байланысты туындауы мүмкін.

Қимыл-қозғалысыныңзақымдалуы неврологиялық сипатқа ие балаларға психологиялық-педагогикалық және логопедиялық қолдау, сонымен қатар әлеуметтік көмек қажет.

Қимыл-қозғалысыныңзақымдалуы ортопедиялық сипатқа ие балалар психологиялық қолдауды және жеке қозғалыс режимін сақтауды қажет етеді.

  • демалу және сабақ өткізу үшін қажетті орындарды ұйымдастыру қажет;
  • қозғалыс патологиясына байланысты санитариялық-тұрмыстық,әлеуметтік- тұрмыстық шарттарды сақтау қажет.

Мектепте арнайы жабдықталған медициналық кабинеттің және емдік дене шынықтырумен айналысуға арналған жабдықталған залдың болғаны жөн.

Баланың сөзі мүлдем түсініксіз болса, бейвербал коммуникация технологиялары пайдаланылады (карточкалар, пәндер).

Баланың практикалық іс-әрекеттері меңгеруіне қарай барлық іс-әрекетті толыққанды қолдаудан жеке әрекет етуге ойысу керек. Сондай-ақ көмектің түрін бейвербал амалдан (әрекет, зат, ым-ишара) сөйлеуге (кемшіліктер бар тұстарға нұсқау, іс-әрекеттерді бағалау, ынталандыру) ауыстыру қажет.

Баламен сөйлесу кезінде онымен бір деңгейде, жанында отырып сөйлесу қажет.

Сөйлеу қабілеті ауыр зақымдалған балалар

Сөйлеу қабілеті ауыр зақымдалған балаларға сөзді қабылдау және түсіну үшін, сөйлемдегі сөздерді анық әрі ретімен айту үшін, айтылған ойды есте сақтау үшін ұзағырақ уақыт қажет.

Сөйлеу қабілеті зақымдалған балаларға сөзді қабылдап түсіну үшін, мәтіндегі сюжеттік желілердің кезектілігін есте сақтау үшін көмек керек.

Жұмыс өнімділігінің төмендеуі және тез шаршау оқытудың баяу қарқынын қажет етеді.

Сөйлеу қабілеті ауыр зақымдалған балалар тапсырмаларды орындауға бірден кіріспейді.

Оларға импульсивті және ретсіз қозғалыстарды орындаған жеңілірек.

Әрбір нақты білім алушының сөйлеу қабілетінің дамымау себептерін түсіну үшін логопедпен кеңесу ұсынылады.

Балалаларға тапсырмаларды бере отыра бір баланың әлеуетті мүмкіндіктері әртүрлі тапсырмалар типін орындау кезінде ерекшеленетінін түсіну қажет.

Сұрақтарды қысқа да нұсқа қоя білу керек. Себебі балалар сұрақтың мазмұнын түсіну үшін тереңірек үңілуі тиіс. Ойлануға уақыт беріп, жауаппен асықтырмау қажет.

Білім беру міндеттеріне сәйкес әртүрлі көрнекі материалдарды пайдалана білу керек.

Баламен көбірек сөйлесу қажет, барлық іс- әрекетті ауызша айтып отыру қажет. Бір сөзді бірнеше рет қайталаудан қашпау керек. Сөздерді нақты, сабырмен, жылы әуезбен айту керек.

Психикалық дамуы тежелген балалар Бұлбілімніңжалпықорының жеткіліксіздігімен,ойлауқабілетінің жетілмегендігімен,ойын қызығушылықтарының басым болуымен, интеллектуалдықызметтентез шаршаумен ерекшеленеді.

Балаларға білім беру ұйымында қабылданған мінез-құлық нормаларын сақтау қиын.

Психикалық дамуы тежелген балалар ерекше назарды талап етеді, себебі олар

Балалардың жас ерекшеліктерін, жақын және алыс даму аймағын ескерген жөн.

Сұрақтарды қысқа да нұсқа қоя білу керек. Себебі балалар сұрақтың мазмұнын түсіну үшін тереңірек үңілуі тиіс. Ойлануға уақыт беріп, жауаппен асықтырмау қажет.

Баланың оқудағы нәтижелерін өзге балалардың нәтижелерімен салыстырмау қажет. Қандай да бір баланың жеке дамуын үнемі ынталандыру қажет. Және мұндайда соңғы нәтиже емес,

баланың танымдық процесін, қызметін, даму динамикасын бағалаған маңызды.

өзқызметінұйымдастыруда қиындықтарға тап болады.

Қиындықтар жүйке жүйесіне әсерін тигізеді: балалар тез шаршайды, жұмысқа өнімділіктері төмендейді, кейде бастаған істі аяғына дейін бітірмейді.

Зердесі зақымдалған балалар

Зердесі жеңіл формада зақымдалғанда физикалық жағдайда қандай да бір өзгерістер байқалмауы мүмкін. Зақымның анық көрінуі, әсіресе, хромосомаларға байланысты туа біткен ауруларда (мысалы, Даун ауруы, зат алмасудың бұзылуына байланысты олигофренияның тұқым қуалайтын формалары) байқалады. Зердесі зақымдалған балаларды оқыту мен тәрбиелеудің негізгі мақсаты – әлеуметтік бейімделуі және кәсіби еңбекке дайын болуы.

Зердесі зақымдалған білім алушыны қарапайым сыныпқа қосу үшін мектептің педагогикалық кеңесі мұндай білім алушы үшін жеке оқу жоспары мен жеке оқу бағдарламасын әзірлейді, олар зердесі зақымдалған (жеңіл немесе ауыр) білім алушылар үшін Үлгілік оқу жоспарлары мен бағдарламалары негізінде құрылады.

Оқу тапсырмаларының көлемі мен күрделілігін білім алушының жұмысқа қабілеттігі мен зияты мүмкіндіктерін ескере келе мөлшерлеу керек; оқу материалын түсіну үшін қажет жағдай жасайтын пәндік-практикалық қызметті пайдалану қажет.

Зердесі орташа зақымдалған білім алушы үшін қызметінің негізгі түрлері келесідей болуы керек: жанды және жансыз табиғатты және әлеуметтік өмір құбылыстарын бақылау; пәндік-практикалық қызмет; ойын іс-әрекеттері және ойын қызметі; білім алушылардың шығармашылық-еңбек қызметі, әлеуметтік- тұрмыстық қызмет; білім алушылармен және жақын аймақтағы ересек адамдармен қарым-

қатынас.

Эмоциялық-ерік бұзылыстары бар балалар

Баланың ақыл-ойы зақымдалған болуы мүмкін немесе жоғары интеллектуалды не дарынды болуы мүмкін, десе де қарапайым тұрмыстық және әлеуметтік дағдылары болмауы мүмкін. Бір бала бір жағдайда ебедейсіздік танытса, екінші жағдайда керісінше ептілігімен көрінуі мүмкін.

Эмоциялық-ерік бұзылыстары бар балалардың танымдық белсенділігінде ерекшеліктер болуы мүмкін:

- қоршаған әлемді меңгеруде қызығушылықтың және белсенділіктің болмауы;

  • заттар мен материалдарды оларды пайдалану мүмкіндіктеріне қарай сараламайды, олардың неге арналғанын ескермей пайдаланады;
  • ақпаратты ұзақ өңдейді;

Білім алушымен жұмыс істейтін барлық педагогтер мен мамандар білім беру процесінде ортақ тәсілді ұстануы тиіс. Мұндайда қойылған орындалуы тиіс міндеттерден шегінбеуге тырысу қажет.

Педагог-ассистентті аутизмі бар баланы жиі қолдауы, әсіресе баланың бейімделуі кезінде қолдауы білім беру ортасына сәтті қосудың қажетті шарты болып табылады.

Баланың танымдық қызметтерге қажеттілігіне назар аудару қажет, мәжбүрлеп оқытуға болмайды. Жағымды ахуалда білім беру керек. Барлық балаларға өз іс-әрекеттерінің тізімін ауызша дыбыстау қажет. Аутизмі бар бала үшін алгоритмді білу маңызды.

Аутизмі бар баланың ерекше сипаттамаларын еңсерудің келесі жолдары ұсынылады:

 - ақпаратты сызбалар, көрнекі суреттер арқылы беру; зорығуына жол бермеу; оқу кеңістігін

тәртіппен ұйымдастыру; бала қолданатын заттардың сыртына атын жазып қою; баланы

-назарды бірлесіп бір жерге аудара алмайды.

Әлеуметтік өзара байланыс аясындағы ерекшеліктері:

  • жақын адамдарымен байланыстың бұзылуы;
  • ересек адамның айтқанына мүлдем күлмей жауап беру;
  • балалармен байланысқа түспеу: басқа балаларды елемеу, байқамау, достастуға не қарым-қатынасқа түсуге тырыспау;
  • қоғамда өзін-өзі ұстау нормалары мен ережелерін түсінбеу.

Мінез-құлық ерекшеліктері:

  • стереотипті (қайталатын) қозғалыстарды жасай береді: саусақпен түрте береді, қолын сілкілей береді, тербеле береді және т.б.;
  • кейбір дыбыстық тітіркендіргіштерге шектен тыс сезімтал келеді, ал кейбірін мүлдем елемейді;
  • қандай да бір заттарға шектен тыс назар аударады;
  • көп нәрседен қорқуы мүмкін: қандай да бір тұрмыстық шуылдардан, газеттің сыбдырынан, масаның ызыңынан қорқуы мүмкін. Денеге жанасқанға аса сезімтал болуы мүмкін, бірақ шынайы қауіптен

қорықпауы мүмкін және т.б.

атымен атау; өз-өзіне қызмет көрсету және тұрмыстық бағдарлау дағдыларын үйрету.

 Бала жаңа жерлерден қорықпайтын жағдайда білім беру ұйымының кеңістігімен біртіндеп таныстыру маңызды, сыныптың қай жерде екендігін, сабақтардың қай жерде өтетіндігін, балалардың тамақты қай жерде ішетіндігін және т.б. көрсеткен маңызды;

Баланың сыныптағы жеке орындарын белгілеуде (кішкене шкаф, парта) көрнекі маркерлерді пайдалануға болады: белгілі бір суретті салуға болады немесе бала оқи алатын болса – оның есімін жазуға болады.

Педагогтер сыныптың білім алушылары мен олардың ата-аналарына аутизмі бар баланың өзін құрдастарымен салыстырғанда неге ерекше ұстайтындығын түсіндіруі тиіс. Қоршаған адамдардың әртүрлілігіне құрметпен қарауды дағдыландыру қажет.

 *Инклюзивті білім беру ортасында педагог стратегиялары жөнінде толыққанды ақпаратпен http://engime.org/ob-osobennostyah-organizacii-obrazovatelenogo-processa-v- obshe-v4.html?page=189 сайтынан және Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясымен әзірленген әдістемелік ұсынымдардан таныса аласыз: https://uba.edu.kz/.

 Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың Ұлттық ғылыми-практикалық орталығы" РММ https:// special-edu.kz/

 Оқу бағдарламаларын жүзеге асыру бойынша әмбебап дизайн қағидаттарын сақтау маңызды. Себебі бұл педагогке қабілеттеріне, жасына, жынысына, мәдени немесе тілдік ерекшеліктеріне қарамастан барлық білім алушылар үшін оқу процесін ұйымдастыруға көмектеседі. Әмбебап дизайн әртүрлі қажеттіліктері бар балаларды оқыту және қамту үшін қажетті стратегиялар, материалдар, бағалар және құралдарды әзірлеу жоспарын қамтиды.

Осылайша, мектептің білім беру ортасы барлық білім алушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс, бұл ретте инклюзивті білім беруді іске асырудағы қажетті элемент білім беру сапасы болып табылады және білім алу құқығы әрбір баланың ерте жастан ересек өмірге дейінгі білім беру процесінде табысқа жетуін қамтамасыз ету ретінде қарастырылады.

*Оқытуды саралау және дараландыру мәселелері бойынша толыққанды ұсынымдармен Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясымен әзірленген әдістемелік ұсынымдардан таныса аласыз: https://uba.edu.kz/. және "Арнайы және инклюзивті білім

беруді дамытудың ұлттық ғылыми-практикалық орталығы " РММ сайтында https:// special-edu.kz/

 Бағалау жүйесі инклюзия жағдайында білім беру процесінің сапасын анықтауға, оқытудың стратегиясы мен тактикасы бойынша түбегейлі шешімдер қабылдауға, білім берудің мазмұнын да, күтілетін нәтижелерді бағалау нысандарын да жетілдіруге мүмкіндік беретін оқу жетістіктерін өлшеу мен проблемаларын диагностикалаудың негізгі құралы болып табылады. Білім беру жетістіктерін бағалау кезінде оқу барысында алынған нәтижелер мен жоспарланған мақсаттардың арақатынасы маңызды екенін ескеру қажет.

 Инклюзивті ортадағы оқу жетістіктерін бағалау кезінде білім алушылардың психикасына барынша ұқыпты қарау керек, баланың көңіліне тиюі мүмкін жағдайлардан аулақ болу керек, ерекше білім беруді қажет ететін балалар дамуының психофизиологиялық ерекшеліктерін ескеру қажет.

 «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына сәйкес ерекше білім беруді қажет ететін білім алушыларды бағалау кезінде мұғалім сараланған және/немесе жеке тапсырмаларды қолданады, сондай-ақ білім алушының ерекшеліктерін есепке ала отырып, оның ішінде жеке оқу бағдарламаларын іске асыру кезінде бағалау критерийлеріне өзгерістер енгізеді.

*Ерекше білім беруді қажет ететін балаларды бағалау бойынша толыққанды ақпаратпен https://adilet.zan.kz/rus/docs/V080005191_сілтемесібойынша,сондай-ақ

Ы.АлтынсаринатындағыҰлттықбілімакадемиясыменәзірленгенәдістемелік ұсынымдардан таныса аласыз: https://uba.edu.kz/.

    • Ортабілімберуұйымдарындабілімалушылардыпсихологиялық- педагогикалық қолдау қызметін ұйымдастыру

Инклюзивті практиканы дамыту процесінде білім алушыларды психологиялық-педагогикалық қолдау білім беру процесінің міндетті компоненті болып табылады. Оның өзектілігі пандемия уақытында қашықтан білім беру кезінде өрши түсті.

Еліміздің мектептерінің маңызды міндеті – ерекше қажеттіліктері мен жеке мүмкіндіктерін ескере келе білім алушыларды психологиялық- педагогикалық қолдау қызметін ұйымдастыру. «Қолдау» деп білім беру процесінің барлық қатысушыларының (әкімшілік, мұғалімдер, мамандар, ата- аналар және білім алушылар) өзара байланыста және сабақтастықта жұмыс істеуін түсінуіміз керек. Баланы қолдау оның білім беру ұйымына қабылданған

сәтінен бастап оқу аяқтағанға дейін жалғасуы керек, ал кейбір жағдайларда қолдау одан кейін де қажет болуы мүмкін.

 Инклюзивті білім беру дамуында қиындықтары бар балалардың ғана емес, барлық балалардың ерекше қажеттіліктерін ескереді. Осылайша психологиялық- педагогикалық қолдау қызметі әртүрлі пән мұғалімдері, сынып жетекші және мамандардан (арнайы педагог, логопед, педагог-психолог, әлеуметтік педагог) тұрады. Сонымен қатар психологиялық-педагогикалық қолдау қызметі құрамына педагог-ассистент кіруі мүмкін. Сәйкесінше оқытуда жеке тәсілді қамтамасыз ету, нақты баланың ерекшеліктерін ескеру ұжымдық жұмысты, педагогтер мен мамандардың тығыз өзара байланысын қажет етеді. Аталған қызмет педагогтер және ата-аналарды жеке білім беру бағытын іске асыруға тарту, балалардың одан әрі ілгерілеуі мен олардың табысты әлеуметтенуі туралы күтілетін нәтижелерді зерделеу мақсатында ұйымдастырылады.

Қазіргі уақытта елімізде нормативтік құқықтық актілермен ерекше білім беруді қажет ететін білім алушыларды кешенді психологиялық-педагогикалық қолдаумен қамтамасыз ету қажеттілігі бекітілген.

Педагогтердің назарын Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрімен 2022 жылдың қаңтар айында бекітілген бұйрықтарына аударамыз:

  •  «Ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 қаңтардағы № 4 бұйрығы;
  •  «Білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық қолдап отыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 қаңтардағы № 6 бұйрығы.

«Ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту туралы» бұйрықта оқу қиындықтарының себептеріне байланысты арнайы білім беру қажеттіліктерін бағалау тәртібі анықталды. Оқу қиындықтарының себептеріне байланысты балалар топтарының сипаттамалары және білім беру қажеттіліктерінің түрлері берілген.

 «Білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық қолдап отыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрықта білім беру ұйымдарында психологиялық- педагогикалық қолдау тәртібі, мазмұны, шарттары бекітілді. Білім беру ұйымдарында білім алушыларды психологиялық-педагогикалық қолдауды жүзеге асыру кезеңдерінің сипаттамасы, осы процеске қатысушылардың құрамы, олардың функциялары берілген. Қағидаларда психологиялық- педагогикалық қолдау процесін бақылауды нормативтік құқықтық актілер, білім беру процесіне қатысушылардың лауазымдық міндеттері негізінде білім беру ұйымының әкімшілігі жүзеге асыратыны көрсетілген.

 Сонымен қатар ҚР «Білім туралы» заңының 45-бабының 3-тармағының 4-1 тармақшасының толықтырылғанын атап өту қажет. Оған сәйкес «Білім беру ұйымының басшысы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бұзғаны немесе білім алу үшін арнаулы жағдайлар жасамағаны үшін жауаптылықта болады...».

 Қазақстандық педагогтер ерекше білім беруді қажет ететін білім алушы – психофизикалық дамуы бұзушылықтары ғана емес, оқытуда қандай да бір қиындықтары бар кез келген білім алушы екендіктерін түсінулері қажет.

 Ол үшін әрбір мектепте психологиялық-педагогикалық қолдаудың тұрақты қызмет істеуі тиіс, оның міндетіне мамандардың балалармен дамытушылық жұмысы ғана емес, педагогтер, мамандар және ата-аналардың тұрақты серіктестігі жатады.

 Ерекше білім беруді қажет ететін білім алушыларға кәсіптік бағдар беру олардың денсаулығын, психофизиологиялық мүмкіндіктерін, психикалық ерекшеліктерін, қабілеттері мен қызығушылықтарын ескерумен кәсіби оқытуға қабілеттерін анықтау, кәсіптік өзін-өзі анықтауда көмектесу мақсатында жүргізілуі керек.

 Осыған байланысты, ерекше білім беруді қажет ететін білім алушыларды кәсіби бағдарлау осы процеске әртүрлі мамандар мен ата-аналарды тарта отырып, кешенді түрде жүзеге асырылуы керек, ерекше білім беруді қажет ететін білім алушының мүмкіндіктеріне мамандық таңдайтын тұлғаның типологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған әдістемелік құралдарды бейімдеу, кәсіптік бағдар берудің бүкіл кезеңінде ерекше білім беруді қажет ететін білім алушылардың кәсіби жоспарларын олардың мүмкіндіктеріне сәйкес түзету қажет.

 Инклюзивті ортада ерекше білім беруді қажет ететін білім алушылар өзін- өзі бағалауды және өз қабілеттеріне деген сенімділікті арттырады, олар саналы түрде дайындық бағытын таңдай алады, бұл болашақта оларды қызықтыратын кәсіп бойынша жұмысқа орналасуға көмектеседі.

*Білім беру ұйымдарында ерекше білім беруді қажет ететін балаларға кәсіптік бағдар беру бойынша толыққанды ақпаратпен Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясымен әзірленген әдістемелік ұсынымдардан таныса аласыз: https://uba.edu.kz/.

2022-2023 оқу жылында Қазақстан Республикасының мектепалды даярлық сыныптарында тәрбие-білім беру процесін ұйымдастыру жөніндегі Әдістемелік нұсқау хат Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Педагог мәртебесі туралы» Заңдары және мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды дамыту моделі негізінде әзірленді.

Мектепке дейінгі білім беру жүйесінің негізгі басым бағыттары мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды дамыту моделін іске асыру шеңберінде айқындалған.

Әдістемелік нұсқау хатта 2022-2023 оқу жылына арналған негізгі міндеттер көрсетілген, олар келесі бағыттарды қамтиды:

  •  әр баланың жеке қабілеттері мен қажеттіліктерін ескере отырып, қолайлы дамытушы қауіпсіз білім беру, оның ішінде инклюзивті орта құру;
  •  балаларды оларға қызықты ойын түрінде тәрбиелеу, оқыту және дамыту (шаршатпау) ;
  •  баланыбілімберуқатынастарыныңтолыққандықатысушысы (субъектісі) деп тану;
  •  ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға қоғамның оң көзқарас философиясын қалыптастыру;
  •  мектепте оқуға қажетті дағдыларды жетілдіру (қауіпті немесе қауіпсіз іс- әрекеттерді бағалай білу; эмоцияларды реттеу; баланың жалпы танымдық дамуы);
  •  халықтың әртүрлі әлеуметтік топтары мен жағдайын ескеріп, балалар үшін сапалы мектепке дейінгі білім алу үшін тең бастапқы мүмкіндіктерді қамтамасыз ету.

Тәрбиелеу және оқыту процесін ұйымдасытрудың ерекшеліктері Мектепалды даярлық сыныптары

5 жастағы балаларды мектепалды даярлау міндетті және отбасында, мектепке дейiнгi ұйымдардың мектепалды даярлық топтарында, жалпы бiлiм беретiн мектептердiң, лицейлердiң және гимназиялардың мектепалды сыныптарында жүзеге асырылады («Білім туралы» ҚР Заңы 30-бап).

Мектепалды даярлықтың негізгі міндеттері:

  •  балаларда оқу әрекетінің ұйымдастырылған мінез-құлқының дағдыларын қалыптастыру (танымдық белсенділік, шығармашылық);
  •  мектепке оқу үшін қажетті болашақ бірінші сынып оқушысының жеке қасиеттерін қалыптастыру (жауапкершілік, зейінділік, дербестік, ынталық);
  •  ұжымдық әрекетте бірлесіп әрекет ету дағдыларына тәрбиелеу (құрдастарына көмек көрсету, жұмыс нәтижелерін бағалау және т. б.);
  •  балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, мектепке дейінгі ұйымнан мектепке көшу кезінде сабақтастықты және табысты бейімделуді қамтамасыз ету;
  •  баланың мектепке эмоционалды-оң көзқарасын, оқуға деген ынтасын дамыту.

Мектепалды сыныптары тәрбиелеу-білім беру қызметін:

  •  «Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген (бұдан әрі
  • Стандарт) Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына;
  •  «Тиісті үлгідегі және түрдегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 17657 болып тіркелген) (бұдан әрі – Үлгілік қағидалар) Мектепке дейiнгi ұйымдар қызметiнiң үлгілік қағидаларына;
  •  «Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 557 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8275 болып тіркелген) бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспарларына (бұдан әрі – Үлгілік оқу жоспарлары);
  •  «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің міндетін атқарушының 2016 жылғы 12 тамыздағы № 499 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 14235 болып тіркелген) (бұдан әрі – Үлгілік оқу бағдарламасы) сәйкес жүзеге асырады.

Тәрбиеленушілердің жеке тұлғасын жан-жақты дамыту мына бағыттар бойынша:

    • физикалық дамыту;
    • коммуникативтік дағдыларды дамыту;
    • танымдық және зияткерлік дағдыларды дамыту;
    • шығармашылық дағдыларын, зерттеу іс-әрекетін дамыту;
    •  әлеуметтік-эмоционалды дағдыларды қалыптастыру арқылы іске асырылады.

Физикалық даму, балалардың коммуникативтік, танымдық, зияткерлік, шығармашылық дағдыларын, зерттеушілік қабілеттерін дамыту, әлеуметтік- эмоционалдық дағдыларын қалыптастыру келесі ұйымдастырылған іс- әрекеттерді кіріктіру арқылы жүзеге асырылады:

  •  дене шынықтыру (ерекше тәрбиеленушілер үшін бейімделген дене шынықтыру);
  • жүзу (жүзу бассейні болған кезде);
  • сөйлеуді дамыту;
  • көркем әдебиет;
  • сауат ашу негіздері;
  • қазақ тілі (оқыту басқа тілде жүргізілетін топтарда);
  • сенсорика;
  • математика негіздері;
  • құрастыру;
  • қоршаған ортамен таныстыру;
  • сурет салу;
  • мүсіндеу;
  • жапсыру;
  • музыка.

Стандарт талаптарына сәйкес әзірленген Үлгілік оқу жоспарларында балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес кіріктірілген ұйымдастырылған іс- әрекеттер берілді.

Ұйымдастырылған іс-әрекет - мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнын, соның ішінде мектепке дейінгі ұйымның жұмыс бағытын ескере отырып, балаларды қазақ халқының ұлттық құндылықтарына, отбасылық құндылықтарға, патриоттық сезімге, Отанға деген сүйіспеншілікке, мәдени-әлеуметттік нормаларға баулу, қауіпсіз мінез-құлық қағидаларын қалыптастыру бойынша міндеттерді іске асыру үшін күні бойы педагогтің ойын түріндегі түрлі балалар әрекеті (ойын, қимыл, танымдық, шығармашылық, зерттеу, еңбек, дербес) арқылы ұйымдастыратын іс-әрекет.

Физикалық дамыту физикалық дені сау баланы тәрбиелеуді, өз денсаулығына саналы түрде қарауды, салауатты өмір салты негіздерін, қауіпсіз өмір сүру дағдыларын қалыптастыруды қарастырады.

«Дене шынықтыру» ұйымдастырылған іс-әрекеті аптасына үш сағат білім беру ұйымының кестесіне сәйкес жүргізіледі.

 Балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, күні бойы балалардың физикалық белсенділігіне уақыт бөлінеді, ол қимыл белсенділігі, денешынықтыру-сауықтыру шаралары (таңертеңгі жаттығу, сергіту сәті, шынықтыру шаралары), мәдени-гигеналық дағдылар, ойын әрекеті, дербес белсенді және т.б. әрекеттер арқылы күн тәртібіне сәйкес ұйымдастырылады.

Балалардың дене белсенділігін арттыру үшін қимылды ойындарға соның ішінде ұлттық қимылды ойындарға басымдық беру және балалардың дербес қимылды әрекетін таңертең, таңғы астан соң, серуен кездерінде, ұйқыдан соң өткізу ұсынылады.

Коммуникативтік дағдыларды дамыту балалардың жеке ерекшеліктері мен қажеттіліктерін ескере отырып, ауызекі сөйлеуді, сөздік қорды қалыптастыруды, өмірде әртүрлі жағдайлардағы қарым-қатынас дағдыларын меңгертуді, қолдың ұсақ моторикасын және командада жұмыс істеу дағдыларын дамытуды қарастырады.

Сөйлеуді дамыту және көркем әдебиет, қазақ тілі ұйымдастырылған іс- әрекеттері аптасына екі сағаттан білім беру ұйымының кестесіне сәйкес жүргізіледі.

Балалардың сөйлеуін тек ұйымдастырылған іс-әрекеттерде ғана емес, күні бойы режимдік сәттерде, еркін ойын кезінде оларға түрлі сұрақтар қою (сұрақтарды қойғанда «иә» немесе «жоқ» деп жауап беретін жалпы сұрақтар немесе барлығы қосылып жауабын бірге айтуға арналған сұрақтар емес, әрбір бала жеке жауап бере алатындай сұрақтар) арқылы, балаларды көбірек сөйлесуге, бір-бірімен қарым-қатынас жасауға, олармен кез-келген мәселе бойынша әңгімелесіп, олардың пікірін тыңдау және т.б. арқылы дамыту ұсынылады.

Мемлекеттік тілді меңгерту мақсатында күні бойы режимдік сәттерде Үлгілік оқу бағдарламасында айқындалған сөздік минимумды үйрету, түрлі балалар әрекетінде тәрбиеленушілердің ауызекі байланыстырып сөйлеуін дамыту, сондай-ақ қазақ халқының мәдениетімен, салттары мен дәстүрлерімен

таныстыру, белсенді сөздікті байыту, сөздік нормаларды, мәдениетті қарым- қатынасты игерту ұсынылады.

Күн сайын балаларға кітаптарды оқып беру, балалардың оқылған, тыңдалған шығармалардан әсер алуына ықпал ету, балалардың жасына сәйкес тақпақтарды, өлеңдерді жаттату, кітаптардағы иллюстрацияларды көрсету және оларға түсініктеме беру, балалардың ойларын тыңдау, балаларға қызықты кітаптарды таңдау, ол үшін сыныпта балаларға арналған кітаптардан, сондай-ақ балаларға арналған аудио шығармалардан кітап бұрышын ұйымдастыру ұсынылады. Балалардың өз бетінше, балалармен бірлесіп кітаптарды қарауына, тыңдалған шығармалардағы кейіпкерлердің әрекетін ойында қайталауға немесе ойдан кейіпкердің рөлін өзінше сомдауға және т.б. мүмкіндік беру маңызды.

Балалардың мектепте оқуға дайындығын қамтамасыз ету үшін мектепалды даярлық сыныбында Сауат ашу негіздері аптасына үш сағат өткізіледі.

Танымдық және зияткерлік дағдыларды дамыту тәрбиеленушілердің қоршаған әлеммен өзара қарым-қатынас жасауына қажетті танымдық және зерттеушілік әрекеттің қарапайым дағдыларын меңгертуді қарастырады.

Мектепалды даярлық сыныптарында математика негіздері ұйымдастырылған іс-әрекеті аптасына үш сағат өткізіледі. Мектеп алды даярлық балалары үшін күн сайын танымдық, зерттеу әрекетін ұйымдастыруға болады. Мұнда математикалық ұғымдарды (заттардың түсі, көлемі, пішіні, саны, кеңістікте орналасуы және т.б.) бекіту үшін сәйкес сұрақтар қойып, балалардың жеке жауаптарын тыңдау, балалардың математика терминдерін қолданып жауап беруіне, заттарға өз бетінше зерттеу жүргізуіне игерген дағдыларын қолдануына мән беру ұсынылады.

Қоршаған ортамен танысу ұйымдастырылған іс-әрекеті аптасына екі сағат өткізіледі. Мұнда объектілер мен заттарды бақылау (тірі және өлі табиғат) зерттеу, материалдармен эксперимент жасау, педагогтің сәйкес ақпаратты оқып беруі, кітаптарды және иллюстрацияларды қарау, әңгімелесу, қарым-қатынас, ойын, еңбек және басқа да әрекеттер арқылы іске асырылады. Мұнда балалардың заттарды қолмен ұстап, зерттеуі, олардың қасиеттеріне талдау жасауы, заттарды қолдануы, туындаған сұрақтарға жауап беруі, өз бетінше сұрақтардың жауабын іздеуі мен табуы, алынған дағдыларды ойында қолдана алуы маңызды.

Қоршаған ортамен танысу баланың «Мен» бейнесінің пайда болуына барынша ықпал етеді. Сол себепті отбасы, түрлі мамандықтар, ересектердің еңбегі, туған жер, Отан, отан қорғаушылар туралы және т.б. түсініктер мен дағдыларын, патриоттық сезімін қалыптастыру үшін балаларды қазақ халқының ұлттық құндылықтары, отбасылық құндылықтар арқылы тәрбиелеуге басымдық беру көзделеді.

Сурет салу, мүсіндеу, жапсыру, құрастыру аптасына бір сағат жүргізіледі, ал шығармашылық бейнелеу іс-әрекеті күн сайын балалардың қызығушылықтарын ескере отырып, ұйымдастырылады және мұнда бірнеше іс- әрекет түрі қатар жүруі мүмкін немесе көпшілігінің қалауы бойынша барлығы бір іс-әрекет түрімен айналысуына болады.

Балалар айналадағы болып жатқан оқиғаларды ой елегінен өткізіп, тәжірибе жинақтауы және дағдыларды игеруі үшін олардың қиялын дамыту, шығармашылық қабілеттерін ашу ұсынылады, ол үшін балаларға жұмыс жасауға дайын үлгі беруді жиі қолданбау, бейнелеу құралдарын қолданып, бейнелерді, құрастыруларды өзбетінше жасауға ынталандыру, оларға еркіндік беру, тапсырманы шығармашылықпен орындауға баулу.

«Музыка» ұйымдастырылған іс-әрекеті мектепалды даярлық сыныптарында аптасына екі рет білім беру ұйымының сабақ кестесіне сәйкес жүргізіледі.

Балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, күні бойы музыканы тыңдау, ән айту, әндерді жаттату, импровизация, ырғақты-музыкалық қимылдар, балалар музыка аспаптарында ойнау және басқа да музыкалық әрекеттерге уақыт бөлінеді.

Мектепке дейінгі ұйымдар қызметінің үлгілік қағидаларына сәйкес жалпы білім беретін мектептердің мектепалды даярлық сыныптарында оқу - тәрбиелеу процесі 1 қыркүйектен бастап 25 мамырға дейін жүзеге асырылады (Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік бағдарламасының мазмұнын меңгеру кезеңі).

 Мектепке дейінгі даярлық сыныптары үшін каникул күндері мектептердің ішкі тәртіп ережелеріне сәйкес белгіленеді (ҚР БҒМ №595 бұйрығы).

Тәрбиелеу-білім беру процесі:

    • перспективалық жоспарға;
    •  тәрбиеленушілер жетістіктерінің мониторингіне (аралық, қорытынды) сәйкес жүзеге асырылады.

Перспективалық жоспар – әрбір айға білім беру ұйымының кестесіне сәйкес Үлгілік оқу жоспарында айқындалған ұйымдастырылған іс-әрекеттері бойынша тәрбиешімен, денешынықтыру нұсқаушысымен, қазақ тілі мұғалімі және музыка жетекшісімен құрылады. Перспективалық жоспарда ұйымдастырылған іс-әрекеттердің тақырыбы мен Үлгілік оқу бағдарламасы мазмұнына сәйкес міндеттері айқындалады. Ұйымдастырылған іс-әрекеттерінің ұзақтығы 25-30 минутты құрайды.

Мектепке дейiнгi ұйымдар қызметiнiң үлгілік қағидаларына сәйкес топтардың толықтырылуы:

  •  мектепалды даярлық тобы (сыныбы) (5 жастан бастап) - 25 баладан артық емес.

«Педагог мәртебесі туралы» ҚР Заңының 8-бабының нормасына сәйкес мектептердің, лицейлердің, гимназиялардың мектепалды сыныптарында кәсіптік қызметін жүзеге асыратын педагогтердің айлық жалақысын есептеу үшін аптасына нормативтік оқу жүктемесі 24 сағатты құрайды.

Осы жүктемеге сәйкес педагог келесі функцияларды атқарады:

  •  перспективалық жоспарды және циклограмманы (балалардың мектепалды сыныбында болатын мерзімге) құрастырады;
  • ұйымдастырылған іс-әрекеттерді өткізеді;
  •  таңертеңгі қабылдау, таңертеңгі гимнастика, балалар әрекетінің түрлері (ойын, шығармашылық, танымдық, эксперименттік, дербес және т. б.), серуен, жеке жұмыс ұйымдастырады;
  •  балалардыңбіліктерімендағдыларыныңдамуынамониторинг (бастапқы, аралық және қорытынды) жүргізеді;
  • ата-аналармен жұмыс жүргізеді;
  •  білімберуұйымдарындаөткізілетініс-шараларғақатысады; (жиналыстар, педагогикалық кеңес, әдістемелік кеңес, конкурстар және т. б.);
  •  ертеңгіліктерді, мерекелер мен ойын-сауықтарды, спорттық іс- шараларды және т. б. ұйымдастырады және өткізеді.

Мектепалды даярлықтың негізгі міндеттерінің бірі – болашақ бірінші сынып оқушысының мектепте оқуға қажетті жеке қасиеттерін қалыптастыру болып табылады.

 Осы міндетті іске асыру мақсатында жалпы білім беретін мектептер жанынан жазғы кезеңде мектеп жасына жеткен, бірақ мектепке дейінгі ұйымдарға, оның ішінде мектепалды даярлық сыныптарына бармаған балалар үшін қысқа мерзімді (2 аптадан 1 айға дейін) мектепалды даярлық курстары өткізіледі.

Қысқа мерзімді курстарды ұйымдастырудың негізгі мақсаты – бастауыш мектепте оқуға балалардың зияткерлік, мотивациялық, эмоционалдық-еріктік дайындығына ықпал ететін және мектеп жағдайларына табысты бейімделуін қамтамасыз ететін білім беру ортасын құру.

Курстардың мазмұны Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік бағдарламасының негізінде әзірленген (www.irrd.kz) және балалар әрекетінің түрлерін кіріктіру арқылы іске асырылады.

Курс балаларда мектепке психологиялық дайындықтың қажетті деңгейін қалыптастыруға, құрдастарымен және педагогтермен қарым-қатынас жасауға бағытталған белгілі бір логикаға құрылған өзара байланысты кіріктірілген сабақтар жүйесін ұсынады. Әрекетті ұйымдастырудың негізгі түрі – ойын- сабақтар. Барлық сабақтар балаларға қызықты саяхат ретінде (мысалы, квест, логикалық ойындар, саяхат сабақ т. б.) өткізіледі, олардың барысында бала оқу міндеттерін қолжетімді тәсілдермен шешуге үйренеді.

 Заттық-кеңістіктік дамытушы ортаны ұйымдастыруға қойылатын талаптар

Заттық-кеңістіктік дамытушы орта – бұл баланың психикалық әл- ауқатының қауіпсіздігіне, оны дамыту мақсаттарына сәйкес кеңістікті ұйымдастыру және баланың өз бетінше үйрену қабілетін дамытуға оң ықпал ететін жабдықтар мен басқа да жарақтарды пайдалану.

Дамытушы орта балаға өз қабілеттерін пайдалануға, қызығушылықтары мен мүмкіндіктеріне сүйене отырып, өзін қызықтыратын ойын

материалдарымен ойнауға мүмкіндік береді. Балалар әрекетін осындай тәсілмен

ұйымдастыру нәтижеге бағытталған даму механизмін құрайды. Бала жоспарланған мақсатты жүзеге асыруға ұмтылады.

Дамытушы орта балалар мен ересектердің қарым-қатынасы мен бірлескен әрекетін, балалардың қимыл белсенділігін, сондай-ақ олардың оңаша болуына мүмкіндікті қамтамасыз етуі керек.

Дамытушы орта мыналарды:

  • Үлгілік бағдарламаның міндеттерін іске асыруды;
  •  инклюзивті білім беруді ұйымдастыруда — оған қажетті жағдайлар жасауды;
  •  білім беру әрекеті жүзеге асырылатын ұлттық-мәдени, климаттық жағдайларды ескеруді;
  • балалардың жас ерекшеліктерін ескеруді қамтамасыз етуі тиіс. Заттық-кеңістіктік дамытушы ортаға қойылатын жалпы талаптар:
    • қауіпсіз;
    • қолжетімді;
    • әртүрлі;
    • мазмұнды;
    • көп атқарымды;
    • өзгермелі;
    • тартымды.

Мектепалды даярлық топтарында (сыныптарында) заттық-кеңістіктік дамытушы ортаға қойылатын талаптар:

дамытушы модульдер, күрделі пазлдар, құрастырылатын ойыншықтар, сауат ашу, алғашқы математикалық ұғымдарды игеруге ықпал ететін әртүрлі материалдар, баспа әріптері, сөздер, кестелер, үлкен шрифті бар кітаптар, боямақтар, сандары бар оқулықтар, сандары мен әріптері бар үстел үсті ойындары, ребустар, оқу құралдары, балалар энциклопедиялары, ғаламшардың жануарлары мен өсімдіктер әлемі, әртүрлі елдердің адамдарының өмірі туралы иллюстрацияланған басылымдар, балалар журналдары, альбомдар, суреттер мен карточкалар.

Сонымен қатар, көптеген импровизациялауға ыңғайлы материалдардың болуы маңызды (арқан, қорап, сым, доңғалақтар, ленталар және т.б.). Олар ойын барысында балалардың әртүрлі креативті идеяларын іске асыруда, шығармашылық шешім қабылдауында қолданылатын болады.

Сондай-ақ, балаларға ойын барысында бастама танытуға, өз қызығушылықтарына сәйкес әрекеттерді таңдауға мүмкіндік беру үшін педагогтерге дамытушы ортаны жеткілікті және әртүрлі материалдармен байыту ұсынылады.

Мектепке дейінгі ұйымдар мен мектепалды даярлық сыныптарында заттық-кеңістіктік ортаны ҚР БҒМ 2016 жылғы 22 қаңтардағы №70 бұйрығына сәйкес зоналар бойынша жарақтандыру ұсынылады.

Мектепалды даярлық сыныбының педагогіне қойылатын талаптар

Мектепке дейінгі білім беру жүйесін жаңғырту жағдайында педагог мамандығының мәртебесін арттыру негізгі бағыттардың бірі болып табылады. Бұл бағыт дамыту Моделінде белгіленген.

Мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытуды дамытудың жаңа моделіндегі педагогтер өз ұйымдарындағы өзгерістердің агенттері болуға тиіс. Ол үшін білім беру процесін ұйымдастырушыдан баланы дамыту мен оқыту процесінің фасилитаторы рөліне өз рөлін өзгерту қажеттілігі талап етіледі. Педагогтер үнемі оқып, зерттеу жүргізіп, балалардың даму процесін бақылап және күнделікті жұмысына рефлексия жасай отырып, өздерін балалар рөлінде, сондай – ақ педагогтер ретінде көруі тиіс. Педагогтің үнемі даму, балаларды тыңдай білу, сұрақтар қою, дәлелдер іздеу, оларды сыни тұрғыдан талдау және шығармашылық эксперименттер жүргізу қабілеті маңызды.

Педагог сабақтар мен режимдік сәттердің білім беру міндеттерін айқындауда тәсілдерді өзгертуі қажет: балаларға үйрету емес, дербес шешім қабылдау үшін жағдай жасау, балаларға ойлануға, зерттеуге, салыстыруға және осы әрекеттерді бағдарлауға мүмкіндік беру ұсынылады.

Педагогтер үнемі өзін-өзі бағалау процесінде инновацияшыл және жауапты бола алады, сонымен қатар белгіленген құжаттаманы уақтылы және ұқыпты жүргізеді (№130 ҚР БҒМ бүйрығына сейкес 1,2,3 қосымшалары). Балаларды тәрбиелеу және оқыту процесінде мектепке дейінгі ұйымның әрбір қызметкерінің рөлі маңызды, сондықтан ұйымның әр қызметкері қажетті біліктілік деңгейіне ие болуы тиіс.

Педагогтер мен басқа да қызметкерлер жұмысының негізгі қағидалары:

    • оқытудың кіріктірілген тәсілі;
    • баланы толыққанды дамыту;
    • ойын арқылы оқытуға баланы тарту;
    • балаларға өз білімін құрастырушы ретінде қарым-қатынас жасау;
    • маңызды өзара әрекет арқылы шынайы оқыту;
    • инклюзивті білім беру кеңістігін құру;
    • баланың жеке басын құрметтеу;

- баланы дамыту мақсатында күтім жасау.

Педагогтің құзыреттілігі:

    • баланы дамыту мен оқытуды терең түсіну;
    • баланың көзқарасын түсіну және қабылдай білуі;
    •  баланы мақтай білу, тыныштандыру, сұрақтар қоя білу және балаларды жақсы көру;
    • көшбасшылық дағдылары;
    • туындаған мәселелерді шешуге қабілеттілігі;
    • сөздік қордың байлығы және балалардың ой-пікірін айту мүмкіндігі;
    • өз тәжірибесіне үнемі рефлексия жасай білу және оны жетілдіру;
    • эмоционалды интеллекттің жоғары деңгейі.

Мектепке дейінгі ұйымдардың педагогтері Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 7 желтоқсандағы №514 бұйрығымен бекітілген, 2021 жылғы 25 мамырдағы № 232 бұйрығымен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық және халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының (ғылыми жарыстардың), орындаушылар конкурстарының, кәсіби шеберлік конкурстарының және спорттық жарыстардың тізбесіне енген «Мектепке дейінгі ұйымның үздік педагогі» және «Мектепке дейінгі ұйымның жыл әдіскері» республикалық конкурстарына қатыса отырып, кәсіби педагогикалық қызметтегі өз жетістіктерін, балалармен өз жұмысының, ата-аналармен бірлескен жұмысының нәтижелерін көрсете алады.

Сонымен қатар, жыл бойы балаларға арналған келесі байқаулар өткізіледі:

    •  «Шымырлық пен шеберлік күні» Наурыз мерекесіне орай балалардың түрлі әрекет түріне негізделген шығармашылық байқау.
    •  «Әжем, анам және мен» аналар мерекесіне арналған отбасылық және ұлттық құндылықтарды дәріптеу байқауы.
    •  «Мен зерттеушімін» республикалық мектеп жасына дейінгі балалар байқауы.
    •  «Өнерлі бала» республикалық балалар шығармашылығы байқауы (би, ән айту, мәнерлеп оқу және басқа).
    •  «Ана тілім - айбыным» Қазақстан халқының Тілдері күніне орай шығармашылық байқау.
    •  «Ән шырқайық бәріміз» Республика күніне арналған патриоттық әндер байқауы.
    •  «Қызыққа толы сәттер» жазғы сауықтыру кезеңін ұйымдастыру кезіндегі бейнебаян, фото-сюжеттер байқауы.
    • «Балаларға базарлық» кітап бұрышын ұйымдастыру байқауы.
    • «Әкем – асқар тауым» әкелердің тәрбие мектебін дәріптеу байқауы.

ОсыбайқаулардыңережелеріИнституттыңwww.irrd.kzсайтында орналастырылған.

Мектепке дейінгі білім беру жүйесін әдістемелік қамтамасыз ету

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесінің педагогтеріне кешенді әдістемелік қолдауды Балаларды ерте дамыту институтының (бұдан әрі - Институт) www.irrd.kz. порталы қамтамасыз етеді.

Сайтта:

    •  мектепке дейінгі білім беру жүйесін реттейтін нормативтік-құқықтық актілер (НҚА айдары);
    •  әдістемелік ұсынымдар, құралдар және т.б. (әдістемелік әзірлемелер айдары);
    • Институттың жылдық жұмыс жоспары:
    •  республикалықконкурстардыөткізутуралыережелер,сондай-ақ өткізілген іс-шаралардыңт қорытынды ақпараттары және т.б. орналастырылған. СоныменқатарОрталықтыңсайтында«Данабала»республикалық

ғылыми-ақпараттық журналы (әдістемелік материалдар айдары) орналастырылған, онда мектепке дейінгі ұйымдардың, оның ішінде мектепалды даярлық сыныптарының педагогтері тегін өз мақалаларын жариялай алады. Осы айдарда мақаланы рәсімдеуге қойылатын талаптар мен ережелермен танысуға болады.Сонымен қатар өткізілген вебинарлардың, практикалық семинарлардың материалдары, бейнежазбалары педагогтер үшін сайттың «Жаңалықтар» айдарында орналастырылған.

Бұл портал қолжетімді, материал тегін жүктеледі.

Сонымен қатар, сайтта Jivosait айдары жұмыс істейді, онда Институт мамандары педагогикалық және ата-аналар қауымдастығының сұрақтарына жауап береді.

Мектепке дейінгі білім беру бойынша өзекті ақпараттар орналастыру үшін әлеуметтік желілерде (Facebook, Instagram, Telegram, WhatsApp) білім басқармалары мамандарының, мектепке дейінгі ұйымдардың әдіскерлері мен педагогтерінің чаты құрылған.

 2022-2023 оқу жылында республиканың жалпы білім беретін мектептерінде бастауыш білім беруді ұйымдастыру «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығына 2-қосымшаға сәйкес «Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» (бұдан әрі – Стандарт) бойынша жүзеге асырылады.

 Бастауыш білім берудің мақсаты мынадай кең ауқымды дағдылар негіздерін меңгерген білім алушы тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен дамуына қолайлы білім беру кеңістігін жасау болып табылады:

  • білімді функционалдықпен және шығармашылықпен қолдана білу;
  • сын тұрғысынан ойлау;
  • зерттеу жұмыстарын жүргізе білу;
  • ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана білу;
  •  коммуникацияның түрлі тәсілдерін, оның ішінде тілдік дағдыларды меңгеру;
  • топпен және жеке жұмыс істеу дағдылары.

 Бастауыш білім беруді ұйымдастыру Стандартта айқындалған мақсат пен ондағы күтілетін нәтижеге бағдарлануы тиіс.

2022-2023 оқу жылында осы Стандартқа мынадай өзгерістер енгізілді:

  •  «Адам және қоғам» білім беру саласының мазмұны «Дүниетану» оқу пәнінде іске асырылады», оқу жүктемесі аптасына 1 сағат.
  •  «Көркемеңбек»пәні«Еңбеккебаулу»және«Бейнелеуөнері» пәндеріне бөлініп, тек 1-сыныптар үшін дербес оқу пәндері болып айқындалды.

«Технология және өнер» білім беру саласының мазмұны «Музыка»,

«Еңбекке баулу» және «Бейнелеу өнері» оқу пәндерінде іске асырылады», - деген өзгеріс енгізілді.

 ҚР БҒМ 2018 жылғы 30 қазандағы «Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» №595 бұйрығына сәйкес білім беру ұйымдарында педагогикалық кеңестің шешімімен осы Оқу жоспарларының бірін таңдау арқылы оқу процесін ұйымдастыру жүзеге асырылады.

 2022-2023 оқу жылында республикадағы жалпы білім беретін мектептердегі бастауыш білім беру процесін ұйымдастыру ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі

«Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» №115 бұйрығына енгізілген толықтыруларға сәйкес жүзеге асырылады.

«Әліппе» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 «Әліппе» ҚР БҒМ 2021 жылғы 26 наурыздағы № 123 бұйрығымен бекітілген бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Әліппе» оқу пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 Ахмет Байтұрсынұлының әдістемесіне негізделген «Әліппе» пәнінің мақсаты – әріп таныту, оқуға, жазуға үйрету, негізгі тілдік ұғымдар мен сөйлеу әрекетінің түрлерін үйретіп, ұлттық құндылықтар негізінде жеке тұлғаны қалыптастыру.

«Әліппе» оқу пәнінінің міндеттер жүзеге асырылуы тиіс:

  • оқу әрекетіне бейімдеу;
  •  дыбыс, буын, сөз, сөйлем, мәтін (сөйлеу) туралы қарапайым түсінік (ажырату, салыстыру, топтастыру және талдау) қалыптастыру;
  • дыбыс пен әріпті (баспа және жазба түрлері) үйрету;
  •  оқу (буындап оқу, тұтас оқу, түсініп оқу, мәнерлеп оқу) және жазу дағдыларын қалыптастыру;
  • коммуникативтік әрекет түрлерін жетілдіру, сөздік қорын байыту;
  •  ана тіліне, Отанына, халқына, оның мәдениеті мен салт-дәстүріне құрметпен қарай білуге үйрету, ұлттық рухани құндылықтарды бойына сіңіру.

«Әліппе» оқу пәнінің мазмұны

 «Әліппе»пәнібойыншаоқужүктемесіаптасына 6 сағаттан, барлығы І жартыжылдықта 96 сағатты құрайды.

 «Әліппе» пәнін оқыту екі кезең бойынша (әліппеге дейінгі кезең – 12 сағат, әліппе кезеңі – 84 сағат) ұйымдастырылады.

 Әліппеге дейінгі және әліппе кезеңдеріндегі міндеттер «Әліппе» оқулығы арқылы жүзеге асырылады. Оқулық бойынша дыбыстық мәніне қарай топталған әріптер ретімен оқытылады:

  • тоқсан: әліппеге дейін – 12 сағат;

(әліппе кезеңі) а, р, л, у, н, бекіту (2 сағ) – 12 сағат; с, о, т, қ, ы, з, м, е, д, ш, ұ, бекіту (2 сағ) – 24 сағат;

  • тоқсан: б, й, к, і, ң, ғ, ж, ә, п, ү, бекіту (3 сағ) – 24 сағат;

 ө, г, и, я, ю, х, h, щ, в, э, ё, ц, ф, ч, ь-ъ, әліпби – 2 сағ, бекіту (4 сағ) – 24 сағат.

 ң – 3 сағат, я, ю, х, һ, щ, в, э, ё, ц, ф, ч, ь-ъ 1 сағаттан; қалған дыбыс пен әріпке 2 сағаттан беріледі. Әріптер оқу бағдарламасында берілген ретпен оқытылады.

 «Әліппе» пәнінің базалық мазмұны сөйлеу әрекетінің түрлері: тыңдалым мен айтылым, оқылым, жазылым дағдыларын дамытуға бағытталған.

 Әліппе кезеңінде қазақ әліпбиінің дыбыс пен әріптерін таныту, дыбыстардың айтылуына жаттықтыру жұмыстары жүргізіледі.

 Тыңдау материалының көлемі 10 сөйлемнен, өлең шумақтары 3-тен аспауы керек.

 І жартыжылдық бойынша жазба жұмыстарының көлемі: әліппеге дейінгі кезеңде графикалық диктант – 1-3 таңба, әліппе кезеңінде әріптік диктант

– 3-5 әріп, буын диктанты – 3-6 буын, сөздік диктант – 2-5 сөз, диктант – 3-12 сөз. Жазба жұмыстарының санын мұғалім білім алушылардың меңгеру деңгейі мен қажеттілігіне орай белгілейді. Жазба жұмыстарын күнделікті жүйелі ұйымдастыру ұсынылады.

 Тыңдалым мен айтылымның ерекшілігі: тыңдалым материалының көлемі: 30 сек – 1 мин.

 Оқылым ерекшелігі: оқуға берілген мәтіннің көлемі әліппе кезеңінің басында 4-6 сөйлемнен, соңында 10 сөйлемнен аспауы керек. Әр сөйлемдегі сөздердің саны 2-6-дан аспауы керек.

 Жазылым ерекшелігі: 1 сыныптан бастап жазу жұмысына дайындық жаттығуларына аса мән берілуі тиіс. Жазу жұмысына дайындық:

  •  жазуға дайындық (дұрыс отырғызу, жарықтың дұрыс түсуі, дәптердің көлбеу орналасуы және жазу кезінде қарындаш/қаламды ұстай білу); парақтағы кеңістікті бағдарлай білуді қалыптастыру (жазу жолын, жоларалық кеңістікті, жазу жолының жоғарғы және төменгі сызықтары мен тік көлбеу сызықтардан шықпау); сурет салу, штрихтау, бастыра жазу, әріп элементтерін жазу;
  •  сурет бойынша сөйлем құрастыру, берілген сөздерден сөйлемдер құрастыру, сөйлемдегі сөздердің санын анықтау, сөйлемдердің графикалық модельдерін құру;
  •  көркем жазу нормаларын сақтай отырып, әріп элементтерін, бас және кіші әріптерді, буын, сөз, сөйлемді және оларды байланыстыра жазу;
  •  сөйлемнің басындағы сөзді бас әріптен жазу, сөйлем ішінде сөздердің бөлек жазылуы, сөйлемнің соңына тыныс белгісін қою;
  •  қарапайым сұрақтарға жазбаша жауап беру, сюжетті суретке қарап мәтін құрастыру;
  • қатесіз, көркем жазу дағдыларын қалыптастыру.

 Әліппе кезеңінде жазба жұмыстарын (көркем жазу минуты) күнделікті жүйелі ұйымдастыру ұсынылады. Жазба жұмыстарының санын мұғалім білім алушылардың меңгеру деңгейі мен қажеттілігіне орай айқындайды.

 «Әліппе» пәнін оқыту Үлгілік оқу бағдарламасында айқындалған күтілетін нәтижеге бағдарлануы тиіс.

«Ана тілі» оқу пәні (әліппеден кейінгі кезең)

 «Ана тілі» пәні ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы №496 бұйрығымен бекітілген (1-қосымша) Ана тілі пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 «Ана тілі» оқу пәнінің мақсаты – әліппеден кейінгі кезеңде білім алушылардың тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдыларын меңгеру процесінде функционалды сауаттылықтарын қалыптастыру.

 Әліппеден кейінгі кезеңнің мақсатына жету үшін мынадай міндеттер орындалады:

    • тыңдалым, айтылым әрекеттері арқылы сөз өнеріне баулу;
    • ауызша тіл мен жазба тілін дұрыс дамыту;
    •  мәтінді дұрыс оқу, түсініп оқу, мәнерлеп оқу, шапшаң оқу дағдыларын қалыптастыру;
    •  ауыз әдебиет үлгілері мен көркем шығармалар арқылы ұлттық құндылықтар арқылы тәрбиелеу;
    • тілдік білімнің (мәтін, сөйлем, сөз, буын, дыбыс) негіздерін меңгерту;
    • бастапқы жазу нормаларын сақтап, сауатты жазуға дағдыландыру;
    • көркем жазу дағдыларын дамыту;
    • мәтінмен жұмыста дереккөздерді пайдалана білуге машықтандыру.

 «Ана тілі» пәнін оқыту А.Байтұрсынұлының мынадай ұстанымдарына: оңайдан қиынға, жеңілден күрделіге өту; білімді тәжірибе арқылы өздігінен алу негізделеді.

 «Ана тілі» пәні бойынша оқу жүктемесі аптасына 6 сағаттан, барлығы ІІ жартыжылдықта 114 сағатты құрайды.

Оқу пәнінің мазмұны:

негізгі тілдік бірліктерден (мәтін, сөйлем, сөз, буын, дыбыс); қазақ тілі бойынша қарапайым грамматикалық дағдылардан;

 орфоэпиялық, орфографиялық, пунктуациялық нормалардың қарапайым түсініктерінен;

балалар әдебиетінен (ауыз әдебиеті мен көркем әдебиет) құралады. Оқылым материалының көлемі: көркем шығарма көлемі – 45-65 сөз,

ғылыми-танымдық мәтін көлемі – 20-30 сөзден тұрады.

 Оқу дағдысының толыққанды қалыптасуы білім алушының оқу жылдамдығы кезіндегі оқу тәсіліне, оқығанын түсінуіне және оқу мәнерлігіне тікелей байланысты болады.

 ІІ жартыжылдықтың соңында оқу жылдамдығының нормасы: минутына 25-30 сөз; шылау, одағай, еліктеу сөздер, қос сөздер жеке сөз ретінде саналады.

 Ана тілі сабағында да жазба жұмыстарына, көркем жазу дағдысын жетілдіруге ерекше көңіл бөлініп: әр сабақта әріп элементтерінің дұрыс жазылуын; әріптерді бір-бірімен байланыстыра жазуын;жазу каллиграфиясының дұрыс қалыптасуын қадағалау әр мұғалімнің міндеті болып табылады.

 Жазба жұмыстарының көлемі: сөздік диктант – 4-5 сөз, диктант – 12-20 сөз, мазмұндама – 15-25 сөз, мәтінді көшіріп жазу – 10-20 сөзден көп емес, шығармашылық мәтін – 3-4 сөйлем (мұғалімнің көмегімен).

 Жазба жұмыстарының санын мұғалім білім алушылардың меңгеру деңгейі мен қажеттілігіне орай белгілейді. Жазба жұмыстарын күнделікті жүйелі ұйымдастыру ұсынылады. Ұсынылған критерийлер мен дескрипторларға сәйкес мұғалім оқушылардың деңгейін анықтай алады.

«Қазақ тілі» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 «Қазақ тілі» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы №199 бұйрығымен бекітілген (12-қосымша) «Қазақ тілі» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4 сыныптарға арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің мақсаты – сөйлеу әрекетінің түрлерін: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылымды дамыту арқылы тіл туралы бастапқы білімді меңгерту және оны тілдік нормаларды сақтай отырып, оқу әрекеті мен күнделікті өмірде қолдану.

Оқу жүктемесінің көлемі:

  • 2-сыныпта – аптасына 4 сағаттан, оқу жылында – 144 сағатты;
  • 3-сыныпта – аптасына 4 сағаттан, оқу жылында – 144 сағатты;
  • 4-сыныпта –аптасына 4 сағаттан, оқу жылында – 144 сағатты құрайды.

 Оқу жылының ұзартылуына байланысты қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

 Пәнді оқытудың басты ерекшелігінің бірі – білім алушылардың сауаттылығын арттыру және тілін дамыту мақсатында жазба жұмыстарына басымдық беру.

 Пән бойынша 2-4-сыныптардағы жазба жұмыстарының көлемі 5.1-кестеде көрсетілген.

 5.1-кесте. «Қазақ тілі» пәні бойынша жазба жұмыстарының түрлері және көлемі

Жазба жұмыстарының түрлері

2-сынып

3-сынып

4-сынып

Сөздік диктант

5-7 сөз

9-12 сөз

12-15 сөз

Диктант

25-30 сөз

35-50 сөз

55-70 сөз

Көшіру

25-30 сөз

35-50 сөз

55-70 сөз

Мазмұндама

40-60 сөз

60-80 сөз

80-100 сөз

Шығарма

25-35 сөз

35-55 сөз

55-70 сөз

 «Қазақ тілі» пәнін оқытуда мынадай педагогикалық тәсілдемелер мен технологияларды қолдануға болады:

 оқытудың коммуникативтік (қарым-қатынастық) тәсілдемесі – әрекеттік тәсілдеме (сөйлеу әрекетінің түрлері бойынша дамыту);

 дамыта оқыту технологиясы (білім алушылар оқу әрекетінің жүйесін игереді, өзінің іс-әрекетін жоспарлауды және оны басқаруды үйренеді);

 зерттеушілік тәсілдеме (білім алушылар «нені білемін?, нені білгім келеді?, нені үйрендім?» тұрғысынан өз әрекетін талдауға үйренеді);

 саралап оқыту технологиясы (білім алушыларды қабілетіне, мүмкіндігіне, ерекшелігіне қарай оқыту міндетін қою);

 жүйелі-әрекеттік тәсілдеме (білім алушы білімді дайын күйінде алмай, оны өзі өндіруден, өз оқу әрекетінің мазмұны мен түрлерін ұғынудан, оның ережелер жүйесін түсіну мен қабылдаудан, жетілдіруге белсенді қатысудан тұрады).

 Тілдің фонетикалық, лексикалық, грамматикалық, орфографиялық құбылыстары мен фактілері өзара байланыста оқытылады және олар білім алушылардың сөйлеу практикасында қолдануға бағытталады.

 Оқу мақсаты бір тоқсан ішінде сөйлеу әрекетінің түрлері бойынша үйлестіріледі. Сөйлеу әрекетінің түрлері (тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым) бойынша оқу мақсаттарын біріктіре алады. Бір сабақта әртүрлі негізгі дағдылардың 2-3 оқу мақсатын біріктіруге болады. Білім

 алушылардың оқу мақсатын меңгеру деңгейіне қарай мұғалім сағат санын өзі бөле алады.

 Мұғалім жазбаша жұмыстарды өткізуде дескрипторлары бар критерийлер құрастырады. Жазбаша жұмыстардың дескрипторлары анық және нақты болуы тиіс. Олар тапсырманы орындаудың қай кезеңінде білім алушы қиындыққа және оларды түзетуге тап болды дегенді анықтауға мүмкіндік береді. Бұл білім алушылар мен ата-аналарға конструктивті кері байланыс беруге мүмкіндік береді. Төменде критерийлермен жұмыс жасаудың үлгілері ұсыным сипатында берілген (5.2-кесте).

5.2-кесте. Жазба жұмыстарының түрлері, критерийлері мен дескрипторлары

Жұмыс түрлері

Критерийлер/дескрипторлар

1.

Диктант(грамматикалық тапсырмаларымен)

мәтінді бұрмалаусыз жазады: әріптерді қосу және ауыстыру, тастап кету;

әріптермендыбыстар арақатынасын белгілей біледі;

грамматикалықтапсырмаларды орындайды;

оқылғанматериалбойынша тыныс белгілерін қояды;

жазу кезінде сөздерді дұрыс жазады; сөздерді жазу барысында орфографиялық нормаларды сақтай біледі.

2.

Сөздік диктант

сөздерді қатесіз жазады;

ережеге бағынбайтын сөздерді дұрыс жаза алады.

3.

Ескертудиктантыесту диктантыныңтүрі.Мақсатымәтін, сөзжазғанға дейін орфограммалардытүсіндіру арқылықателердіескерту. Тақырыпты өтудің бастапқы кезеңдерінде

қолданылады.Жазуалдында орфографиялық талдау жүргізіледі

– білім алушылар сөздің қалай жазылғанын және неге солай жазылғанын түсіндіреді.

тексерілетін емлеге сай ережені біледі; сөздердіжазукезіндеемлеережелерін қолданады;

өтілген материал аясында тыныс белгілерін дұрыс қоя алады;

ережеге бағынбайтын сөздерді дұрыс жаза алады.

4.

Еркін диктант мәтінді жазу барысында білім алушылар жекелеген сөздерді ауыстыра алады, сөйлемнің құрылымын өзгерте алады. Мәтін әуелі тұтас оқылады, сонан соң бөліктері бойынша (3-4 сөйлем); әрбір бөлігі қайталап оқығаннан кейін жазылады. Білім алушылар мәтіннің әр бөлігін есте сақтау арқылы жазады. Бұл жұмыс түрі

білім алушыларды мазмұндама жазуға дағдыландырады.

сөздердімағынасыжағынан таңдай біледі/алмастыра алады;

мәтінніңбөлігі бойыншаесте сақтай отырып, жаза біледі;

сөздердіжазукезінде

 орфографиялық ережелерді қолданады; оқылғанматериалбойынша

тыныс белгілерін қоя біледі.

5.

Көру диктанты

Бұл диктант түрі білім алушылардың көру, есту, есте сақтау, затты тану сияқты қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізіледі. Көру диктанты үшін әріп, буын, жеке сөздер, сондай-ақ жазылуы қиын сөздер мен сөз тіркестері және шағын мәтіндер, жұмбақтар, мақалдар, жаттауға берілген өлеңдерді алуға болады.

есте сақтау арқылы мәтін жаза біледі;

емлені жазу кезінде ережелерді қолдана біледі;

оқылғанматериалбойынша тыныс белгілерін қояды;

жазылған мәтін үлгісі бойынша тексереді.

6.

Суретті диктант (дыбыссыз диктант) – мұғалімі үнсіз пәндік суретті көрсетеді, білім алушылар заттың атауын жазады.

суреттегі бейнені сөздермен сәйкестендіре біледі;

бейнеленген суретті сөздермен жаза біледі; емлені жазу барысында ережелерді қолдана біледі.

7.

Іріктеу диктанты – есту немесе көру диктантының түрі. Бүкіл мәтінді жазу емес, тек қана оқылған ережелер орфограммасы бар сөздерді, сөз тіркестерін,

сөйлемдерді жазғызу. Қосымша тапсырма қоса жүруі мүмкін.

оқылғанорфограммаларыбар сөздерді таңдай біледі;

сөзді жазу кезінде орфографиялық ережені қолдана біледі.

8.

Шығармашылық диктант — үйрету диктанттарының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, білім алушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын, білім деңгейі мен өздігінен жұмыс істеудегі шеберліктерін арттыру көрсеткіші. Бұл диктанттың көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрау, басы жазылған

мәтіндіаяқтаусияқтыбасқа

диктанттарғаұқсамайтын өзгешеліктері болады.

белгілібірсөздінемесеграмматикалық нысанды таңдай біледі;

сөздердіжазукезінде

 орфографиялықереженіқолдана алады.

9.

Дұрысқұралмаған сөйлемдерденбайланысқан

мәтін құрау

дұрысқұралмағансөйлемдерден мәтін құрай алады;

мәтін құрылымын сақтайды;

құралған мәтінді қатесіз көшіре алады.

10.

Қысқартулармен көшіру

сөйлемнің жеңілдетілген түрін жаза алады; сөзді жазукезіндеемлеережелерін қолданады.

11.

Сөздерді қосу арқылы сөйлемдерді көшіру

сөздерді қосу арқылы сөйлемдерді жаза алады;

сөйлемдерді жазу кезінде емле ережелерін қолданады.

12.

Мазмұндама

мазмұндау кезінде ойды өзгертпей сақтай біледі;

орфографиялық нормаларды сақтайды.

13.

Шығарма

жоспар құра алады;

ой бірізділігін сақтай біледі;

- орфографиялық нормаларды сақтай біледі.

 Үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес бастауыш білім беру деңгейі бойынша оқытылатын «Қазақ тілі» оқу пәнінен өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау және тоқсан бойынша бағалау саны 5.3-кестеде көрсетілген.

5.3-кесте - Қазақ тілі пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сыныптар

 Бөлімдербойыншажиынтықбағалау саны

1-

тоқсан

ТЖБ

2-

тоқсан

2-сынып

2*

2*

2*

2*

1

3-сынып

2*

2*

2*

2*

1

4-сынып

2*

2*

2*

2*

1

 *Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауда сөйлеу қызметінің екі түрі біріктіріледі (мысалы, тыңдалым және айтылым; оқылым және жазылым).

 Қазақ тілі пәнінен бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) әр бөлімді қайталау мақсатында берілген сағат есебінен өткізу қарастырылады. Бөлім бойынша жиынтық бағалауды ұйымдастыруда сөйлеу қызметінің екі түрі біріктіріліп (мысалы, тыңдалым және жазылым; оқылым және жазылым), жазылым дағдысын дамытуға бағытталған жазба жұмысының бір түрін қарастыру ұсынылады.

 БЖБ, ТЖБ ұйымдастыруда білім алушылардың «Жазылым» дағдысын дамытуға бағытталған жазба жұмыстарын (сөздік диктанты, диктант, мазмұндама, шығарма, бақылау диктанты) тақырыпқа сай грамматикалық тапсырмаларымен бірге беруді қарастыру;

 Әр БЖБ бойынша жалпы балл саны 10 балл, ал ТЖБ бойынша: 12-18 балл беру ұсынылады.

«Әдебиеттік оқу» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 «Әдебиеттік оқу» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы №199 бұйрығымен бекітілген (13-қосымша) «Әдебиеттік оқу» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 Бастауыш білім беру деңгейінің 2 - 4 сыныптарға арналған «Әдебиеттік оқу» пәнініңмақсатыбастауышсыныпбілім алушыларының көркем шығарманы сезіммен қабылдауы, түсінуі, санасында қайта жаңғырта алуы және шығармадан қабылдағанын өзінің шығармашылық әрекетінде жүзеге асыруға ұмтылуы арқылы функционалдық сауаттылығын қалыптастыру.

«Әдебиеттік оқу» оқу пәнінің мазмұны

Оқу процесінде мынадай оқу түрлері іске асырылады:

  • дұрыс оқу (дыбыстармен әріптерді сәйкестендіру, буындар құрауы);
  •  түсініп оқу (оқылған сөздің мағынасын түсіну және олардың мағынасын түсіндіру);
  • шапшаң (тұтас сөздерді дұрыс және түсініп оқу);
  •  мәнерлеп (дұрыс, түсініп және шапшаң оқуға және ақпараттың мазмұнына өзінің көзқарасын білдіру).

 Білім алушылардың оқу дағдыларының қалыптасуын ескере отырып, мұғалім төмендегі міндеттерді басшылыққа алады:

  •  екінші сыныпта сөз бен сөз тіркестерін тұтас оқу біліктерінің қалыптасуын;
  •  оқу қарқыны бойынша оқыған мәтіннің мазмұны түсінуін, оқу кезінде кідіріс жасай білуін, тиісті тыныс белгілерін қоюын, интонациясын, кейіпкерлерінің ерекшеліктеріне тән қасиеттерді білуін тексереді;
  •  үшінші сыныпта өлеңдер және шығармалар мәтінін оқу мәнерлілігін тексеру;
  • дауыстап және іштей оқуда оқылған мәтіннің мәнін түсінуіне назар аудару;
  • оқу техникасын қалыптастыру;
  •  төртінші сыныпта қалыптасатын оқу дағдылары: шығарманы іштей көз жүгіртіп, шолып, түртіп алып, сұрақтар қоя отырып, қажетті ақпаратты тауып, белгі қойып оқу, талдау жасап оқу, сын тұрғысынан бағалап оқу.

«Әдебиеттік оқу» оқу пәнінің мазмұны Оқу жүктемесінің көлемі:

2-сыныпта – аптасына 3 сағаттан, оқу жылында – 108 сағатты; 3-сыныпта – аптасына 3 сағаттан, оқу жылында – 108 сағатты;

4-сыныпта – аптасына 3 сағаттан, оқу жылында – 108 сағатты құрайды.

 Оқу жылының ұзартылуына байланысты қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

5.4-кесте. «Әдебиеттік оқу» пәні бойынша оқу жылдамдығының нормасы

Сынып

І жартыжылдық

Міндетті деңгей

ІІ жартыжылдық

Мүмкіндік деңгейі

2 класс

40-50 сөз

50-60 сөз

50-60 сөз

60-70 сөз

3 класс

60-70 сөз

70-80 сөз

70-80 сөз

80-90 сөз

4 класс

80-90 сөз

90-100 сөз

90-105 сөз

100-120сөз

 Ескерту: шылау, одағай, еліктеу сөздер, қос сөздер жеке сөз ретінде саналады.

 Оқу қарқыны (жылдамдығы) оқу тәсіліне, түсінуіне және мәнерлілігіне тікелей байланысты екенін және сол арқылы оқу дағдысының толыққанды қалыптасатынын есте ұстау қажет.

 Білім алушылардың дайындық деңгейіне байланысты қажет болған жағдайда, мұғалім таңдауы бойынша басқа да әдеби шығармаларды оқуды

тізбеге қосуға болады. Ол шығармалар білім алушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес болуы керек.

 «Әдебиеттік оқу» пәні бойынша мұғалім әр түрлі қосымша жұмыстарды жүргізуге болады. Ал тапсырма критерийлері мен дескрипторлары алдын ала дайындалады. Мұғалім шығармашылық жұмыстардың түрлері мен оларды ұйымдастыру мерзімін өзі анықтайды.

5.5-кесте. Пән бойынша жұмыс түрлері, критерийлері мен дескрипторлары

Оқудың түрлері

Критерийлер/дескрипторлар

1.

Алгоритм бойынша әңгіме құрау

алгоритм бойынша әңгіме құрай алады; әңгімедегі оқиғалардың дәйектілігін анықтайды;

әңгімені аяқтай алады; құралған әңгімені жазады

2.

Кейіпкердің атынан хат

сөйлемдерді нақты әрі анық құрайды; дәйектілікті сақтайды;

кейіпкердің іс-әрекетінбағалай алады, қорытынды жасай алады

3.

Кейіпкерге хат

Мұғалім шығарманы өз қалауы бойынша таңдайды. Ал білім алушылар хат жазатын кейіпкерін өз бетінше таңдайды.

өз хатына ат қоя алады;

тірек сөздердіпайдаланаотырып, ұсынылған тақырып бойынша хат жазады; өзойын қисынды жәнежүйелі түрде жеткізеді;

сөйлемнің ойын дәл жеткізеді; кейіпкердің іс-әрекетін сипаттайды; кейіпкердің іс-әрекетінбағалай

алады, қорытынды жасай алады

4.

Санамақ құрастыру

Санамақ – баланың есептеу, ойлау қабілетін дамытуға арналған тілдік құралы.

санамақтардымақал-мәтелдерден, жұмбақтардан, т.б. ажырата алады;

санамаққұрастырудыңпринципін түсінеді;

өзінің құрастырған санамағына таныстырылым жасайды

5.

Диалог

диалог түрінде сөйлесе алады;

диалогтің басында, ортасында және соңында айтылатын сөйлемдерді дұрыс қолданады; ойын түсінікті және дұрыс жеткізе алады; сөздік қорын көрсете алады

6.

Кітап жасау

Шығармашылық жобаның бұл түрін (жеке немесе топтық) әртүрлі техникада орындауға болады. Бұл өзі суреттерін салып, қолымен жазылған кітап болуы мүмкін. Кітапты аппликациямен әрлеуге болады. Кітап әртүрлі мазмұнда бола алады:

«Бұл қандай аң?»; «Ақ» сөзімен тұрақтысөзтіркестері, иллюстрацияланған (суретті) сөздік.

шығармашылықжобаныңтақырыбын анықтайды;

кітаптыңмазмұнынойластырады (ресурстарды таңдайды);

суреттермен әрлейді;

суреттер мазмұнына сәйкес келеді

7.

Берілген рифма бойынша өлең (буриме) шығару және басқа да өлең түріндегі шығармаларды ойлап табу; сондай-ақ бірінші жолдың екінші жолын ойлап табу және т.б.

екінемесебірнешесөздің қосымшаларынан,соңғыбуындарынан ұйқасым таба алады;

берілгенрифмағасәйкессөздердітаңдай алады;

берілген тақырыпқа сәйкес өлеңді жалғастыра алады

8.

Ертегілер елінде

Әртүрліертегілерденсюжеттерді жәнекейіпкерлердітаңдайды, оларды біріктіріп,ертегі ойластырады.Білім алушылар кейіпкерлеріналмастыраотырып, өздерінің сүйікті ертегілерін таңдай

алады.

-әртүрліертегілердің кейіпкерлерінбір

сюжетке біріктіре алады; ойластырған ертегісі түсінікті; оқиғалардың дәйектілігін сақтайды

9.

Аяқталмаған әңгіме

ұсынылғанбастамасыбойыншаәңгімені жалғастырады;

әңгімедегіоқиғалардың дәйектілігін анықтайды;

әңгімені аяқтай алады

10.

Оқылған шығармаға диафильм салу

мәтіндімұқияттыңдап,сұрақтарғажауап береді;

мәтінді аяқталған мазмұндық бөліктерге бөле алады;

әр бөліктің негізгі ойын анықтай алады; әр бөлікке ат қояды;

дәйекті жоспар құрады; диафильм салады

«Әдебиеттік оқу» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 Үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес бастауыш білім беру деңгейі бойынша оқытылатын «Әдебиеттік оқу» оқу пәнінен өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау және тоқсандық бағалау саны 5.6 - кестеде көрсетілген.

5.6-кесте. «Әдебиеттік оқу» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сыныптар

 Бөлімдербойыншажиынтықбағалау саны

1-

тоқсан

ТЖБ

2-

тоқсан

2-сынып

2*

2*

2*

2*

1

3-сынып

2*

2*

2*

2*

1

4-сынып

2*

2*

2*

2*

1

 Ескерту: *Бөлім бойынша жиынтық бағалауда сөйлеу қызметінің екі түрі біріктіріледі (мысалы, тыңдалым және жазылым; айтылым және жазылым; оқылым және жазылым)

 Әдебиеттік оқу пәнінен бөлім бойынша жиынтық бағалауға (БЖБ) 2 – 4 - сыныптарда мазмұндама, 4-сыныпқа шығарма жазу жұмысы ұсынылады. Себебі, мазмұндама, шығарма жұмыстары арқылы білім алушы сұраққа жауап береді, талдайды, жоспар құрады және ең тиімдісі өзі ойланып жазып шығады.

 Тоқсандық жиынтық бағалауды мұғалім қалауымен әр бөлім бойынша тақырыптар мазмұнын ашатын сұрақтар қамтылған тест немесе жазба жұмыстары түрінде беру ұсынылады.

 Әр БЖБ бойынша жалпы балл саны 10 балл, ал ТЖБ бойынша: 12-18 балл беру ұсынылады.

Учебный предмет «Русский язык» (с нерусским языком обучения)

Учебный предмет «Русский язык» изучается в соответствии с Учебной программой по предмету «Русский язык», утвержденной приказом министра образования и науки Республики Казахстан от 10 мая 2018 года № 199 (приложение 4).

Цель обучения предмета «Русский язык» – формирование навыков аудирования (слушания), говорения, чтения и письма в соответствии с правилами речевого этикета и нормами употребления языковых единиц в речевой деятельности, ориентированной на ситуацию общения.

Изучение предмета «Русский язык» способствует:

развитию коммуникативных навыков в устной и письменной речи; развитию связной речи (монолог, диалог, беседа);

развитию осознанного, правильного, беглого, выразительного чтения; развитию творческого воображения;

формированию общечеловеческих ценностей.

По окончании 4-го класса обучающиеся должны владеть языком на уровне А2 (начинающий уровень) согласно системе уровней Общеевропейской рамки владения языками (CEFR).

Объем учебной нагрузки по предмету «Русский язык» составляет:

  • во 2-м классе – 2 часа в неделю, 72 часов в учебном году;
  • в 3-м классе – 2 часа в неделю, 72 часов в учебном году;
  • в 4-м классе – 2 часа в неделю, 72 часов в учебном году.

Дополнительные часы в связи с продлением учебного года рекомендуется использовать на повторение, закрепление пройденного материала и изучение сложных тем.

Положительным в обучении второму языку является введение единого речетематического режима, позволяющего расширить словарный запас, отрабатывать коммуникативные навыки в рамках интегрированной речевой тематики.

Важным условием успешного овладения языком должен стать эмоциональный настрой, эмоциональный климат в школьном коллективе. При

организации учебно-методической работы нужно учитывать разный уровень владения русским языком у обучающихся, формировать положительное мотивационное отношение к русскому языку через развитие познавательного интереса.

Формированию познавательного интереса способствуют:

    •  занимательныеэмоциональные,творческиезаданиясновой информацией, требующие сочетания разных видов памяти;
    •  контроль речевой деятельности учащихся, знание ими своих результатов, своих успехов;
    • новизна методов и приемов, преемственность, проблемность в обучении;
    • использование технических средств обучения, ресурсов интернета;
    • создание речевых ситуаций, вызывающих желание высказаться;
    • привитие потребностей в коммуникации, лучшем усвоении языка.

Ниже приведены примеры заданий по видам речевой деятельности, которые рекомендуется проводить на уроках русского языка.

По предмету «Русский язык» (Я2) осуществляется деление класса на две группы.

В рамках инклюзивного образования деление класса на группы осуществляется при уменьшении наполняемости класса общего количества обучающихся на три в расчете на каждого ребенка с особыми образовательными потребностями.

Таблица 5.7. Лексический уровень владения русским языком (Я2)

Русски й язык как неродн

 ой Я 2

Уров ни влад е ния русс к им язык ом

Объе м уч. нагру зки

за год

Кол- во слов за оди

н уро к

Лексический уровень владения Я2

за не д ел ю

за уч. год

 Количество активных (новых, ключевых) слов

по четвертям

1

Допустимые нормы

Лекси ка на входе

2

2 класс

А1-2

56 ч.

2

4

112

26

26

34

26

108

220

280

3 класс

А1-3

56 ч.

2

4

112

26

26

34

26

220

332

420

4 класс

А1-4

56 ч.

2

4

112

26

26

34

26

332

444

730

Примечания:

*+12

 ч.(в кажд ом класс

е

 на СОР)

* в учебниках даны как ключевые

слова (они включены в каждый урок по теме программы)

* Наращивание создается в виде спирали из общего

число активного (не считая пассивного) словарного запаса учащегося, который в норме составляет диапазон от низкого к высокому

Таблица 5.8. Требования к уровням языковых компетенций. Русский язык

(Я2)

Виды речевой деятельности

Требования к ним

2 класс

Слушание

понимает устную речь и лексическое значение слов в простых фразах; понимает значение простых предложений, составленных из знакомых слов, имеющих отношение к повседневной жизни;

отвечает на вопросы и подбирает соответствующую иллюстрацию/ картину к прослушанному материалу;

определяет героев рассказов, сказок;

определяет сюжетную последовательность событий;

понимает и описывает происходящие события в аудиовизуальном материале при помощи учителя

Говорение

используетвречисловаисловосочетаниядлясоставления вопросительных предложений по материалу;

создает высказывание на основе сюжетных картинок; участвует в речевой ситуации на определенную тему; понимает, о чем говорит собеседник; соблюдает речевые нормы;

пересказывает тексты, используя знакомые слова при поддержке учителя, соблюдая последовательность событий;

высказывает простое оценочное мнение

Чтение

читает выразительно текст;

понимает значение простых фраз в тексте, содержащих знакомые слова; определяет жанры различных текстов (стихотворение, сказка, загадка, рассказ);

составляет простые вопросы по тексту и отвечает на них;

находит информацию в словарях и справочниках при поддержке учителя

Письмо

пишет связные предложения по иллюстрации/рисунку, используя слова- описания с помощью учителя;

наосновепрослушанного/прочитанного/увиденногозаписывает словосочетания;

использует знаки препинания в конце простых предложений (с помощью учителя);

соблюдает каллиграфические нормы

3 класс

Слушание

понимает устную речь и аудиовизуальный материал;

задает уточняющие вопросы для выяснения смысла конкретных высказываний;

понимает лексическое значение слов в предложении и в тексте;

отвечает на простые вопросы по содержанию прослушанного и подбирает иллюстрации по развитию сюжета;

заполняет таблицу и определяет причинно-следственную связь в прослушанном тексте, в аудиовизуальном материале (идея, события, герои) при поддержке учителя

Говорение

создает высказывание на основе темы, предложенной учителем; участвует в речевой ситуации на определенную тему;

использует в речи тематическую лексику в различных контекстах; понимает, о чем говорит собеседник;

дополняет высказывания собеседника;

пересказываетистории/рассказы,используяплан/своизаметкипри поддержке учителя;

описывает сюжет из видео- и аудиоматериалов;

высказываетоценочныесужденияопрослушанном/прочитанном материале

Чтение

читает выразительно текст или его часть, используя различные виды чтения;

понимает ключевые моменты в коротком тексте, содержащем знакомые слова и фразы;

определяет жанры текстов (стихотворение, сказка, загадка, рассказ, пословицы);

различает текст-повествование и текст-описание;

задает уточняющие вопросы по содержанию текста и о поступках героев произведения;

находит и извлекает информацию в словарях и справочниках при помощи учителя

Письмо

пишет связные предложения по данной теме и создает постер;

на основе прослушанного/ прочитанного/увиденного делает короткие записи с помощью учителя;

использует знаки препинания в конце простых предложений; соблюдает каллиграфические нормы

4 класс

Слушание

понимает устную речь, аудиовизуальный материал;

определяет значение незнакомых слов и словосочетаний по контексту; отвечает на вопросы и определяет ключевые моменты в прослушанном материале;

определяет основную мысль прослушанного материала; определяет основные моменты в аудиовизуальном материале

Говорение

использует необходимые слова для поддержания разговора; создает высказывание по данному началу текста;

участвует в речевой ситуации;

понимает, о чем говорит собеседник, уточняет, выясняет, перефразирует его высказывания;

пересказывает подробно истории/рассказы;

высказывает оценочные суждения, выражая свою точку зрения

Чтение

читает текст или его часть, используя разные виды чтения;

понимает ключевые моменты в коротком тексте, содержащем незнакомые слова;

определяет жанры разных текстов; различает текст-рассуждение; формулирует оценочные вопросы по содержанию текста и о поступках героев произведения;

находит и извлекает информацию из разных источников: словарей, справочников, энциклопедий, интернет-ресурсов, инфографики

Письмо

представляет истории в виде иллюстраций;

на основе прослушанного/прочитанного/ увиденного пишет короткий текст с помощью учителя;

ставит самостоятельно необходимые знаки препинания в предложениях при составлении коротких текстов;

совершенствует каллиграфические навыки

«Математика» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

«Математика» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы №199 бұйрығымен бекітілген (6-қосымша) «Математика» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптарына арналған

«Математика» пәнінің негізгі мақсаты – білім алушылардың логикалық ойлауын дамыту арқылы математикалық білім негіздерін қалыптастыру.

Бастауыш білім беру деңгейінде математикалық білім берудің негізгі мақсатына сәйкес оқу пәнінің келесі міндеттері іске асырылады:

  •  логикалық ойлауды, кеңістіктік елестетуді және математикалық терминдерді пайдалану біліктілігін дамыту;
  •  оқу және тәжірибелік проблемаларды шешу, арифметикалық алгоритмдерді пайдалану, геометриялық салулар мен математикалық зерттеулер жүргізу қабілеттерін дамыту;
  • сыни тұрғыдан ойлауды, шығармашылық қабілеттерді дамыту;
  •  өзінің математикалық білімі мен біліктерін басқа пәндерді меңгеруде, сонымен қатар күнделікті өмірде қалай пайдалану керектігін түсіну;
  •  тұлғалық қасиеттер: білуге құштарлық, мақсаттылық, жауапкершілік, сенімділік және тәуелсіздікті дамыту;
  •  түсінудің, түсіндірудің, талдаудың, синтездің, жүйелеудің, қолданудың және суреттеудің когнитивтік дағдыларын дамыту;
  •  коммуникативтік және әлеуметтік дағдыларды, топпен жұмыс істеу және өз көзқарасын білдіру, басқа адамдардың пікірін құрметтеу, көшбасшылық қасиеттерді көрсету, өз жұмысын жазбаша және ауызша түрде таныстыру дағдыларын дамыту;
  •  ақпаратты іздестіру және таңдау, өз уақытын басқару, өзін-өзі реттеу дағдыларын дамытуға негізделген.

«Математика» пәнін оқытудың биылғы ерекшеліктері

«Математика» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

  • 1-сыныпта – аптасына 4 сағат, оқу жылында – 140 сағат;
  • 2-сыныпта – аптасына 4 сағат, оқу жылында – 144 сағат.
  • 3-сыныпта – аптасына 5 сағат, оқу жылында – 180 сағат;
  • 4-сыныпта – аптасына 5 сағат, оқу жылында – 180 сағатты құрайды.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

«Математика» пәні бойынша мұғалім алдын ала дайындалған критерийлер мен дескрипторлар бойынша әртүрлі жұмыс түрлерін жүргізіп, оқу тапсырмаларын береді (5.9-кесте).

5.9-кесте. Пән бойынша жұмыс түрлері, критерийлері мен дескрипторлары

Жұмыс түрлері

Критерийлер/дескрипторлар

1

Берілген мәліметтері жетіспейтін есептерді шешу

Білім алушылар сандары, шарты мен сұрағы бар есептерді шығару жолдарын жақсы түсіну үшін оларға жетіспейтін

мәліметтері бар есептерді ұсынуға болады

мәліметтері толық емесесептерді ажырата біледі;

есептіжетіспейтінмәліметпен толықтыра алады;

жазбанынақтымәліметтермен толықтыра алады

2

Артық мәліметтер берілген есептерді шешу

Білім алушылар сандары, шарты мен сұрағыбаресептердіңшығару жолдарын жақсы түсіну үшін оларға артық мәліметтері бар есептерді ұсынуға болады.

артықмәліметтерібаресептерді ажырата алады;

есептің шартын өзгерте және дәлелдей алады;

бақылай, салыстыра және қорытынды шығара алады

3

Графикалық модельдеу

Графикалық модель – сюжеттік есептің сызбасы, ол білім алушыларға есеп шартында берілген абстрактілі

қатынастарды нақты кеңістіктік формада түсінуіне көмектеседі

есеп мәтінін сызбамен келтіре алады; есеп мәтінін және оған сай келетін сызбаны сәйкестендіре алады;

есептіңберілгендерімен модельді толтыра алады;

сызба бойынша есеп құрастыра алады

4

Заңдылықтарды табу және өзінің заңдылықтарын жасауға арналған шығармашылық тапсырмалар.

Математикалық заңдылық – бұл белгілі бір ереже. Осы ереже бойынша элементтердің сандық, пішіндік немесе басқа да қатарында белгілі бір сәйкес тәртіппен элементтердің немесе

олардың қасиеттерінің қайталануы немесе өзгеруі болып табылады.

заңдылықтың белгілі бір ереже, іздеу екенін біледі;

элементтері/заттар белгілібір ереже бойынша орналасқанын түсінеді; топтастыражәнеқорытындыжасай алады.

 «Математика» пәнін оқытуда мұғалім төмендегі жұмыс түрлерін ұйымдастырады:

  • оқушыларға негізгі ақпараттық технологияларды пайдалануды үйрету;
  •  ақпаратты іздестіру және оны таңдауға байланысты өздігінен жұмыс істеу дағдысын дамыту;
  •  математиканың түрлі бөлімдерін оқу кезінде презентациялар құру үшін керекті компьютерлік бағдарламаны қолдану, математикалық тапсырмаларды орындау барысында фото/видео әзірлеу (геометриялық фигураларды жасау);
  • өздігінен жоспар мен графиктер құру.

«Математика» пәнін оқытуда оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамыту көзделеді.

Математиканы оқыту үдерісінде білім алушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға ықпал ететін жұмыс түрлері:

тапсырмаларды орындау үшін нұсқаулықтарды, алгоритмдерді құру; математикалық есептерді ауызша және жазбаша шешу тәсілдерін сипаттау

және түсіндіру;

тапсырманы орындау барысына талдау жасау (ауызша және жазбаша).

Аталғанжұмыс түрлерін білім алушының қабылдауына қарай әр түрлі әдістерді қолдануға болады. Мысалы:

оқушылардың жеке пікірін тыңдай білу және оларды қолдау; жеке және саралай оқыту тәсілін қолдану;

проблемаларды және оларды шешу стратегияларын құрастыру; білім алушылардың жетістіктерін бағалау;

оқушылардызерттеуіс-әрекеттерінебаулиотырып,белсендіоқуға ынталандыру;

оқушылардың сын тұрғысынан ойлау дағдыларын дамыту. Мұғалімдерге математиканы оқытуда төмендегідей әдістер ұсынылады:

оқушылардың ойын әрекетін, шығармашылық және жобалық жұмыстарын ұйымдастыру;

түсіндіру, идеяларды таныстыру, диалогтарға қатысу, мәтінмен жұмыс, алгоритмдер, нұсқаулықтар құру, математикалық тапсырмаларды орындау әдістерін сипаттау және түсіндіру барысында оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамыту;

мұқият таңдап алынған тапсырмалар мен іс-әрекет түрлері арқылы оқушыларды ынталандыра және дамыта оқыту;

оқушылардың өзіндік іс-әрекетін ұйымдастыру: жеке және топтық жұмыс. түрлі дерек көздерінен ақпарат іздеуді талап ететін есептерді шығаруға

көмектесу, АКТ ның мүмкіндіктерін пайдалану;

математиканың практикада қолданылуын пайдалана отырып оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастыру;

оқушыларды өз жұмысын талдауға және түзетуге ынталандыру (рефлексия).

Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану оқушылардың жұмыс барысында сандық ресурстарды қолдану құзыреттілігін арттырып, бос уақытында технологияларды сенімділікпен және шығармашылықпен пайдалануын қамтиды.

Үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес бастауыш білім беру деңгейі бойынша оқытылатын «Математика» оқу пәнінен өткізілетін бөлім және тоқсандық жиынтық бағалау саны 5.10-кестеде көрсетілген.

5.10-кесте. Математика пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сыныптар

 Бөлімдербойыншажиынтықбағалау саны

1-

тоқсан

ТЖБ

2-

тоқсан

2-сынып

2

3

3

3

1

3-сынып

3

3

3

3

1

4-сынып

3

3

3

3

1

 Математика пәнінің ерекшелігіне байланысты әр БЖБ бойынша жалпы 8-10 балл, ал ТЖБ бойынша жалпы 12-18 балл беру ұсынылады.

«Жаратылыстану» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 «Жаратылыстану» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы №199 бұйрығымен бекітілген (7-қосымша) «Жаратылыстану» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 Бастауыш мектептегі «Жаратылыстану» пәнінің мақсаты – білім алушының жаратылыстану ғылымы негіздері туралы түсініктерін қалыптастыру және зерттеу біліктері мен дағдыларын дамыту.

 ҚР БҒМ 26.01.2022 жылғы №25 бұйрығымен бекітілген қазақ тілінде оқытатын сыныптар үшін Бастауыш білім берудің 1-қосымшасы және қазақ тілінде оқытатын сыныптар үшін Бастауыш білім берудің 11-қосымшасы (қысқартылған оқу жүктемесі бар) бойынша үлгілік оқу жоспарларына сәйкес бастауыш сыныптарда «Жаратылыстану» пәнін оқытуға бөлінетін оқу жүктемесінің көлемі 5.11 - кестеде көрсетілген.

5.11 – кесте. «Жаратылыстану» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқу пәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

1-қосымша

Апталық

1

Жаратылыстану

1

35

1

35

2

Жаратылыстану

1

36

1

36

3

Жаратылыстану

2

72

1

36

4

Жаратылыстану

2

72

1

36

 Үлгілік оқу бағдарламасы пәннің базалық білім мазмұнынан, оқыту мақсаттары жүйесінен, ұзақ мерзімді жоспардан тұрады. Бұл оқу бағдарламаларында, ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей, сол тоқсанда игерілуі тиіс.

«Жаратылыстану» пәнін оқытудың ерекшеліктері:

  •  пән мазмұнындағы деректер мен білімдер жүйесі оқушылардың қоршаған әлем туралы, атап айтқанда, әртүрлі денелер мен құбылыстар туралы алғашқы білімін қалыптастырады.
  •  пән оқушының ғылыми-зерттеу дағдысын: сұрақ қою және сол сұраққа жауап табу, зерттеу жоспарын дайындау және болжам жасау, сұрақтарға жауап табу үшін зерттеулер жүргізу; зерттеу нәтижесінде алынған мәліметтерді жинақтау, өңдеу және түсіндіру дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.
  •  бастауыш сыныпта оқушылар пәнді меңгеру барысында дәстүрлі емес ойлау формаларына үйренеді, ақиқатпен байланысты іс-әрекеттердің жауабын табуға, сұрақтар қоюға дағдыланады, ғылыми-зерттеу тәсілдерін түсініп, ойлауға және бақылауға дағдыланады.
  •  білім алушыны зерттеу жұмыстары мен тәжірибелер жасау арқылы тапсырманы өздігінен ізденіп орындауына және дұрыс тұжырым жасауына бағыттайды, баланың ойлау қабілетін дамытып, ғылыммен айналысуына ықыласын туғызады.

 Жаратылыстану пәнін оқытуда қолданылатын зерттеудің негізгі принциптері мен әдістерін меңгеру жас ұрпақтың дүниетанымын, ойлаудың ғылыми тәсілін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

 Оқу пәнінің төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасының басты ерекшелігі - зерттеушілік білік пен дағдыларын қалыптастыру мен дамытуға бағытталған

«Мен зерттеушімін» бөлімінің оқу мақсаттары «Жанды табиғат», «Заттар және олардың қасиеттері», «Жер және ғарыш», «Табиғат физикасы» бөлімдерінің оқу мақсаттарымен кіріктіріле жүзеге асырылады.

 Үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес бастауыш білім беру деңгейі бойынша оқытылатын «Жаратылыстану» оқу пәнінен өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау саны 5.12-кестеде көрсетілген.

5.12-кесте. «Жаратылыстану» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сыныптар

 Бөлімдербойыншажиынтықбағалау саны

1-

тоқсан

ТЖБ

2-

тоқсан

2-сынып

1

1

1

1

1

3-сынып

1

1

1

1

1

4-сынып

1

1

1

1

1

 Жаратылыстану пәнінің ерекшелігіне байланысты әр БЖБ бойынша 8-10 балл, ал ТЖБ бойынша 12-18 балл беру ұсынылады.

 БЖБ-ны әр бөлім бойынша тақырыптар мазмұнын ашатын тест сұрақтары түрінде беруге болады.

«Дүниетану» оқу пәні (оқыту қазақ тілінде)

 «Дүниетану» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы №199 бұйрығымен бекітілген (8-қосымша) «Дүниетану» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес оқытылады.

 «Дүниетану» пәнін оқытудың мақсаты - ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан білім алушылардың бойында адам, табиғат және қоғамның өзара байланысуы және өзара тәуелділігі туралы білім жүйесін қалыптастыру.

«Дүниетану» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

  • 1-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 35 сағат;
  • 2-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағат;
  • 3-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағат;
  • 4-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағатты құрайды.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

 Бұл пәннің ерекшелігі – біз өмір сүретін әлем туралы мағлұмат алу болып табылады.

«Дүниетану» пәнін оқытудың ерекшеліктері

 Бастауыш сыныптарда «Дүниетану» оқу пәнінің мазмұны адам, табиғат және қоғам, оның ішінде отбасы, мәдениет, денсаулық, қарым-қатынас, ұлт, қауымдастық, мемлекет, қоршаған табиғи орта сияқты оқыту нысандарына тоғыстырылған.

«Дүниетану» пәнін оқыту:

  •  білім алушыларда қоғам және табиғат құбылыстары мен нысандарының өзара байланысы мен өзара тәуелділігі туралы түсініктер қалыптастыруға;
  •  білім алушыларда табиғи, әлеуметтік және технологиялық ортадағы мінез-құлық нормаларын және қауіпсіздік ережелерін түсінуге;
  •  білім алушыларда табиғи және әлеуметтік шынайылықты тану әдістерін: бақылау, эксперимент, сауалнама тәжірибелерінің қалыптасуына;
  • білім алушылардың танымдық әрекетін дамытуға;
  •  білім алушыларды қазіргі қазақстандық қоғамға тән ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде тәрбилеуге;
  •  білім алушылардың өзін қоршаған ортаға, қоғамның табиғи және мәдени құндылықтарына дұрыс қатынастарын қалыптастыруға бағытталады.

 5.13-кесте. «Дүниетану» оқу пәнін оқытудағы жұмыс түрлері, критерийлері мен дескрипторлары.

Жұмыс түрлері

Критерийлер/Дескрипторлар

1

Отбасы туралы

Білім алушылардың отбасы туралы білімі тереңдетіледі, отбасы құндылықтарын ажыратады.

Отбасы туралы түсінік бере алады; Отбасытуралықұндылытарды біледі.

2

Мәдениеттілік

Білім алушы мәдениет, мәдениеттілік туралы адамгершілік қасиеттерді ажырата алады.

Ұлттық мәдениеттің құндылыққа жататытын, әдептілік негізі болатынын ұғындыру.

  • мәдениетпенмәдниеттілік ұғымын ажырата алады;
  • ішкімәдениетпенсыртқы мәдениетті сипаттай алады;
  •  ұлттық және өзге елдің мәдениеті туралы түсінігі қалыптасқан.

3

Денсаулық, жеке бас гигиенасы, тамақтану режимі туралы.

Денсаулықтың маңыздылығы, оны сақтаудың жолдары туралы білімін тереңдету.

  • жеке бас гшигиенасын сақтай біледі;
  • тамақтану режимін сақтай біледі;
  • денсаулықты сақтау шараларын біледі, қолданады.

4

Өмір қауіпсіздігін сақтау туралы білімін тереңдету

Табиғаапаттартуралытүсініктерін қалыптастыру

  • жолда жүру ережесін біледі;
  • алғашқы көмек көрсету туралы біледі;
  • өрт, су, газ қауіпсізідігін сақтау ережелерін біледі;

-табиғи қауіп-қатер туралы түсінігі қалыптасқан.

 «Дүниетану» пәні бойынша оқушылардың білімі мен біліктілігі қалыптастырушы бағалау шеңберінде сұрақ-жауап нәтижелері, бақылау жұмыстарының, тест тапсырмалары, практикалық жұмыстар мен диктанттар нәтижелері бойынша кері байланыс беру және білім алушылардың жеке қажеттіліктерін ескере отырып, қажетті форматтағы сабақты құру мақсатында, сонымен қатар, рәсімдер саны нақты анықталынған жиынтық бағалау шеңберінде бағаланады және сынып журналына балл қою қарастырылады.

5.14-кесте. «Дүниетану» пәні бойынша жинытық бағалаудың саны

Сыныптар

Бөлімдер бойынша жиынтық бағалау саны

1- тоқсан

ТЖБ

2- тоқсан

2-сынып

1

1

1

1

1

3-сынып

1

1

1

1

1

4-сынып

1

1

1

1

1

«Еңбекке баулу» оқу пәні

 «Еңбекке баулу» пәні 2022-2023 оқу жылынан бастап, тек 1 – сыныптар үшін «Көркем еңбек» оқу пәнінен ажыратылып, бөлек пән ретінде оқытылады.

 «Еңбекке баулу» пәнінің мақсаты – білім алушыны еңбек іс-әрекетіне дағдыландыру, олардың қарапайым құралдармен және әртүрлі материалдармен жұмыс жасау біліктілігін қалыптастыру, шығармашылық қабілетін дамыту.

«Еңбекке баулу» пәнінің міндеттері:

  •  қол еңбегі арқылы оқушының байқампаздық, ұқыптылық, ептілік, жинақылық, жасампаздық, еңбексүйгіштік, төзімділік, шыдамдылық қасиеттерін тәрбиелеуді;
  •  қолөнер туындылары мен олардың маңызы туралы ұлттық- дүниетанымдық түсініктерін қалыптастыруды;
  •  еңбекетугепсихологиялықдайындығын,қызығушылығын, құлшынысын дамытуды;
  •  еңбекті, еңбек адамын, кәсіп иесін құрметтеу, еңбектің адамзатқа пайдасы туралы түсінігін қалыптастыруды,
  • бастапқы еңбек дағдыларды игеруін;
  •  еңбекмәдениетінүйренугебейімдеуді,еңбекқауіпсіздігінсақтау дағдысын қалыптастыруды;
  • көркемдік-шығармашылық іс-әрекет тәжірибесін қалыптастыруды;
  • түрлі материалдармен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіруді;
  •  мүсіндеу,құрастыру,құрау,жапсыру,ою,тігу,илеужоспарлау, модельдеу біліктілігін дамытуды;
  •  қолөнертуындыларыжайлыақпаратжинақтау,талдаужәне шығармашылықпен қолдануды;
  •  өз қолымен жасалған туындылар арқылы өз мүмкіндігіне деген сенімін арттыруды;
  •  отбасында, мектепте, мектептен тыс ортада қоғамдық пайдалы еңбекпен шұғылдану дағдысын қалыптастыруды көздейді.

«Еңбекке баулу» пәнін ұйымдастыру оңайдан қиынға, жеңілден күрделіге қарай, жүйелілік, сабақтастық, бірізділік және көрнекілік ұстанымдарына негізделеді.

«Еңбекке баулу» пәнін ұйымдастыру білім алушылардың жас және жеке ерекшеліктерін ескеріп, заманауи білім беру технологиялары мен ресурстарын ұтымды қолдану арқылы жүзеге асады.

«Еңбекке баулу» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 35 сағат;

Ескерту: 1-сыныпта бағалау жүргізілмейді.

«Бейнелеу өнері» оқу пәні

«Бейнелеу өнері» пәні 2022-2023 оқу жылынан бастап, тек 1- сыныптар үшін «Көркем еңбек» оқу пәнінен ажыратылып, бөлек пән ретінде оқытылады.

 «Бейнелеу өнері» пәнін оқытудың басты мақсаты - білім алушының қоршаған ортаны бейнелі қабылдау арқылы шығармашылық қабілеттерін дамыту, оларды көркем өнерге баулу.

«Бейнелеу өнері» пәнінің міндеттері:

  •  көркем өнер туындылары арқылы оқушының ұлтжандылық, рухани- адамгершілік, көркемдік-эстетикалық, сезімталдық, талғам, байқампаздық, мейірімділік, әдептілік қасиеттерін тәрбиелеуді;
  •  қазақтың ұлттық, кәсіби музыка, бейнелеу өнері, этностардың мәдениеті туралы түсініктерін қалыптастыруды;
  •  өнер (бейнелеу, қолданбалы-сәндік, сәулет, дизайн) түрлері туралы бастапқы білім беруді;
  •  өнер түрлеріне қызығушылығын дамытуды, өнер арқылы ұлттық әдет- ғұрып пен салт-дәстүрлерді құрметтеу сезімін қалыптастыруды;
  •  оқушының көркемдік-бейнелеу іскерліктерін, шығармашылық әлеуеті мен қиялын дамытуды;
  •  өнер туындылары жайында ақпарат іздестіру, қабылдау, түсіну, талдау, өздігінен пайдалану дағдыларын қалыптастыруды;
  •  өз шығармашылық іс-әрекеттері арқылы ойын бейнелеп және дәлелдеп бере алу дағдыларын қалыптастыруды;
  • эстетикалық талғамын, сезімталдығын дамытуды көздейді.

«Бейнелеу өнері» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі: 1-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 35 сағат;

«Бейнелеу өнері» пәнін ұйымдастыру оңайдан қиынға, жеңілден күрделіге қарай, жүйелілік, сабақтастық, бірізділік және көрнекілік ұстанымдарына негізделеді.

Ескерту: 1-сыныпта бағалау жүргізілмейді.

«Көркем еңбек» оқу пәні

«Көркем еңбек» «Бейнелеу өнері» және «Еңбекке баулу» оқу пәндерін біріктіретін кіріктірілген пән.

«Көркем еңбек» кіріктірілген оқу пәні әртүрлі шығармашылық әрекеттің түрлері барысында көркем-технологиялық білім, білік және дағдыларды қалыптастыруға бағытталған.

Оқу пәні түрлі шығармашылық іс-әрекеттегі кеңістіктік-бейнелілік ойлауын, шығармашылық ойлауын, рухани-адамгершілік мәдениетін, елесін, қиялын және аңғарымпаздығын, жеке тұлғаның қалыптасуын және өз ойын білдіруін дамытуға бағытталған.

«Көркем еңбек» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

    • 2-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағат;
    • 3-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағатты;
    • 4-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 36 сағатты құрайды.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

Түрлі материалдармен жұмыс істеу білім алушылардың технологиялық ойлауын, көркем-эстетикалық талғамын, шығармашылық, есте сақтау қабілеттерін, кеңістіктік қиялын, қиялы мен қол моторикасын дамытуға, көзбен нақты мөлшерлеу қабілетін жетілдіреді.

Оқу мақсаттары білім алушыларда белгілі бір дағды қалыптастыру үшін әрекет түрін, орындау техникасын, шығармашылық жұмысты жасаудың материалын мұғалімнің өзі таңдайтындай етіп тұжырымдалған.

«Көркем еңбек» пәні бойынша оқыту процесінде білім алушылардың АКТ құралдарын қолдану дағдыларын дамыту қажет. Ең алдымен, бұл көркем

жұмыстарды жасау кезінде цифрлық компьютерлік технологияларды пайдалану, слайдтық презентацияларды жасау дағдыларын дамыту, шығармашылық жұмысты жасау үшін басқа білім алушылармен ынтымақтастық, қарым-қатынас жасау мен ақпарат алмасу және т.б.

«Көркем еңбек» сабақтарында мұғалімнің өзі анықтайтын әртүрлі көркемдік-шығармашылық әрекеттер қарастырылады. Бұл ретте көркемдік- шығармашылық әрекеттің негізгі үш түрі:

  • құрылымдау;
  • бейнелеу;
  • сәндеу әрекеттері міндетті түрде іске асырылуы қажет.

Мұғалім және білім алушылар әртүрлі жұмыс түрлерін орындау барысында еңбек гигиенасының және қауіпсіздік техникасының ережелерін сақтаулары қажет.

 Ескерту: 2-4-сыныптарда «есептелінді» және «есептелінген жоқ» деген сынақ қойған кезде критериалды бағалау қағидасына сүйену керек.

 Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

2022 - 2023 оқу жылында мектептердің дайындығына (кадрлық, ресурстық және т.б.) байланысты вариативтік компонент сағаттарының есебінен академия сайтында орналасқан курстарды таңдауға немесе басқа да элективті курстарды өткізуге болады.

2022-2023 оқу жылында Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен бастауыш білім беру деңгейінің оқу пәндері бойынша жүргізілетін элективтік курс тақырыптары ұсынылады:

«Қазақ тілі» пәні бойынша: «Тіл дамыту», «Сауатты жазайық», «Көркем жазу»;

«Әдебиеттік оқу» пәні бойынша: «Парасаттылық және әдеп», «Балалар әдебиеті», «Оқу сауаттылығы», «Мәнерлеп оқу», «Отбасылық оқу сағаты»;

«Математика» пәні бойынша: «Математика және логика», «Математика күнделікті өмірде», «Математика және экология», «Математикалық жобалар»;

«Жаратылыстану» пәні бойынша: «Жас зерттеуші», «Жаратылыстану жұмбақтары»;

«Дүниетану» пәні бойынша: «Экономикаға кіріспе», «Жасыл ел», «Мен және экология» курстары.

Бұл курс тақырыптарын мұғалім өз сыныбындағы білім алушылардың жас және жеке ерекшеліктерін, білім деңгейлерін ескеріп, таңдап алуы тиіс. Соған сәйкес мұғалім өзі таңдап алған курстың оқу бағдарламасын жасайды және ол мектептің әдістемелік бірлестік отырысында талқыланып, нәтижесінде педагогикалық кеңестің шешімімен бекітілуі тиіс.

 Курс мазмұны білім алушылардың метапәндік құзыреттіліктерін (ғылыми- танымдық, мәдени-әлеуметтік, тілдік-коммуникативтік, ақпараттық- технологиялық) дамытуға бағдарланған заманауи білім беру технологиялары мен ресурстарын ұтымды қолдану арқылы жүзеге асырылады.

 «Парасаттылық және әдеп» курсы білім алушылардың бойында әдептілік, ізгі-ниеттілік, адалдық, толеранттылық, іс-әрекеттеріне жауапкершілік, ұжымда жұмыс істей білуі сияқты жеке қасиеттерді дамытуға мүмкіндік береді.

 «Математика күнделікті өмірде» курсы білім алушылардың бойында теориялық білімдерін күнделікті өмірмен нақты, практикалық әрекеттер, ойындар, саяхаттау әрекеттері арқылы байланыстыра отырып, білімдерін өмірде пайдалана білу жағдаяттарына төселдіреді, үнемділік, еңбекқорлық, адамзат еңбегін құрметтеу сияқты адами қасиеттерге баулиды.

«Математика және экология» курсы білім алушыларды математика мен экологияны байланыстыра отырып, табиғатқа, адамзат баласына жанашырлықпен қарауға, үнемшілдікке, жауапкершілікке дағдыландырады.

«Математикалық жобалар» курсы білім алушылардың өзіндік алғашқы математикалық жобалар жасау біліктілігін, іскерлігін және зерттеу дағдысын қалыптастырады. Бастауыш сынып оқушылары зерттеу жұмыстарын жүргізе білуге төселеді.

«Отбасылық оқу сағаты» курсы білім алушылардың отбасымен бірге оқуға арналған шығармалар тізімі таңдалып алынады. Сол шығармаларды оқушы үйде ата-анасымен бірлесе оқиды. Апта сайын бір отбасы өздері оқыған шығарма мазмұны жайлы әртүрлі формада (презентация, бейнежазба және тсс) баласының сыныптастарымен таныстырады, қойылған сұрақтарға жауап береді. Сынып ұжымында сол шығарманы талқылап, түйінді ой шығарылады. Курс өзара коммуникативтік қарым-қатынасының артуына ықпал етеді. Ата-ана мен бала, мұғалім арасындағы байланысты күшейтеді. Оқушының танымдық ойлау қабілетін дамытады.

«Оқу сауаттылығы» курсы оқу және жaзу apқылы oқушылapдың cын тұpғыcынaн oйлaу дағдыларын дaмытуды негізге ала отырып, шығармаларды түсініп оқуға, оқылған шығарманы жан-жақты талдап,еpкін oйлaуғa, жaзбaшa, aуызшa oй aлмacуғa, мәтін мазмұнын aшуғa, aвтop іpіктеген cөздеp мен cөз тіpкеcтеpінде жaтқaн ұғымдapды түcінуге баулиды.

«Мәнерлеп оқу» курсы дауыс интонациясы арқылы автордың ойын білдіру, мазмұндық ой екпінін қойып, кейіпкердің көңіл күйін сезініп оқу. Мәнерлеп оқу арқылы оқушы шығарманың мазмұнын түсініп, ондағы көңіл күйді сезінеді, қиялына ерік береді. Оқушы сөйлеудегі ритм мен үнді, дауыстың бірде жоғарылап, бірде төмендеуін қолдана отырып сахналау өнеріне талпынады.

«Жаратылыстану жұмбақтары» курсы бастауыш сыныпта оқыту үдерісін жаратылыстану саласы бойынша білім мен біліктерді саналы түрде меңгеруі үшін оқу, жоба, зерттеу іс-әрекеттері тәсілдерін меңгеру арқылы дербестігін дамытуға, әлеуметтік- мәдени кеңістікте орнын таба білуі үшін біліктерді меңгеруге бағыттайды.

«Жас зерттеуші» курсы білім алушылардың қоршаған ортаны зерттеуге деген қызығушылықтарын ояту, өз өмірлерінде кездесетін жағдаяттардан шығуға арналған пайдалы ой - тұжырым дағдыларын қалыптастыруға бағыттау және мұғалімнің басшылығымен тәжірибелер ұйымдастыра отырып, әр бала

өзінің нені зерттегісі келетінін, қалай зерттейтінін, нәтижесінде неге қол жеткізгенін айта алатын тұғаның дамуына бағыт беру; білім алушылардың қоршаған орта туралы анағұрлым көп мағлұмат алып, өздері құбылыстың пайда болуының себептері туралы болжамдарын, оларды тексеру амалдарын (қарапайым тәжірибелер) жасауларын көздейді.

«Экономикаға кіріспе» курсы бастауыш сынып оқушыларына қарапайым экономикалық ұғымдарды өмірмен байланыстыра отырып түсіндіру, өздерін қоршаған табиғи орта және адамдар дүниесі ретінде, олардың қажеттілігімен және осы қажеттіліктерді қанағаттандыру тәсілдерімен таныстырады.

 Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын әдістемелік тақырыптар

Әдістемелік бірлестік отырыстарында бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  • «Педагогтің кәсіби құзыреттілігін жетілдірудің алғышарттары»
  •  «Оқушылардың зияткерлік-шығармашылық әлеуетін дамыту арқылы білім беру сапасын арттыру»;
  • «Бастауыш сынып оқушыларының тілід дамытудың тиімді жолдары»;
  •  «Білім беру үдерісін нәтижелі қорытындылау – білім сапасының кепілі»;
  • «Қалыптастырушы бағалауды қалай тиімді ұйымдастыруға болады?»
  • «Бастауыш сыныпта цифрлық ресурстарды қолданудың тиімділігі»;
  • «Lesson Study жүргізу жолдары және күтілетін нәтижелер»;
  • «Білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту»;
  • «ҚМЖ-дың тәрбиелік мақсатын іске асыру жолдары»;
  • «Бастауыш сыныпта оқытудың белсенді әдістері»;
  • «Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлауын дамыту»;
  • «Қашықтан оқытуда білім беру платформаларын тиімді пайдалану»;
  • «Математикалық сауаттылықты дамыту»;
  • «ZERDELI» есептері туралы не білеміз?
  • «Математика сабағында стандартты емес есептерді шешу»;
  • «Білім алушылардың біліміндегі олқылықтардың орнын толықтыру»;
  • «Диaлогтік оқыту – мотивация тудыру негiзi»;
  • «Бейне сабақты қалай құруға болады?»
  •  «Мұғалім мен оқушыға көмектесетін ақысыз білім беру онлайн- ресурстары»;
  •  «Бастауыш сынып оқушыларының зерттеу, жоба жазу жұмыстарын практикалық тұрғыда ұйымдастыру ерекшеліктері».

Бастауыш сыныпта оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

Бастауыш сынып пәндерін оқытудағы басты мақсат – білім алушыларды ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға тәрбиелеу негізінде білім беру.

Қазіргі сабақтың құрылымы бірінші кезекте тәрбиелік мақсатты жүзеге асыру арқылы пәндік білім бере отырып, тәрбиенің негізін қалайтын адамгершілік, табиғатты қорғау, жалпы адамзат баласына, қоршаған ортаға деген мейірімділік сияқты құндылықтарды бала бойына дарытуды көздейді.

Білім алушының ұлттық санасын оятуға, ана тіліне, өз еліне, туған жеріне деген құрметін қалыптастыруға, салт-дәстүрлерін білуге және қолдануға ықпал ететін тәрбиелік мәні бар тақырыптар («Мен атамның көмекшісімін», «Мен анамның көмекшісімін», «Қазақ халқының құнарлы ас мәзірі», « Салауатты өмір мәні – ата –баба мұрасы», «Ата ақылы», «Еңбек және өнер», «Ұлттық ойындар»,

«Денсаулық- табылмас байлық», «Маған ұнайтын ойындар», «Менің отбасым»,

«Отбасы құндылықтары», «Менің ата-анам», «Менің сүйікті кітаптарым»,

«Қазақстанның көрікті жерлері», «Менің туған өлкем», «Қазақстан Республикасының мерекелері» және т.б.) негізінде оқыту ұлттық құндылықтарымыздың мәнін түсінуге, өзінің іс-әрекетіне талдау жасауына, өзіндік қорытынды тұжырым жасай білуіне жағдай жасайды.

Бастауыш сынып пәндерін оқытуда жұптық, топтық, өзіндік жұмыстарға негізделген және түрлі модельде даярланған логикалық, шығармашылық, жағдаяттық тапсырмалар, ойын түрінде берілген материалдар, рөльдік ойындар білім алушы бойында мақсатты түрде құндылықтар жүйесін қалыптастыруға негіз болуы тиіс.

 Бастауыш сынып білім алушыларының бойында рухани-адамгершілік құндылықтарды дамыту көбінесе мұғалім мен отбасының үйлескен, келісілген жұмыстарына байланысты ұйымдастырылады. Өйткені ата-аналар мұғалімнің қандай адамгершілік нормаларына тәрбиелейтінін, бала тәртібіне қандай талаптар қоятынын, олардың әрекеттері адамгершілік өлшемшарттар бойынша қалай бағаланатынын, сынып ұжымындағы қоғамдық пікірдің қандай екендігін білуі тиіс. Ата-аналар мен педагогтердің тәрбиелік әсерінің бірлігі тәрбиенің мақсаты мен нақты міндеттерін түсінуінен, оларды әртүрлі әдістер мен тәсілдерді қолдана отырып жүзеге асыру білігінен көрінеді.

 Оқу процесін ұйымдастыруда ата-аналарды тартудың түрлі тәсілдері арқылы қол жеткізуге болады. Мысалы, бірлескен үй тапсырмалары (балалар мен олардың ата-аналары үшін), тақырыптың мақсат-міндеттері ашатын әдебиеттер ұсыну, таныстыру сабақтары мен тренингтер, әңгімелер өткізу және тағы басқа әдістерді кеңінен қолдану қажет. Мұндай жұмыстар балаларды мектепте де, үйде де үздіксіз тәрбиелеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

 Оқу пәні бойынша оқулықтардың, оқу-әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да қосымша әдебиеттердің, оның ішінде электрондық тасымалдау құралдары тізбесі

Ескерту: Тізбе жаңа редакцияда – «Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020жылғы 22 мамырдағы №216 бұйрығына өзгеріс енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің м.а. 2021жылғы

25 тамыздағы №428 бұйрығымен бекітілген бастауыш сыныптар бойынша оқулықтардың, оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін мына сілтеме бойынша көрсетілген сайтта қарауға болады.https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2100024126

«Қазақ тілі» пәнін оқытудың ерекшеліктері, 5-11 сыныптар

Жалпы білім беретін орта мектепте қазақ тілі пәнінен академиялық білім берудің мақсаты – қазақ тілінің әлеуметтік-қоғамдық қызметі (ана тілі-ұлт тілі- мемлекеттік тіл) туралы біртұтас білім бере отырып, тілдің танымдық, құрылымдық, тарихи мәнін, тілді қолданудың нормативті жүйесін игеріп, сөйлеу мәдениеті тәсілдерін меңгерген, ұлттық рухты бойына сіңірген дара тұлға тәрбиелеу.

Қазақ тілін оқытудың басты міндеттері бастауыш, орта, жоғары сыныптарда қазақ тілінің ана тілі ретіндегі қызметіне, орта сыныптарда қазақ тілінің ұлт тілі ретіндегі қызметіне, жоғары сыныптарда қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі қызметіне басымдық бере оқыту.

Қазақ тілінің ана тілі ретіндегі негізгі қызметі – ұлттық сана-сезімді қалыптастыру. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартындағы қойылған базалық құндылықтар: 1) қазақстандық патриотизм мен азаматтық жауапкершілік; 2) құрмет; 3) ынтымақтастық; 4) еңбек пен шығармашылық; 5) ашықтық; 6) өмір бойы білім алу ұлттық сана-сезімнің қалыптасуы арқылы игеріледі. Сондықтан бастауыш сыныпта қазақ тілінің ана тілі ретінде танылуына негіз болатын лингвистикалық білім мазмұны қамтылуы тиіс.

Қазақ тілінің ұлт тілі ретіндегі қызметі – ғасырлар бойғы тәжірибеден жинақталған ұлттық дүниетанымды, ұлттық ақыл-ой жетістіктерін зерттеу, саралау, дамыту. Ұлттық тіл Білім стандартында көрсетілген ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды өзіне үйлесімді үйлестіруге, кез келген өмірлік жағдайларда функционалдық сауаттылығы мен бәсекеге қабілеттілігін көрсетуге, сондай-ақ оқу және қолданбалы тапсырмаларды шешуге мүмкіндік береді.

Қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі қызметі жоғары сынып оқушыларына арналған білім мазмұнын қамтуы тиіс. Қоғамның барлық саласында қазақ тілін қолданудың заңдылықтарын, іскерлік, дипломатиялық қарым-қатынас мәдениетін, сөйлеу мәдениетін игерген оқушы жалпыға міндетті білім стандартында көрсетілген «Қазақстан Республикасының Конституциясының нормалары мен заңдарын құрметтеуді және сақтауды», яғни қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде қолдануды өз міндетіне алады, қазақ тілінің мемлекеттік статусын көтеруге өзіндік үлес қосады, мемлекеттік тілді қолдануға ынталы болады.

Қазақ тілінің қоғамдық-әлеуметтік қызметін бастауыш, орта жоғары сыныптарда оқытқанда тілдің құрылымдық, функционалдық, тарихи жүйесі өзара тұтастықта бірлікте кіріктіріліп оқытылады. Нәтижесінде оқушылар тілдің таңбалық жүйесі, әдеби тілдік нормасы, тарихы және тіл арқылы ұлтты, адамды тану туралы кешенді білім алады. Бұлар оқушының тіл тазалығын, тіл анықтығын тіл дәлдігін (А.Байтұрсынов) игеріп, сөйлеу мәдениетін, сөз шеберлігін жетілдіруіне айтарлықтай үлес қосады.

 1 Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында «Қазақ тілі» (10-11 сыныптар) міндетті оқу пәні ретінде оқытылады.

 2 Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарлары арқылы (өзгерістер мен толықтырулар өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрықпен бекітілген) жүзеге асырылады. Олар:

  • Үлгілік оқу жоспарлары;
  • төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары.

Үлгілік оқу жоспарының оқу түріне байланысты 5-11-cыныпта «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген жаңартылған мазмұндағы оқу жүктемесінің және төмендетілген оқу жүктемесінің көлемі 6.1-кестеде көрсетілген.

 6.1-кесте – 5-11-cыныпта «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқу пәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

5

Қазақ тілі

3

108

3

108

6

Қазақ тілі

3

108

3

108

7

Қазақ тілі

3

108

2

72

8

Қазақ тілі

2

72

2

72

72

Қазақ тілі

2

72

2

72

қоғамдық-гуманитарлық бағыт

10

Қазақ тілі

2

72

2

72

11

Қазақ тілі

2

72

2

72

жаратылыстану-математика бағыты

10

Қазақ тілі

1

36

1

36

11

Қазақ тілі

1

36

1

36

Оқу жылының ұзаруына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды

қайталауға, өтілген материалды бекітуге және күрделі тақырыптарды оқуға пайдалану ұсынылады.

ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығына сәйкес «Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» білім беру ұйымдары меншік түрі мен оқыту нысанына қарамастан, үлгілік оқу жоспарын дербес таңдай алады.

Үлгілік оқу жоспарына сәйкес оқу жүктемесі 7- сыныпта үлгілік оқу бағдарламасында 3 сағат болса, төмендетілген бағдарламада 2 сағат көлемінде беріледі, яғни 1 сағатқа қысқарады. (ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы №496 бұйрық). Оқу көлемі төмендетілген сыныптарға вариативті компоненттен сағат алуға мүмкіндік көрсетілген.

 3 Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

2022-2023 оқу жылында «Қазақ тілі» пәнінен 5-11-сыныпта оқу процесі:

  •  5-9-сыныптар бойынша «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ м.а. 2017 жылғы 25 қазандағы № 545 бұйрығымен (өзгерістер мен толықтырулар ҚР БҒМ 2019 жы 26 шілдедегі №334 бұйрығымен бекітілген) бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің «Қазақ тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасымен жүзеге асырылады.

 10-11-сыныптар бойынша «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына өзгерістер пен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2017 жылғы 27 шілдедегі №352 бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламаларымен (07.03.2019 ж. №105 бұйрықпен өзгерістер мен және толықтырулар енгізілген) жүзеге асырылады:

  •  жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы;
  •  жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы.
  •  Негізгі орта білім берудің үлгілік оқу жоспарын (төмендетілген оқу жүктемесімен) таңдаған білім беру ұйымдарындағы оқу процесі «Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-сыныбында «Қазақ тілі» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде) негізінде жүзеге асырылады.

«Қазақ тілі» пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасының мақсаты оқушының тіл сауаттылығы мен сөз байлығын дамытуды, әлеуметтік ортада еркін қарым-қатынасқа түсуін жетілдіруді және дүниетанымдық дағдыларын

кеңейтуді көздейді. Бағдарламаның білім мазмұны қазақ тілі арқылы оқушыларға қазақ халқының материалдық және рухани құндылықтарын, қазақ халқының салт-дәстүрін құрметтеуді, қазақша сөйлеу әдебі мен әдетін дағдыландыруды және қазақ әдебиеті үлгілерін терең меңгертуді мақсат етеді және алған білімдерін өмірде қолдана білуге үйретеді.

Негізгі орта білім беру деңгейіндегі «Қазақ тілі» пәнін оқыту:

 «Қазақ тілі» пәнінің оқу бағдарламасы функционалдық-коммуникативтік бағытқа негізделіп құрастырылған. Ол оқушылардың тіл туралы түсініктерін тереңдетіп, ұлттық мәдениет пен әлемдік мәдениеттің маңыздылығы туралы түсініктерін кеңейтеді.

 «Қазақ тілі» пәнінің оқу бағдарламасы білім алушыға қазақ тілін ана тілі ретінде тілдік қатынас және таным құралы ретінде оқытуды, сөз, сөз тіркесі, сөйлемнің мәтін түзімдік қызметін танытуды, тілдік бірліктердің табиғатына сай мәтін құратуды, мәтін құратудағы заңдылықтарды үйретуді, тілдік жағдаяттарда ауызша және жазбаша сөйлеудің нормаларын меңгертуді, әсерлі сөйлеудің лексика-грамматикалық тәсілдерін меңгертуді көздейді.

 Жалпы орта білім беретін мектептерде «Қазақ тілі» пәнін оқытудың мақсаты – ана тілін қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, сондай-ақ қазақ әдеби тілі нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, еркін сөйлесуге және сауатты жазуға үйрету.

«Қазақ тілі» оқу пәнін оқытудың негізгі міндеттері:

  •  өмірлік қажеттіліктерінде коммуникативтік әрекеттер түрінде (тыңдалым/айтылым, оқылым, жазылым) сауаттылықпен қолдану дағдыларын қалыптастырады;
  •  тіл бірліктерінің қарым-қатынас құралы болу, ойды білдіру, таным құралы болу, ақпаратты сақтау құралы болу қасиеттерін функционалдық- коммуникативтік бағдарда танып біледі, соған лайықты машықтар мен дағдыларды қалыптастырады;
  •  тіл сауаттылығы мен сөйлеу сауаттылығын, сөз байлығын, басқалармен еркін қарым-қатынасқа түсу;
  •  мәтіндерге қойылған мақсатқа сәйкес қорытынды, синтез, анализ жасау дағдыларын қалыптастыру.

«Қазақ тілі» пәнінің бағдарламасы білім алушының тіл сауаттылығы мен сөйлеу сауаттылығын, сөз байлығын, басқалармен еркін қарым-қатынасқа түсу қабілетін дамытуды және ойлау қабілеті мен танымдық дағдыларын жетілдіруді көздейді.

 Ақпаратты талдау, жалпылау, жіктеу, сондай-ақ әртүрлі жанрда және стильдерде мәтіндер жазу, жеке, іскерлік хат жазысу, түйіндеме, мақала, аннотация, тезис құрастыру, берілген тақырып бойынша эссе жазу дағдылары мен қабілеттерін жетілдіру тілді оқуды ынталандыруға септігін тигізеді.

 Сабақ жоспарын құрастыру барысында оқушылардың деңгейі мен қажеттілігіне сай әдеби тіл нормаларын қалыптастыруға назар аударған дұрыс. Тілдік бірліктер мен құрылымдарды, яғни грамматиканы оқыту коммуникативтік контекст негізінде жүзеге асырылуы керек. Яғни мұғалім тіл

туралы білім қалыптастырудан гөрі тілдік қолданыс, грамматиканың функционалдығына назар аударуы тиіс.

 «Қазақ тілі» пәнінің оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасының ерекшеліктері

Оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу жоспары негізінде 7-сыныпқа

«Қазақ тілі» оқу пәнінен әзірленген негізгі Үлгілік оқу бағдарламасында берілген бөлім тақырыптары толығымен сақталған. Айырмашылығы: ұзақ мерзімді жоспардағы жыл бойына бірнеше рет қайталанып келетін оқыту мақсаттары қысқартылған. Яғни, 7-сыныпта оқу мақсаттары жеңілдетіп берілген. Кейбір оқу мақсаттарына түсініктеме ретінде ұсынымдар беріліп, оқу мақсаттарына өзгерістер енгізілген.

 «Қазақ тілі» пәнінен оқу процесін ұйымдастырудағы әдістемелік ерекшеліктер:

  •  оқыту мақсаттары арқылы білім алушылардың тыңдалым және айтылым, оқылым, жазылым әрекеттері жүзеге асырыла отырып, олардың коммуникативтік қарым-қатынас дағдысы қалыптасады, сыныпты аяқтағанда күтілетін нәтижеге қол жеткізуге бағытталады;
  •  қысқа мерзімді жоспар құрылу барысында сөйлесім әрекетінің бір-екі түрі басшылыққа алынады, бір сабақта бірнеше сөйлесім әрекетін басшылыққа алу сабақты мақсатына жеткізбейді;
  •  мұғалім бір сабақ барысында бірнеше оқу мақсаттарының ішінен тақырыпқа қатыстыларын таңдап алуға құқылы;
  •  үлгілік оқу бағдарламасы білім алушының жас ерекшелігіне сай функционалдық сауаттылығын арттыруға, сыни тұрғыдан ойлау дағдысын дамытуға бағытталған. Мысалы: оқылым әрекеті бойынша «Мәтіннің стильдік ерекшелігін тану» оқу мақсатын жүзеге асыру үшін 5-сынып оқушылары ауызекі сөйлеу және жазба стильдегі мәтіндердің айырмашылықтарын таныса, одан жоғары сыныптарда әртүрлі стильдегі мәтіндердің тілдік құралдарын анықтайды. Оқу мақсаттарын жүйелі түрде жүзеге асырудың нәтижесінде оқушылардың мәтінді талдау дағдысы қалыптасады;
  •  грамматика өмірмен байланыстырыла мәтін талдау барысында оқытылады;
  •  грамматикалық бірліктердің мәтін құруға қатысуда қандай функционалдық қызмет атқаратындығын білім алушы өзі жұмыс жасау барысында анықтап, меңгереді.

Қазақстанның білім жүйесіне 2009 жылдан бастап үш жылда бір рет өткізіліп отыратын PISA халықаралық зерттеуі кірді. PISA-ның негізгі бағыттарының бірі – оқу сауаттылығын анықтау. Онда оқу техникасы мен мәтiн мазмұны ғана емес, оқу барысында меңгерген білімдері мен дағдыларын өмірде, практикада қолдана білу қабілеттері бағаланады.

Негізгі орта білім беру деңгейіне арналған «Қазақ тілі» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасындағы білім мазмұны бойынша оқушы мен мұғалім арасындағы қарым-қатынас субъект-субъектілік қарым-қатынасқа құрылады. Мұғалім кеңесші, бағыт беруші, бағыттаушылық қызмет атқарса, оқушы ізденуші,

зерттеуші қызметін атқарады. Сол арқылы алған білімі тиянақты болады. Себебі, білім алушы өз қолымен, ізденуімен жасаған жұмысын ұмытпайды, өмірде қолдануға да, басқаға үйретуге де бейім болады. Бұл білім алушыны сыни тұрғыдан ойланып, әрекет етуіне, функционалдық сауаттылығының қалыптасуына зор ықпалын тигізеді.

 Оқу процесінде білім алушының ынтасын, қызығушылығын арттыруға бағыттайтын оқытудың түрлі формалары ұсынылады:

Оқушылардың коммуникативтік құзыреттілігін дамыту үшін жүргізілетін жұмыс түрлері төмендегідей:

  • Сұрақ – жауап (мұғалім мен оқушылар)
  • Диалог (оқушы мен оқушы, мұғалім мен оқушы)
  •  Қатысым (мұғалім мен оқушылар, оқушы мен оқушы, мұғалім мен оқушы)
  • Жазылым (тақырыпқа байланысты мәтінмен жұмыс)

Коммуникативтік құзыреттілік жеке тұлғаның рухани өсуін, адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасай білу мәдениетін қалыптастырады. Коммуникативтік құзыреттілігі қалыптасқан білім алушы алдына нақты мақсат қоятын, анық та дұрыс сөйлей білетін, өз ойын жарыққа еркін шығара алатын, өзгені қызығушылықпен тыңдай алатын жеке тұлға болып қалыптасады.

Жоғарыда көрсетілген жұмыс түрлері коммуникативтік құзыреттілікті меңгертудің алғышарты болып табылады. Себебі, бұл жұмыс түрлерін мұғалім әр сабақта қолдана алады. Коммуникативтік құзыреттілікті дамыту үшін жүргізілетін жұмыстар білім алушының сөйлеу тілін дұрыс меңгеруіне, қатысым және жазылым қарым-қатынасын қалыптастыруға ерекше ықпал ететінін көруге болады. Коммуникативтік құзыреттілігі қалыптасқан білім алушы өз қатарларымен, өзге де жастағы адамдармен қарым-қатынаста белгілі бір ақпаратты жеткізіп қана қоймай, өз ойын түсіндіре, олардың пікірін ұға, түсіне білетін болады.

Диалогтік әдісті қолдану білім алушылардың сұрақтарды, өтінішті, таңдануды, бұйыруды қолданып, бір-бірімен әңгімелесе білуге, мәліметтерді нақтылауды сұрауға, келіспеушілік, толықтыру, тілдік материал көлемінде өзара пікір алыса білуге дағдыландырады. Топ арасында талқылау жүзеге асады. Әр топ өз пікірін айтып, дәлелдеме жасайды. Сыныпта талқылауға қатысу оқушының бәсекеге қабілетін арттырып, өз дәлелін қорғауға, мәселеге сыни тұрғыдан қарауға (1. Пікірталастық әңгіме; 2. Топтық әңгіме; 3. Зерттеушілік әңгіме.) үйренеді. Диалогтің өзі сабақ өту кезінде әр түрлі әдіс арқылы жүзеге асады. Мысалы: сұрақ-жауап, рөлдік, тапсырманы орындату, жұптық жұмыс, диалогтік мәтінді оқу.

Оқу нормативтері бойынша ұсынымдамалар

Білім мазмұны бойынша оқу дағдыларына қойылатын талаптар біршама өзгерген (6.2-кесте).

6.2-кесте. Оқу дағдыларына қойылатын талаптар

Сынып

Тыңдалым

Оқылым

Жазылым

Айтылым

тыңдалым

мәтіндегі

ұзақтығы

сөз саны

5

3-5 минут

200-300 сөз

300-400 сөз

150-200 сөз

6-8 сөйлем

8-10 сөйлем

6

3-7 минут

300-500 сөз

300-500 сөз

200-250 сөз

8-10 сөйлем

10-12 сөйлем

7

5-9 минут

300-700 сөз

500-700 сөз

250-300 сөз

10-12 сөйлем

12-14 сөйлем

8

5-11 минут

500-900 сөз

500-800 сөз

300-350 сөз

12-14сөйлем

14-16 сөйлем

9

5-13 минут

500-1000 сөз

500-900 сөз

350-400 сөз

12-14сөйлем

14-16сөйлем

 4. Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сай бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

 Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады (2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрықпен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген).

Бұйрықтың 2-тарауына тиісті тармақтарына енгізілген толықтыруларға сәйкес:

 9. БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және басқалар) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өздігінен белгілейді.

 БЖБ үшін максималды балл 1-4 сыныптарда кемінде 7 және 15 балдан артық емес, 5-11 (12) сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек.

  •  Аптасына 1 сағат оқу жүктемесі кезінде БЖБ қажет болған жағдайда бөлімдерді біріктіре отырып тоқсанына екі реттен артық жүргізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.
  •  БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

 21-тармаққа сәйкес тілдік пәндерден жиынтық бағалау сөйлеу әрекетінің төрт түрі бойынша жүргізіледі (тыңдалым (тыңдау), айтылым, оқылым, жазылым). Тыңдалым (тыңдау) және айтылым дағдыларын бағалау жиынтық бағалауды өткізу жоспарланған аптаның ішінде сабақтың барысында жүргізіледі.

 Төмендегі кестеде оқу пәнінен бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) саны көрсетілген (6.3 -кесте).

6.3 -кесте. «Қазақ тілі » пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Оқу пәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Сынып

1-

тоқсан

жүктемесімен)

2-

тоқсан

5

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

6

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

7

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

8

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

9

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

10(ҚГБ)

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

10(ЖМБ)

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

11 (ҚГБ)

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

11(ЖМБ)

Қазақ тілі

2

2

2

2

2

2

2

2

 Қалыптастырушы және жиынтық бағалау тапсырмаларын педагог өзі дайындайды. Білім алушылардың жиынтық жұмыстары мектепте сол оқу жылы аяқталғанға дейін сақталады.

 «Қазақ тілі» пәні (жаратылыстану-математикалық бағыт) бойынша жиынтық бағалау саны «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығының (2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрықпен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген) 11-тармағына сәйкес «Қазақ тілі» пәнінен (жаратылыстану- математикалық бағыт аптасына 1 сағат оқу жүктемесі кезінде БЖБ қажет болған жағдайда бөлімдерді біріктіре отырып тоқсанына екі реттен артық жүргізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.

 Ескертпе: Тілдік пәндерде бөлім бойынша жиынтық бағалауда сөйлеу қызметінің екі түрі біріктіріледі (мысалы, тыңдалым және айтылым; оқылым және жазылым).

 13-тармағына сәйкес Оқу пәндерінің күрделілік деңгейін есепке ала отырып, бір күнде үштен артық ТЖБ өткізуге болмайды. ТЖБ тоқсан аяқталатын соңғы күні өткізілмейді. Бір оқу пәні бойынша БЖБ мен ТЖБ бір күнде өткізілмейді.

 9-сынып білім алушыларына қорытынды аттестаттауды өткізу бойынша ұсынымдар:

 «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығының 39-тармағында былай көрсетіледі: «9 (10) сынып білім алушылары үшін қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:

 1) қазақ/орыс тілі және өзбек/ұйғыр/тәжік тілінде білім беретін мектептер үшін ана тілі (оқыту тілі) бойынша эссе нысанында жазбаша емтихан,

гуманитарлық цикл пәндерін тереңдетіп оқытатын мектеп білім алушылары үшін жазбаша жұмыс (мақала, әңгіме, эссе)».

 Білім алушыларды қорытынды аттестаттау білім мазмұны бойынша негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнын қамтиды. Білім алушылардың білімі, білігі, сондай-ақ дағдылары МЖМББС-тан күтілетін нәтижелермен анықталады. 11-сынып білім алушылары үшін мемлекеттік бітіру емтиханын өткізу

туралы

 «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының 41-1-тармағына сәйкес: «11 (12) сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:

 1) қазақ/орыс тілі бойынша және өзбек/ұйғыр/тәжік тілінде білім беретін мектептер/сыныптар үшін ана тілі (оқыту тілі) бойынша жазбаша емтихан» деп көрсетіледі.

 5 Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

Элективті курстар мазмұнына білім алушыларға «Қазақ тілі» пәнінен берілетін білім мазмұны функционалды сауаттылыққа негізделе отырып, коммуникативтік тілдік қарым-қатынасқа кез келген уақытта, кез келген жағдайда еркін, ойын ашық та түсінікті, нақты жеткізе алатындай дәрежеде оқыту жатады. Яғни оқушы алған білімін өмірде қолдана алатындай дәрежеде болуы керек. Сонымен қатар, ұлтының салт-дәстүрін, ділін, дінін, мәдениеті мен ұлттық құндылықтарды, салт-дәстүрді бала бойына сіңіруге бағытталған тақырыптар алынып, сол бойынша жұмыстар жүргізіледі.

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Қазақ тілі» пәні бойынша жүргізілетін элективті курсқа төмендегідей тақырыптар ұсынылады:

  •  «Тілім менің тірлігімнің айғағы» курсы. Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында оқушының ана тілі құдіретін түсінуге деген құлшынысын оятып, тілге құрмет көрсету, ұлттың ұлт ретінде өмір сүруі үшін ең маңызды фактор тіл екендігін ұғындыру.
  •  «Тіл мәдениеті» курсы. Негіздемесі: Тіл мәдениеті–сөзді орынды қолдану. Сөйлеу қарым-қатынаспен қатар, адамның ішкі өмірінің рухани байлығын жарыққа шығаратын құрал. Онда пәнаралық байланысты, әдебиеттен өтілетін көркем шығармаларды да пайдалануға болады.
  •  Алаш зиялыларының ой-тұжырымдары» курсы. Негіздемесі: Ұлт- азаттық күрес заманы қалыптастырған зиялылардың ана тілімізге арналған еңбектері, тіл жолындағы алуан күрестері – бүгінгі өзі де, тілі де азат күнге

жеткен қазақ баласына тағылымды мұра, өміршең өсиет. Жас ұрпаққа Алаш зиялыларының осы жолдағы үлесін түсіндіру қажет.

  •  «Сатылай кешенді оқыту технологиясы» – сапалы білім кепілі курсы. Негіздемесі: Қазақ тілінде ойын жеткізе алатын, өз ана тілінде дітін орындата алатын, қазақтың тарихы мен мәдениетін меңгерген жан-жақты білімді, мәдени ұлттық тұлға қалыптастыру.
  •  «Эссе, оның түрлері, бағалауға қойылатын талаптары, өлшемдері». Негіздемесі: оқушы өз ойын, танымы мен парасатын, көзқарасын жинақы түрде жеткізе алатын дәрежеге жетеді, сыни ойлауы дамиды, өз ойын еркін жеткізуге, дәлелдер мен аргументтер арқылы өз пікірін ашық айтуға дағдыланады, өзіндік көзқарасы, позициясы айқындалып өмірде жеке тұлға ретінде қалыптасады, шығармашылығы дамиды.
  •  «Ахметтану» курсы. Негіздемесі: Тілді үйретуге қатысты Байтұрсынұлының ұсынған тиімді қағидалары басшылыққа алынуы керек. Тілді үйрету үшін мұғалім бірнеше әдісті меңгеріп қана қоймай табан астында өзі қажет әдісті тауып пайдалану керек.
  •  «Ұлттық құндылықтар» курсы. Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында «Қазақ тілі мен әдебиетін» оқытуда ұлттық құндылыққа өткен ата- бабаларымыздың елі мен жері үшін жан аямай жасаған ерліктері бейнеленген тарихты білу, сан ғасырдан бері келе жатқан салт-дәстүрлер мен әдет- ғұрыптарды тиімді пайдалану, жауһар халық ауыз әдебиеті мен өнегелі ұлт қайраткерлерінің халқы үшін жасаған күресі сынды ұмытылмас сезімдер жатады. Курстың мақсаты осы айтылғандарды білім алушының бойына сіңіріп, біліммен қатар тәрбие беру.

 6. Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын тақырыптар

«Қазақ тілі» пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын әдістемелік тақырыптар:

Әдістемелік бірлестік отырыстарында «Қазақ тілі» пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (тәжірибесі аз жас мамандар үшін, педагогикалық шеберлікті жетілдіру үшін, өзара тәжірибе алмасу мақсатында, шығармашылық жұмыстар жүргізу үшін, білім алушының білім сапасына мониторинг жүргізу үшін, қиын оқушыға себептерін анықтау мақсатында зерттеулер жүргізу үшін және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  • «Қазақ тілін» оқытуда қолданылатын цифрлық контенттер.
  • ҚМЖ құруға дейінгі мұғалімнің дайындығы.
  • Оқушымен кері байланыс орнатудың жолдары.
  • Қалыптастырушы бағалауды жүргізуде қолданылатын әдіс-тәсілдер.
  • ҚМЖ құруда оқытудың мақсаттарын қоя білу жолдары
  • Оқушының жазу сауаттылығын қалыптастыру жолдары
  • Қазақ тілі сабақтарында АКТ-ны қолдану
  •  «Ұстаздық еткен жалықпас...» білім мен тәрбиені қатар алып жүру жолдары
  • Диагностикалық зерттеу жұмысын жүргізу жолдары.
  • Оқу үшін емес, оқыту үшін бағалау.
  • Критериалды бағалаудың ерекшеліктері мен қиындықтары.
  •  «Қазақ тілі» пәнінен білім беру арқылы мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастық қарым-қатынас орнату жолдары
  •  «Қазақ тілі» пәнін оқытуда қолданылатын білім беру технологиялары, олардың ерекшелігі
  •  «Қазақ тілі» пәні сабақтарында алаш ойшылдарының педагогикалық зерттеулерге қатысты ой-тұжырымдарын қолдану жолдары.
  •  Алашзиялыларыой-тұжырымдарыныңбағдарламамазмұнымен сабақтастығы.
  • Пәнаралық байланысты жүзеге асыру
  • Жазба жұмыстарын жүргізу әдістемесі
  • Оқу мен тәрбиені қатар алып жүру жолдары
  • Оқушы мен мұғалім арасында ынтымақтастық қарым-қатынас орнату
  • Ата-анамен жұмыс түрлері (жас педагогтар үшін).

6.7. Пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

 Ұлы ұстаз Әбу Насыр әл-Фараби «Адамға ең әуелі білім емес, тәрбие берілуі керек. Онсыз берілген білім – адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі»,–деді. Ы.Алтынсарин «өмірдің негізгі мәні – еңбек, ол адамның адамгершілік қасиетін мәртебелендіреді, өмірдің шын қадірін тек еңбексүйгіш адам ғана түсіне алады. Мәнсіз еңбек, мағынасыз бейнетқорлық адамның жігерін мұқалтады, өз еңбегінің қызығын, рақат-ләззатын көре білу – кісіліктің басты белгісі»,– деген. Абай Құнанбаев талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым сынды жеке тұлғалық жақсы сапаларды қалыптастыру мақсатын қойып, өсек, өтірік, мақтаншақтық, еріншектік, бекер мал шашпақ сияқты зиянды әдеттерді жоюға шақырады. М.Жұмабаев «Көркем денелі, түзу ойлайтын, дәл пішетін, дәл табатын ақылды болса, сұлу сөз, сиқырлы үн, әдемі түрден ләззат алып, жаны толқынарлық болса, баланың дұрыс тәрбие алып шын адам болғандығы», – деп жазды.

 Қазақстан Республикасының білім жүйесінде халыққа білім, тәрбие берудің негізгі мақсаты – Қазақстанның егемендігін қамтамасы ететін, оны бүкіл дүние жүзіне мойындататын, онымен тең қарым-қатынас жасап, Қазақстандық патриотизмді, саяси бостандықты қамтамасыз ететін, нарықтың іргетасын қалап, экономикалық бостандыққа қол жеткізетін, жан-жақты дамыған адамдарды тәрбиелеу.

 Ақыл-ой тәрбиесі–оқушылардың ойлау қабілетін, дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру, ғылыми білім жүйесін меңгерту.

 Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері: гуманизм, адалдық, батылдық, төзімділікті қалыптастыру; адамға сүйіспеншілік, құрмет, қайырымдылық сезімін дамыту; оқушыларды өз міндетіне, өзгенің мүддесіне байыпты қарауға үйрету; өз Отанын сүюге, ұлттар достығын құрметтеуге тәрбиелеу.

 Еңбек тәрбиесінің негізгі міндеттері: оқушыларды іскерлікке, еңбек дағдысына үйрету; оқушыларды халық шаруашылығының басты салаларымен,

еңбек түрлерімен таныстырып, мамандық таңдауға тәрбиелеу; озық еңбек дәстүріне тәрбиелеу.

 Эстетикалық тәрбие міндеттері: бейнелеу өнері (кескіндеме, графика, мүсін) көркемөнер шығармашылығы (көркем өдебиет, музыка, театр, кино) арқылы баланың сезімдері мен талғамдарын дамытып, сұлулық туралы ұғымдарын қалыптастыру; эстетикалық құралдарды пайдалануға дағдыландыру; әсемдікке үлесін қосуға тәрбиелеу.

 «Қазақ тілі» пәні бойынша балаға берілетін тәрбие мәтін арқылы жүзеге асады. Сабақ барысында алынатын мәтіннің мазмұны ұлттық құндылықтарға негізделуі қажет. Әрбір жасаған жұмысының мазмұнынан адам бойына қажетті жақсы қасиеттердің ұшқыны сезіліп тұрса, ол бала бойына жақсы қасиеттерді дарытады.

«Қазақ әдебиеті» пәнін оқытудың ерекшеліктері, 5-11-сыныптар

  •  Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында «Қазақ тілі» (10-11 сыныптар) міндетті оқу пәні ретінде оқытылады.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі

«Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2012 жылғы қарашадағы № 500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларымен жүзеге асырылады:

  • негізгі орта және жалпы орта білім берудің Үлгілік оқу жоспарлары;
  • төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары.

Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі және жалпы орта білім беру деңгейлерінде «Қазақ әдебиеті» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болады (6.4-кесте).

6.4-кесте. 5-11-cыныптарда «Қазақ әдебиеті» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқу пәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

5

Қазақ әдебиеті

2

72

2

72

6

Қазақ әдебиеті

2

72

2

72

7

Қазақ әдебиеті

2

72

2

72

8

Қазақ әдебиеті

3

108

2

72

9

Қазақ әдебиеті

3

108

2

72

жаратылыстану-математика бағыты

10

Қазақ әдебиеті

2

72

2

72

11

Қазақ әдебиеті

2

72

2

72

қоғамдық-гуманитарлық бағыт

10

Қазақ әдебиеті

3

108

2

72

11

Қазақ әдебиеті

3

108

2

72

Оқу жылының ұзаруына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталауға, өтілген материалды бекітуге және күрделі тақырыптарды оқуға пайдалану ұсынылады.

«Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы

№595 бұйрығына сәйкес білім беру ұйымдары меншік түрі мен оқыту нысанына қарамастан, үлгілік оқу жоспарын дербес таңдайды.

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарын таңдаған жағдайда инвариантты компоненттегі таңдау пәндерінің комбинациясы (7-9-сыныптар) берілген. Пәндер комбинациясында 2 пәннің атауы көрсетілген, үшінші пән – таңдау бойынша пән (әрқайсысы 2 сағаттан), яғни 8-9 және 10-11-сыныптарда (қоғамдық- гуманитарлық бағыт) 2 сағат көлемінде оқытылатын «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша вариативті компоненттен тағы 2 сағат алуға мүмкіндік берілген.

Комбинация бойынша «Қазақ әдебиеті» пәні таңдалған жағдайда пән мұғалімдері пәнді тереңдетіп оқыту үшін ҰМЖ, авторлық бағдарламалар әзірлей алады. Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА сайтында (www.nao.kz) ұсынымдама ретінде әзірленген ҰМЖ үлгісі орналастырылған.

  •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

2022-2023 оқу жылында «Қазақ әдебиеті» пәнінен 5-9-сыныптардағы оқу процесі:

  •  «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ м.а. 2017 жылғы 25 қазандағы № 545 бұйрығымен (өзгерістер мен толықтырулар ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі №334 бұйрығымен бекітілген) бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы.
  •  Негізгі орта білім берудің үлгілік оқу жоспарын (төмендетілген оқу жүктемесімен) таңдаған білім беру ұйымдарындағы оқу процесі «Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына және жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде) негізінде жүзеге асырылады.

10-11-сыныптардағы оқу процесі:

«Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі

№ 115 бұйрығына өзгерістер пен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2017 жылғы 27 шілдедегі №352 бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламаларымен (07.03.2019 ж. №105 бұйрықпен өзгерістер мен және толықтырулар енгізілген) жүзеге асырылады:

  •  жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы;
  •  жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы.

«Қазақ әдебиеті» пәнін оқытудың ерекшеліктері

«Қазақ әдебиеті» пәнін оқытудың мақсаты – оқушылардың бойында гуманистік, адамгершілік-эстетикалық, ұлттық құндылықтарды тәрбиелеу; ұлттық әдеби туындылармен қатар әлем әдебиеті туындыларымен таныстыру; көркем шығарманы тануда қажетті біліммен қаруландыра отырып, шығарманы мазмұн мен түр бірлігінде көркемдік тұтастық пен көркемдік бейнені талдау, жинақтай білу, шығарма идеясын, жазушы ұстанымын бағалай білу дағдыларын қалыптастыру.

«Қазақ әдебиеті» пәнінің оқу бағдарламалары оқушылардың бойында адамгершілік, рухани құндылықтармен қатар функционалдық сауаттылығын арттыруды, көркем-әдеби шығарманы талдау дағдыларын қалыптастыруды көздейді.

Әлемдік және кеңестік әдебиет классиктерінің шығармаларын зерделеу, салыстырмалы талдау жүргізу, қазақ, орыс және әлем әдебиетінің тақырыптарын салыстыру қабілеттерін қалыптастыру мақсатында әлем әдебиетінің туындыларын оқыту қарастырылған.

«Қазақ әдебиеті» пәні әдебиетті өнердің басқа салаларымен (кескін, театр, кино, музыка) салыстыра қарастырып, өз ойын еркін, дәлелді, сараптай, салыстыра отырып жеткізе білетін тұлғаның қалыптасуына үлес қосады. Сонымен қатар әдебиетті «Қазақ тілі», «Тарих», «Орыс әдебиеті», «География» пәндері, мәдени, қоғамдық және тәрбиелік шаралармен байланыстыра отырып жүзеге асыру көзделеді.

 «Қазақ әдебиеті» пәнінің оқу бағдарламасы үш негізгі дағдыны басшылыққа алады: түсіну және жауап беру; анализ және интерпретация; бағалау және салыстыру.

«Түсіну және жауап беру» бөлімі аясындағы бөлімшелер білім алушылардың төмендегі дағдыларды үйренуіне мүмкіндік береді: көркем шығарманың мазмұны мен пішінін анықтау және талдау; әдеби шығарманың тұжырымдамасын айқындай білу; көркем шығармадағы образды ашу және сипаттау; шығарма үзінділерімен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.

«Анализ және интерпретация» бойынша әдеби шығарманың композициясын, композициялық амал-тәсілдерді талдау; шығармадағы автор бейнесін анықтау, оның рөлін талдау; көркем шығарманың тілін, көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау; көркемдегіш құралдарды пайдалана отырып, шығармашылық жұмыс жазу.

«Бағалау және салыстыру» бойынша шығарманың тарихи және көркемдік құндылығына баға беру; әдеби шығармаларды заманауи тұрғыда салыстырып, жаңашылдығына баға беру; шығарманың құндылығын талдап, әдеби эссе жазу; әдеби шығармаларды талдап, салыстыра отырып, сыни шолу және сыни мақала жазу дағдыларын дамыту.

Бөлімдер сыныптар бойынша оқыту мақсаттарын қамтитын бөлімшелерден тұрады. Оқу мақсаттары әр бөлімше ішінде мұғалім мен білім алушыға болашақ қадамдары жөнінде өзара ой бөлісуге, оларды жоспарлау мен бағалауға мүмкіндік беретін бірізділік пен сабақтастықты көрсетеді.

«Қазақ әдебиеті» пәнінен оқу бағдарламасы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға, сыни тұрғыдан ойлау дағдысын дамытуға ықпал етеді. Бұл пән әдеби шығармаларды оқытып қана қоймай, танымдық және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға да негізделген. Оқу бағдарламасында оқушылардың жас ерекшеліктерінің танымдық мүмкіндіктеріне сәйкес пәннің мазмұны мен білім, білік, дағдыларының көлемі анықталған. Әр сыныпта оқытылатын шығармаларды таңдау кезінде қазіргі замандағы баланың жас ерекшелігімен қатар танымдық ерекшеліктері де ескерілген.

Көркем шығармаларды толық оқу міндеттеледі. Сол арқылы оқушыға автордың идеясын толық түсінуіне, шығарманы жан-жақты талдай алу қабілетін дамытуға және оқырмандық қабілетін қалыптастыруға мүмкіндік беріледі. Көркем шығарманы саналы түрде түсініп, талдап, зерттеп, кейіпкерлерді салыстырып, олардың әрекетіне баға беріп, сол шығармалар арқылы оқырмандық сауаттылығын қалыптастыру көзделеді. Бір шығарманы толық оқып, талдай білген оқушы өз бетімен оқыған шығармасын сыныпта меңгерген дағдылары бойынша барлық әдістер мен тәсілдерді қолдана отырып, ой елегінен өткізіп, интерпретация жасап, бағалай алады. Сыныпта және өз бетімен оқылатын көркем әдеби шығармалардың табиғи сабақтастығы мен байланыстылығы сақталынып отырады. Яғни оқушыда көркем шығарманы оқуда осындай әдеби дағды қалыптастыра білсек, ол кез келген басқа ақын- жазушылардың өмірбаянын, шығармаларын өздігінен оқып, талдай алатын болады.

Қазақ әдебиеті туындылары жасөспірімдердің рухани қажеттіліктері мен даму мүмкіндіктеріне сәйкестендіріле, қазақша ойлау және сөйлеу, жазу, тыңдағанын түсіну, монолог, диалог, пікірталас жасау дағдыларын қалыптастырып, талдап, тану негізіне сәйкес құрылған.

Қазақ әдебиетінің әр кезеңінде жазылып, өзінің көркем құндылығын жоғалтпай келе жатқан туындылармен танысу арқылы оқушы әдеби талдау, сыни ойлау қабілеттеріне ие болып, шығармашылдық ізденіске қадам басады. Оқу

мақсаттары белгілі бір тарау бойынша ұзақ мерзімді жоспарда көрсетілген тізімге сай жүзеге асады.

Тоқсан ішінде көркем шығармаларды оқытуға бөлінетін сағат сандарын шығарманың көлеміне, оқу мақсаттарының жеңіл, күрделілігіне қарай мұғалім өзі анықтайды.

 Негізгі орта білім беру деңгейінің 6 және 7-сыныптарында «Қазақ әдебиеті» пәнінің базалық мазмұнына «Өлкетану» материалдары кіріктірілген.

Өлкетану – бұл туған өлкенің тарихы, табиғаты мен экологиясы, экономикалық, әлеуметтік-құқықтық дамуы, рухани шыққан тегі, әдебиеті және көркемөнері. Өлкетану өзіңнің туған жерінді аялауды, сүюді ғана үйретіп қоймайды, сондай-ақ ол туралы білуіңді, тарихқа, өнерге, әдебиетке қызығушылық танытуға, мәдениет деңгейін көтеруге үйретеді.

«Өлкетану» материалдарын оқыту:

  •  білім алушылардың ежелгі дәуірден бастап қазіргі уақытқа дейінгі туған жер аумағында болып жатқан тарихи процестердің негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері туралы білім қалыптастыру;
  •  туған өлкенің табиғи байлықтары, тарихи ескерткіштері және мәдени нысандары туралы білімдерін кеңейту;
  •  туған өлкенің дәстүрлі қолөнері, мәдени және әдеби мұралары мен өңір мақтанышына айналған адамдар туралы білімдерін кеңейту;
  •  туған өлкенің бірегей табиғаты, тарихы мен мәдениетіне деген құрмет сезімдеріне тәрбиелеу; оларды қорғауға жауапкершіліктерін арттыруға бағытталған.

Өлкетану материалдары 6, 7-сыныптарда 2 сағаттан 4 сағат көлемінде оқытылады. Өлкетану материалдары оқу бағдарламасының базалық білім мазмұны мен ұзақ мерзімді жоспардың 3 және 4-тоқсандарына енгізілді. Оқу бағдарламасы бойынша тоқсандағы бөлімдер мен бөлім ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркінде болғандықтан «Өлкетану» материалдарын кіріктіріп оқыту ұсынылады.

  •  сыныпта «Менің туған өлкем өлеңдер мен прозада», «Өлкені сипаттау өнері» тақырыптарын оқытуда білім алушыларды туған өлкенің табиғаты және тарихы сипатталатын поэтикалық және прозалық шығармаларды, туған өлкенің ақындары мен жазушыларының шығармашылығын білуге, олардың шығармашылығы туралы деректер жинауға және мәтіннің ақпараттылық, оның көркемдік, тілдік ерекшеліктері негізінен өлкетану сипаттамаларын талдауға үйрету ұсынылады.
  •  сыныпта «Туған өлке публицистика беттерінде», «Менің туған өлкем» электрондық энциклопедиясы» тақырыптарын оқытуда өңірде шығатын газет- журналдарды білуге, туған өлке туралы, шындық көзқарас тұрғысынан адамдар туралы мақалалар мен очерктерді ақпараттылығы, мазмұнының тереңдігі, эмоционалдық әсері тұрғысынан талдауға, энциклопедия ұғымын түсінуге, энциклопедияға қажетті материалдарды іріктей білуге, электрондық энциклопедия құрастырудың ұжымдық жұмысына қатысуға баулу ұсынылады.

 «ҚР Білім және ғылым министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі № 334 бұйрығымен 9- сыныпқа арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасында К.Гамсунның

«Аштық» романының орнына Қажығали Мұхамбетқалиевтің «Тар кезең» романы

енгізілген.

 ҚР БҒМ 2017 жылғы 27 шілдедегі № 352 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» ҚР БҒМ 2019 жылғы 7 наурыздағы №105 бұйрығының (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2019 жылғы 12 наурызда № 18382 болып тіркелді) 1-тармағында Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспарда:

 «Зобалаң заман шындығы» бөлімінің атауы «Заман шындығы» және сол бөлімде оқытылатын Лира Қоныстың «Тиын» әңгімесі Ерболат Әбікеннің «Пәтер іздеп жүр едік» әңгімесімен ауыстырылды.

 Аталған бұйрықтың 1-тармағында Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық- гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспарда:

«Аңызбен өрілген көркем сөз» бөліміндегі Ш.Айтматовтың «Боранды бекет»

романының орнына Ш.Айтматовтың «Алғашқы ұстаз» повесі; М.Райымбекұлының «Көшбасшы» поэмасының орнына Т. Әсемқұловтың

«Бекторының қазынасы» әңгімесі енгізілді.

 Мектеп не сынып оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу жоспарын таңдаған жағдайда оқу процесі ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына және жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасымен жүзеге асырылады.

 ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасының ерекшеліктері:

Үлгілік оқу жоспары (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша 8-9-сыныптарда «Қазақ әдебиеті» оқу пәніне 2 сағат бөлінген (6.1-кесте) және осы сыныптарда «Қазақ әдебиеті» оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасымен оқытылады.

 Оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу жоспары бойынша әзірленген оқу бағдарламасында 8-9-сыныптарға «Қазақ әдебиеті» оқу пәнінен әзірленген негізгі Үлгілік оқу бағдарламасында қарастырылатын бөлімдер мен оның аясында оқытылатын шығармалар тізімі толығымен сақталған. Айырмашылығы: ұзақ мерзімді жоспардағы жыл бойы бірнеше рет қайталанып келетін оқыту мақсаттарының қысқартылуында.

 «Қазақ әдебиеті» пәнінен оқу процесін ұйымдастырудағы әдістемелік ерекшеліктер

  • Әдебиетті оқытуда:
  • білім алушыларды креативті ойлауға бағыттау;
  •  олардың ойларын ауызша еркін жеткізуіне және жаза білуіне қолдау көрсету;
  •  дәлелдер келтіру, салыстыру және анализ жасау, бағалау, алған білімін өмірде қолдану дағдыларын қалыптастыру;
  • жанрларды меңгерту;
  • көркем шығармаларды толық оқуға міндеттеу;
  • кітап оқуға қызығушылығын арттыру;
  • қосымша әдебиеттер оқуға ынталандыру.

Қазақстан 2009 жылдан бастап үш жылда бір рет өткізіліп тұратын PISA халықаралық зерттеуіне қатысады. PISA зерттеуінің негізгі бағыттарының бірі – оқу сауаттылығы. Ол тек оқу техникасы мен мәтiннің мазмұнын түсiнуді ғана емес, оқу барысында меңгерген білімдері мен дағдыларын өмірлік жағдайларда қолдана білуін бағалайды.

«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша бір сабақта бір немесе бірнеше оқу мақсатын алып, сабақ жоспарлауға болады. Мұғалім оқу мақсаттарының комбинациясын шебер пайдалана білуі керек. Пән мұғалімдері оқушыларды өздігінен білім алуға, шешім қабылдауға қабілетті, ынталы, қызығушылығы жоғары, өзіне сенімді, жауапкершілігі жоғары, өзінің және өзгенің іс-әрекетіне талдау жасай алатын жеке тұлғаны қалыптастыруға бағытталған қағиданы ұстануы тиіс.

Мұғалімдер оқушылардың бойында бұл қасиеттерді әртүрлі оқыту тәсілдерін қолдану арқылы тәрбиелейді және дамытады.

 Оқу процесінде білім алушының ынтасын, қызығушылығын арттыруға бағыттайтын оқытудың түрлі формалары ұсынылады:

  •  әдеби шығармаларды талдауда болжам жасау, жанрын, фабуласын, сюжетін, шығармада көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені, идеясын анықтау, дәлелдер келтіре алу, кейіпкерлерді сипаттау, өзара салыстыру, тарихи және көркемдік құндылығына баға беру және өз ойын, пікірін жеткізе білу қабілеттерін дамытуға ынталандыратын жағдайлар жасау;
  •  іс-әрекеттердің белсенді түрлерін ұйымдастыру және тиянақты сараланған тапсырмалар мен жаттығулар арқылы ынталандыру және дамыта оқыту;
  •  оқушылардың сабақта зерттеу жұмыстарын жүргізуін қажет ететін проблемалық жағдаяттар туындату және проблемаларды шешу стратегияларын модельдеу және көрсету;
  •  оқушылардың жеке мүмкіндіктерін және жас ерекшеліктерін есепке ала отырып, сараланған тапсырмалар әзірлеу;
  •  сабақта білім алушының біліміндегі олқылықтарды уақытында анықтауға мүмкіндік беретін кері байланысты ұйымдастырудың әр түрлі әдістерін қолдану.

Пәнаралық байланыс – оқытудың ерекше категориясы болғандықтан, оқушылардың әдебиеттен жүйелі білім алуын арттыру үшін оқу әдістерін

белсендендіру қажет. Әдебиет сабағындағы пәнаралық байланыс оқушылардың эстетикалық талғамын және сурет, музыка, кино өнерлеріне ұмтылысын қалыптастырады. Шығармадағы тарихи шындық пен көркемдік шешім көрінісін, топонимикалық, ономастикалық атаулардың маңыздылығын түсіне отырып, оқылған шығарманы бейнелеу және музыка өнерімен ұштастыра отырып, пәнаралық байланысты кеңінен қолдану оқушының дүниетанымын қалыптастырады.

 Оқушыларды оқытудың ең жоғары стандарттарын қамтамасыз етуде мұғалімдердің қолданатын оқыту тәсілдері (яғни, педагогикалық әдістемелер) маңызды болып табылады.

 Мұғалімнің сабаққа әзірлейтін тапсырмалары келесі критерийлерге сәйкес болуы қажет:

  • тапсырманың, оның мақсаты мен орындалуының қолжетімділігі;
  • сараланған тапсырмаларды ұсыну;
  • сын тұрғысынан ойлауды дамытуға мүмкіндік беру;
  • проблемалық оқытуға негізделуі.

Эссе, шығарма жазу, презентация жасау және т.б. бойынша тапсырма беру барысында оқушыларды тапсырманың критерийлерімен таныстыру ұсынылады. Оқытудың барлық аспектілері сындарлы оқыту теориясымен үйлеседі.

Сындарлы оқыту тәсілдері білім берудің «дәстүрлі» әдістерімен салыстырғанда, оқыту кезінде жоғары нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сындарлы оқыту тәсілдері оқушылардың алдыңғы білімдерімен ұштастырыла отырып, жаңа білім алуы туралы тұжырымдамаға негізделген. Бұл жерде ең маңыздысы: оқушылардың алдыңғы алған дағдылары жаңа дағдыларды меңгеруге ықпалын тигізеді, ал егер ол ескерілмесе, онда білім тереңге бармай, үстірт меңгерілген таяз білім болады. Мұндай үстірт білім оқушыға қазіргі әлемде жетістікке жету үшін қажетті жоғарыда аталған сын тұрғысынан ойлау, рефлексия және басқа да дағдыларды, алған білімін өмірде қолдануына кері әсерін тигізеді. Оқушылар білімді толықтай меңгеру үшін ақпаратты енжар қабылдамай, сабаққа белсенді қатысуы керек.

Оқу нормативтері бойынша ұсынымдамалар

Оқу жылдамдығы – оқушы тұлғасының қалыптасуына әсер ететін маңызды факторлардың бірі болып табылады. Оқытудың екінші негізгі кезеңінде де оқушылардың оқу жылдамдығын қалыптастыру жалғасады, алайда 5-9- сыныптарда түсініп оқуға емес шапшаң оқу мен мәнерлеп оқуға басты назар аударылады.

5-сыныпта бастауыш сыныптағыдай оқу жылдамдығын тексеруді бақылап отыру қажет. Бақылау мақсаты тез, жылдам оқу емес түсініп оқу болатынын ескерген жөн.

5-9-сыныптардағы оқу жылдамдығына қойылатын талаптар:

  • мәнерлеп оқу;
  • логикалық екпінді ең маңызды сөздерге қойып оқу;
  • оқу барысында сөз бұзылмай, автордың айтатын ойын дұрыс жеткізу.

«Қазақәдебиеті»пәніненкітапоқудағдыларынқалыптастырудың

нормалары (оқу жылдамдығы) берілген (2.5-кесте).

6.5-кесте. «Қазақ әдебиеті» пәнінен кітап оқу дағдыларын қалыптастырудың нормалары (оқу жылдамдығы)

Сыныптар

Міндетті деңгей

Мүмкіндік деңгейі

5-сынып

110 – 120 сөз

120 – 150 сөз

6-сынып

120 – 130 сөз

140 – 160 сөз

7-сынып

135 – 140 сөз

150 – 180 сөз

8-сынып

145 – 150 сөз

170 – 220 сөз

9-сынып

160 – 180 сөз

200 – 250 сөз

10-сынып

190 – 200 сөз

240 – 300 сөз

11-сынып

220 – 250 сөз

300 – 350 сөз

  •  Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

 Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау жүргізу бойынша ұсынымдар

«ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидаларына өзгерістер енгізу туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 12.05.2022 жылғы

№ 193 бұйрығының 4-тармағына сәйкес «Формативтік бағалау, оның ішінде үй жұмысын бағалау білім алушылардың оқу мақсаттарына қол жеткізуіне мониторинг жүргізу және сабақта сараланған жұмысты одан әрі құру үшін жүргізіледі және педагогтің ұсыныстары арқылы жазбаша нысанда (дәптерлерде немесе күнделіктерде) немесе ауызша жүзеге асырылады. 2-11 (12) сынып білім алушыларының оқу жетістіктерін бағалау бір балдан 10 балға дейінгі шекте жүзеге асырылады.

9-тармағына сәйкес БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және басқалар) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өздігінен белгілейді.

БЖБ үшін максималды балл 1-4 сыныптарда кемінде 7 және 15 балдан артық емес, 5-11 (12) сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек.

12-тармағына сәйкес БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын академиялық адалдық принциптерін сақтай отырып педагог өзі дайындайды.

Ағымдағы жылғы білім алушылардың жиынтық жұмыстары мектепте сол оқу жылы аяқталғанға дейін сақталады.

Үлгілік оқу бағдарламаларына (негізгі және төмендетілген оқу жүктемесі бойынша) сәйкес 5-11-сыныптарда оқытылатын «Қазақ әдебиеті» оқу пәнінен әр тоқсан сайын өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны көрсетілген (6.3-кесте).

6.3-кесте. 5-11-сыныптарда «Қазақ әдебиеті» пәнінен өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Үлгілік оқу жоспары бойынша

1-тоқсан

5-сынып

2

2

2

2

6-сынып

2

2

2

2

7-сынып

2

2

2

2

8-сынып

2

2

2

2

9-сынып

2

2

2

2

10-сынып

2

2

2

2

11-сынып

2

2

2

2

Сынып

Оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу жоспары бойынша

1-тоқсан

5-сынып

2

2

2

2

6-сынып

2

2

2

2

7-сынып

2

2

2

2

8-сынып

2

2

2

2

9-сынып

2

2

2

2

10-сынып

2

2

2

2

11-сынып

2

2

2

2

Вариативтік компонент есебінен таңдалған 8-9-сыныптар мен 10-11- сыныптарда (қоғамдық-гуманитарлық бағыт) оқытылатын «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша жиынтық бағалау өткізілмейді, оқу жылының соңында «есептелінді» («есептелінген жоқ») деген белгі жазылады (ҚР БҒМ 12.05.2022 жылғы №193 бұйрығы 17, 18-тармақтар).

Тоқсандық баға формативті бағалау, БЖБ және ТЖБ қорытындысының негізінде 50/50 пайыздық арақатынаста қойылады (28-тармақ).

 Ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар білім алушыларды бағалау кезінде мұғалім сараланған және/немесе жеке тапсырмаларды қолданады, сондай-ақ білім алушының ерекшеліктерін есепке ала отырып, оның ішінде жеке оқу бағдарламаларын іске асыру кезінде бағалау өлшемшарттарына өзгерістер енгізеді (15-тармақ).

Төменде ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының

  • қосымшасына сәйкес балдарды бағаға ауыстыру шәкілі берілген (6.4-кесте).

6.4-кесте. Балдарды бағаға ауыстыру шәкілі

2-11 (12) сыныптардағы балдардың пайыздық мазмұны (%)

Баға

0- 39

қанағаттанарлықсыз - "2"

40 - 64

қанағаттанарлық - "3"

65 - 84

жақсы - "4"

85 - 100

өте жақсы - "5"

9-сынып білім алушыларына арналған қорытынды аттестаттау туралы

«Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының 39-4)-тармағына сәйкес 9-сынып білім алушылары таңдау пәні ретінде «Қазақ әдебиеті» пәнінен жазбаша емтихан тапсырады.

Білім алушыларды қорытынды аттестаттау негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына арналған «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнын қамтиды. Білім алушылардың білімі, білігі, сондай-ақ дағдылары МЖМББС-тан күтілетін нәтижелермен анықталады.

Емтихан жұмысы барлығы 30 балмен бағаланатын екі бөлімнен тұрады: А бөлімі бірнеше таңдауы бар, ал В бөлімі толық жауапты қажет ететін сұрақтарды қамтиды.

А бөлімінде білім алушылар 4 бір және бірнеше таңдауы бар, сондай-ақ сәйкестендіру тапсырмаларын орындайды. Әр дұрыс жауап 1 балмен бағаланады.

В бөлімінде білім алушылар толық жауапты қажет ететін 4 тапсырма орындайды. 5, 6, 7-тапсырмаларды орындау үшін білім алушыға көлемі 200-250 сөзден тұратын көркем шығарма үзіндісі беріледі. Тапсырмалар 3-9 балмен бағаланады.

 9 (10) сыныпта пән бойынша қорытынды бағаларды шығару кезінде қорытынды баға емтихан нәтижелері (бес балдық шәкіл бойынша) және оқу жылындағы тоқсандық бағалар (бес балдық шәкіл бойынша) 30%-70% пайыздық арақатынаста қойылады. Қорытынды бағаны дөңгелектеу жақын бүтіндікке қарай жүргізіледі.

 Келесі кестеде ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының 4-қосымшасына сәйкес 9 (10) және 11 (12) сынып білім алушыларының емтихан балдарын емтихан бағаларына ауыстыру шәкілі көрсетілген (6.5-кесте).

6.5-кесте - 9 (10) және 11 (12) сынып білім алушыларының емтихан балдарын емтихан бағаларына ауыстыру шәкілі

Баға

Максимальды балл30болған пәндерүшін балдар

Максимальды балл40болған пәндерүшін балдар

Максимальды балл

50болғанпәндер үшін балдар

Максимальды балл

60болғанпәндер үшін балдар

"2"

0-11

0-15

0-19

0-23

"3"

12-19

16-25

20-32

24-38

"4"

20-25

26-33

33-42

39-50

"5"

26-30

34-40

43-50

51-60

 11-сынып білім алушылары үшін мемлекеттік бітіру емтиханын өткізу туралы

 «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының 41-тармағына сәйкес таңдау пәні ретінде «Қазақ әдебиеті» пәнінен тест тапсырады.

Мектеп бітірушілер қорытынды аттестаттау үшін таңдау пәндері тізбесінен әдебиетті таңдаған жағдайда баға тек осы пән бойынша қойылады.

  •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстың төмендегідей тақырыптары ұсынылады:

  •  «Абайтану» курсы. Негіздемесі: ұлы Абай шығармашылығын толық игерту арқылы поэзия құдіретін таныту, әлем әдебиетімен салыстыра отырып, қазіргі өмірмен байланыстыруға үйретеді.
  •  «Ыбырайтану» курсы. Негіздемесі: Ыбырай Алтынсарин шығармаларын оқыту арқылы ұлттық құндылықтарға баулуға, адамгершілік-рухани тәрбие беруге жетелейді.
  •  «Шешендік сөз өнері». Негіздемесі: шешендік сөздің табиғатын танытып, айтылған ойды саралай білуге үйретеді, ұлттық құндылығымыз – шешендік сөздердің мағынасын түйсінуге, шешен сөйлеуге, орфоэпиялық норманы сақтап сөйлеуге баулиды.
  •  «Ұлы дала даналығы». Негіздемесі: ғасырлар бойы өзіндік ерекшелігімен сақталып, өркениетке жеткізген ұлтымыздың салт-дәстүрі, әдет- ғұрпы, ұлттық тәлімінің қыр-сырын жас ұрпақтың санасына сіңіру арқылы туған еліне құрмет, сүйіспеншілік сезімдерін арттырады.
  •  «Әлем әдебиеті». Негіздемесі: әлем әдебиетінің озық үлгілерімен танысады, әдебиет дамуындағы жаңа бағыттар мен ағымдар негізінде жазылған шығармаларды талдап, шығармашылық ізденістеріне қолдана білетін жас буынды қалыптастырады.
  •  Тіл дамыту және сөйлеу мәдениеті. Негіздемесі: оқушыларды көркем әдебиеттің озық үлгілерімен таныстырып, сол арқылы өз бетінше ойлай алатын, тұжырымдап қорытынды жасайтын, өзіндік пікірі қалыптасқан, дүниетанымы биік, шығармашылықпен жұмыс жасайтын дара тұлға қалыптасады. Шығармашылық жұмыстар арқылы сөздік қоры байыйды, сөз байлығының ішінен ұтымды тілдік құралдарды таңдап алып, оларды айтылмақ ойға және мәтіннің мазмұны мен мақсатына сай тіркестіре алуға, алған білім мен білік дағдыларын күнделікті өмірде қолдана білуге үйренеді.
  •  Әдебиет сабағында күрделі мақсаттарды оқушыға меңгертудің әдістемесі
  •  «Эссе, оның түрлері, бағалауға қойылатын талаптары, өлшемдері». Негіздемесі: оқушы өз ойын, танымы мен парасатын, көзқарасын жинақы түрде жеткізе алатын дәрежеге жетеді, сыни ойлауы дамиды, өз ойын еркін жеткізуге, дәлелдер мен аргументтер арқылы өз пікірін ашық айтуға дағдыланады, өзіндік көзқарасы, позициясы айқындалып өмірде жеке тұлға ретінде қалыптасады, шығармашылығы дамиды.
  •  «Көркем мәтін оқу». Негіздемесі: көркем шығарманы құштарлықпен оқу талабына сай оқушыларды әдеби шығарма оқуға баулу, көркем шығармаға талдау жасау жолдарын меңгерту.
  •  «Ғабит Мүсірепов шығармаларын сатылай кешенді талдау» (8-сынып). Негіздемесі: аса көрнекті қазақ жазушыларының бірі Ғ. Мүсіреповтің әңгімелерін «Сатылай кешенді оқыту» технологиясы арқылы талдай отырып, шындық, әділет үшін күресте өзінің ұлылығын айқын сезінетін, айбатты күрескер, өршіл, өжет ананың типтік образдарын талдай алу. Шығармалардың мазмұндық желісін тақырыбына сай талдау жасау арқылы оқушының ойлау қабілетін арттыру, эстетикалық сезімін ояту, әдеби талдаулар арқылы оқушының тілін дамытып, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, өздігінен іздену және өзіндік ой-тұжырым жасауға, ауызша сөйлеу мәдениетін дамыту, ізденімпаздық ой- өрісін дамыту, сөздік қорларын бағалау.

 6. Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын әдістемелік тақырыптар

Әдістемелік бірлестік отырыстарында қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  •  Оқу бағдарламасы негізінде сабақты жоспарлау мен критериалды бағалау;
  • Тиімді сабақ. Жоспарлау. Бақылау.
  • Рефлексия – білім сапасының негізі;
  • Оқу мақсаттары бойынша теориялық семинар;
  • Қалыптастырушы бағалау – бағалаудың тиімді тәсілі;
  • Оқу мақсаттарынан сабақ мақсаттарына шығу жолдары;
  • Қазақ әдебиеті сабағында қолданылатын жаңа контенттер;
  • Цифрлық білім беру ортасындағы заманауи оқыту құралдары;
  • Пәнішілік және пәнаралық байланыс;
  • АКТ-ны пайдаланудың тиімді жолдары;
  • Сабақта саралап оқытуды жүзеге асыру;
  • «Эссе жазу стратегиясы»;
  • Білім беруде қолданылатын цифрлық технологиялардың тиімділігі;
  •  Оқушылардың оқусауаттылығын қалыптастырудың тиімді әдіс- тәсілдері.

 «Қазақ әдебиеті» пәнінен оқушыларды кітап оқуға баулу, сөйлеу тілін дамыту мақсатында тоқсандық және жазғы демалыс кездерінде оқитын оқу бағдарламасына қосымша көркем шығармалардың тізімі ұсынылады (nao.kz).

Көркем шығармалардың тізімі оқушылардың жас ерекшелігі мен келесі сыныпта оқылатын және оқулықта үзіндісі ғана берілетін шығармалар ескеріліп жасалды. Жаңа оқу жылының басында жазда оқыған шығармалары бойынша

«Оқушы күнделігі», «Мен оқыған кітап» және т.б. тақырыптарда көрме өткізуге болады. Көрмеге әр оқушы өзі оқыған туынды бойынша шығармашылық жұмысын ұсынады. Жұмыс фотоколлаж, эссе, жарнама, сурет т.с.с. түрде жасалуы мүмкін. Оқушылардың жұмысын арнайы сарапшылар талдап, қорытындысын шығарады.

«Оқырман күнделігі» тақырыбындағы іс-шарада оқушы оқыған шығарманың мазмұнын сұрақ қою; тірек сөздерді жазу; оқиғаның түйінін жазу; оқиғаны суретке түсіру түрінде дәптерге түсіреді.

7. Пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

Пән мазмұны адамзаттық өркениетке бет түзеген егемен елдің мүддесіне сай асқақ руханият пен мәдени-эстетикалық мұраны игеру мен дамыту бағдарында терең танып білу және қазіргі өзгермелі қоғам жағдайында белсенді, халқымыздың тарихын, дәстүрін, өнерін, әдебиеті мен мәдениетін ұлттық құндылық ретінде бағалап, құрметтей білетін жан-жақты дамыған, өзіндік көзқарасы қалыптасқан дара тұлға қалыптастыру мақсатына жұмылдырылады.

Қазақ әдебиеті пәнінің оқушыларды тәрбиелеу мен дамытудағы рөлі аса ауқымды. Білім алушыларды тәрбиелеудің негізгі идеясы – ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар. Сондықтан «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша

«Рухани жаңғыру» идеясы негіздерінің құндылықтарын «Елдіктің жеті тұғыры» қағидаларын оқыту мен тәрбиелеуде жүзеге асыру ұсынылады.

«Елдіктің жеті тұғыры» қағидаттарын:

 «Тәуелсіздік – кез-келген азамат үшін ең қастерлі құндылық» принципі бойынша пән мазмұнындағы ел тәуелсіздігі жолындағы күрестер тарихы арқылы тамыры терең тарихымызға құрметпен қарап, мемлекеттілігімізді қадірлеу, оны көздің қарашығындай қорғауға;

 «Бірлік пен келісім – елдігіміздің мызғымас тұғыры» принципі (Қазақстан халқы Ассамблеясы тақырыбы аясында) бойынша халқымыздың бірлігі пен этносаралық татулығын сақтауға; Конституцияны қастерлеу, мемлекеттік тілді білу, ұлттық құндылықтарды қадірлеуге;

 «Жер – ата-баба мұрасы, халық қазынасы» принципі бойынша ел мен жерді қорғау үшін болған тарихымыздағы соғыстарды зерделеу арқылы ата-баба аманатына адал болып, ұлан-ғайыр жерімізді қорғауға;

 «Отбасы мен салт-дәстүр – қоғамның алтын діңгегі» принципі бойынша. ғасырлар бойы қалыптасқан құндылықтарды, үлкенге – ізет, кішіге – құрмет көрсетуді дәріптейтін ата дәстүрімізді берік ұстануға;

 «Ұлттық мәдениет – халықтың рухани тірегі» принципі бойынша тарихты білу, мәдени құндылықтарды тану, мәдениетімізді зерделеп, өзге жұртқа насихаттай білуге;

 «Білім мен еңбек – бақуатты өмірдің кілті» принципі бойынша табыстың кілті ретінде үздіксіз білім алу мен тынымсыз еңбек етуге;

 «Прагматизм – бәсекеге қабілетті болудың кепілі» принципі бойынша білім алушыларды барынша қанағатшыл, үнемшіл, ұстамды болып, уақытты орынды пайдалануға тәрбиелеуді пән мазмұнында қамтылған тақырыптарды меңгертуде жүзеге асыру ұсынылады.

 Бұлбілімалушылардыңбойындапатриотизмменазаматтық жауапкершілікті қалыптастыру мен дамытуға негіз болады.

Еліміздің орта білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысы «Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру жағдайындағы Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздеріне сәйкес жүзеге асырылады.

«Қазақстандық патриотизм мен азаматтықты тәрбиелеу, құқықтық тәрбие» бағыты білім алушылардың бойында қазақстандық патриотизм сезімін, құқықтық және азаматтық сана-сезімді, жеке бас бостандығы мен ар-намысының құндылығын, парасаттылық пен адалдықты, толеранттылықты, еңбекке деген құрметті, «толық адам» қасиеттерін қалыптастырады, зорлық-зомбылық пен агрессиялық ой-пиғылдың, әртүрлі типтегі кемсітушіліктің алдын алуды қарастырады.

 Оқыту процесіндегі «Қазақ әдебиеті» пәнінің тәрбиелік әлеуетін арттыру үшін «Оқуға құштар мектеп», «Тарих тағылымы», «Қазақ мәдениетінің антологиясы» әлеуметтік жобалары, «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары», «Ұлы дала мұрагерлері» жобасын, «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың мақаласын іске асыруды жалғастыру ұсынылады.

«Оқуға құштар мектеп» жобасы білім алушылардың, кітапханашылардың, ата-аналардың арасында оқу сауаттылығын қалыптастыру мен жетілдіруге, оқу мәдениетінің деңгейін арттыруға және оқуды насихаттауға бағытталған. Жоба аясында отбасылық оқудың жарқын дәстүрлерін жаңғырту, оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру, кітапхана қорын көркем әдебиетпен толықтыру мақсатында мектеп жанындағы кітапханалар қажетті көркем әдебиеттермен толық қамтамасыз етіледі. Сондықтан бүгінгі таңда оқушылардың кітап оқу құзыреттілігін қалыптастыру өте маңызды міндет болып отыр.

Білім алушылар, педагогтер мен ата-аналар арасында «Кітап әуесқойы»,

«Өзің оқып, өзгеге ұсын», «Оқы және өзгеге сыйла» және т.б. акциялар өткізу ұсынылады.

«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша сыныптағы және сыныптан тыс жұмыстар күрделі тапсырмаларды шешуге, өздік жұмыстарды орындауға бағытталуы қажет. Шығармашылық жұмыстар әртүрлі тапсырмаларды өздігінен орындау білігін қалыптастыруды нысана тұтып, оқытудың қай түрі болмасын оқушы құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал етері сөзсіз. Міндетті оқытылатын әдеби білім мазмұнымен ғана шектелмей, сонымен бірге қосымша әдеби шығармаларды өздігінен оқуға дағдыландыру оқушылардың нәтижелі білім алуының барлық мүмкіндіктерін көрсетпек.

 Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге асады:

    • мекемелерде, табиғат аясында, мәдени мекемелерде, мұражайларда;
    •  таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен олимпиадалар жүргізу;
    • оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
    • кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу;
    •  мерейтой иелеріне арналған тәрбие сағаттарын, әдеби кештер, мәнерлеп оқу сайыстарын, эссе, мазмұндама, шығарма жазу сайыстарын және т.б. ұйымдастыру.

Сыныптан тыс жұмыстар білім алушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, алған білімдерін тереңдетіп, өздігінен іздене білуге үйретеді. Сонымен қатар теориялық білімін кеңейтіп толықтырады және білім алушылардың жеке қабілетін дамыта түседі.

«Қазақ тілі» пәнін оқытудың ерекшеліктері, 1-4 сыныптар

  • Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты

енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында «Қазақ тілі» (1-4-сыныптар) міндетті оқу пәні ретінде оқытылады.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Қазақ тілі» пәнін оқытудың мақсаты – оқушылардың тілдік дағдыларын дамыту, қазақ тілін қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, тіл нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, еркін сөйлесуге және сауатты жазуға үйрету.

Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Мемлекеттік тіл

  • еліміздегі халықтар бірлігінің негізгі факторы, ұлтаралық қарым-қатынастың ұйытқысы. Бүгінгі қоғам еліміздің білім беру жүйесінен көп тілді меңгерген дара тұлғаны қалыптастыруды талап етуде.

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы №500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларымен (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрықтармен бекітілген) жүзеге асырылады:

  • негізгі үлгілік оқу жоспарлары;
  • төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары.

Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі орта білім беру деңгейінде «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болады (7.1-7.2-кесте).

7.1-кесте – 1-4-cыныпта «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

 Оқу пәнінің атауы

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

 Үлгілік оқу жоспары (төмендетілгеноқу жүктемесімен)

Жылдық

1

Қазақ тілі

2

70

2

70

2

Қазақ тілі

3

108

2

72

3

Қазақ тілі

3

108

3

108

4

Қазақ тілі

4

144

3

108

– 7.2-кесте –1-4-cыныпта оқыту өзбек, ұйғыр, тәжік тілдерінде жүргізілетін мектептерде «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

 Оқу пәнінің атауы

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

 Үлгілік оқу жоспары (төмендетілген оқу жүктемесімен)

Жылдық

1

Қазақ тілі

2

70

2

70

2

Қазақ тілі

2

72

2

72

3

Қазақ тілі

3

108

2

72

4

Қазақ тілі

3

108

2

72

  •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу пәнінің мазмұны бойынша ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу бағдарламасы жүзеге асырылады.

«Қазақ тілі» пәні бағдарламасы оқушының тіл сауаттылығы мен сөз байлығын дамытуды, әлеуметтік ортада еркін қарым-қатынасқа түсуін жетілдіруді және дүниетанымдық дағдыларын кеңейтуді көздейді.

«Қазақ тілі» пәні (оқыту қазақ тілінде емес) бойынша оқушылардың білім, білік, дағдыларына қойылатын талаптар «Тілдерді меңгерудің жалпыеуропалық құзыреті» (CEFR) деңгейлерін (А1, А2, В1, В2, С1) ескере отырып құрастырылды; білім алушылар бастауыш сыныпты аяқтағанда, қазақ тілін қарапайым А1, А2 (бастапқы) деңгейінде меңгереді.

Мұғалім сабақ барысында оқушылардың сөйлеу құзыреттілігін қалыптастыруға баса назар аударады. Сонымен қатар, бастауыш сыныптарда сабақ сайын сөздік диктант пен көшіріп жазуды өткізуге болады. Бұл жазба жұмыстары оқушылардың сауатты жазу дағдысын қалыптастырады. Төменде жазба жұмыстары келтірілген (7.3-кесте).

7.3-кесте. Жазба жұмыстарының нормалары

Жазба жұмыстарының

Сыныптар

түрлері

1-сынып

2-сынып

3-сынып

4-сынып

Сөздік диктант

3-5 сөз

5-7 сөз

7-9 сөз

9-10 сөз

Диктант

-

15-20 сөз

20-30 сөз

30-40 сөз

Көшіріп жазу

9-12 сөз

12-16 сөз

16-20 сөз

20-25 сөз

  •  Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптары

 «ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидаларына өзгерістер енгізу туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 12.05.2022 жылғы №

193 бұйрығының 4-тармағына сәйкес «Формативтік бағалау, оның ішінде үй жұмысын бағалау білім алушылардың оқу мақсаттарына қол жеткізуіне мониторинг жүргізу және сабақта сараланған жұмысты одан әрі құру үшін жүргізіледі және педагогтің ұсыныстары арқылы жазбаша нысанда (дәптерлерде немесе күнделіктерде) немесе ауызша жүзеге асырылады. 2-11 (12) сынып білім алушыларының оқу жетістіктерін бағалау бір балдан 10 балға дейінгі шекте жүзеге асырылады.

9-тармағына сәйкес БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және басқалар) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өздігінен белгілейді.

БЖБ үшін максималды балл 1-4 сыныптарда кемінде 7 және 15 балдан артық емес болуы керек.

  •  тармағына сәйкес БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын академиялық адалдық принциптерін сақтай отырып педагог өзі дайындайды.

Ағымдағы жылғы білім алушылардың жиынтық жұмыстары мектепте сол оқу жылы аяқталғанға дейін сақталады.

7.4-кесте. «Қазақ тілі» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың саны

1-тоқсан

2-сынып

2*

2*

2*

2*

3-сынып

2*

2*

2*

2*

4-сынып

2*

2*

2*

2*

* Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауда сөйлеу әрекетінің екі түрі

біріктіріледі (мысалы, тыңдалым және айтылым; оқылым және жазылым).

Мұғалім пән аясында білім алушының сөздік қорын кеңейту үшін үлгілік оқу бағдарламасында берілген лексикалық-грамматикалық минимумды негізге алады. Әр сабақта 2 лексикалық минимумды меңгерту ұсынылады. Лексикалық минимумда ортақ тақырыптар бойынша сонымен қатар күнделікті тұрмыс- тіршілікте, әлеуметтік ортада жиі қолданылатын сөздер, қазақ тілін меңгерудің әрбір деңгейіне сәйкес келетін (1-4-сыныптар үшін А 1 қарапайым деңгей) шектеулі сөздер мен сөз тіркестері қамтылған. 1-4-сынып білім алушылары үшін лексикалық минимумдар саны: 752 сөз, оның ішінде:1-сыныпта – 120 сөз, 2- сыныпта – 188 сөз, 3-сыныпта – 188 сөз, 4-сыныпта – 256 сөз.

Пән бойынша оқу бағдарламасын жүзеге асыру үшін «НЗМ» ДББҰ әзірлеген «КазLinguа» электронды қосымшасын сабақтан тыс уақытта қолдану ұсынылады. Бұл қосымша кез келген Android ұялы телефондарына және компьютерге ақысыз жүктеліп, offline режімде қолданылады.

Оқушы ойын түрінде берілген тапсырмаларды орындау арқылы қазақ тілінде қарым-қатынас жасауға, суретті сөздіктер арқылы сөздік қорларын көбейте отырып, синтаксистік конструкциялар құруға дағдыланады.

Сонымен қатар оқушы өзінің тілді меңгеру деңгейін әр тақырыптың соңында берілген тест сұрақтары арқылы үнемі қадағалап, бағалап отырады.

7.5-кесте. Қазақ тілін меңгерудің лексикалық деңгейі (Т2)

Сы- нып-

Қаз- ақ

Жыл- дық

Бір саб-

Т2 меңгерудің лексикалық деңгейі

тар

тілін мең- геру-

оқу жүк- теме-

ақта мең- гері-

Бір апта- да

Оқу жыл- ында

Актив сөздер саны

Норма

Тоқсан бойынша

дің дең-

гей- лері

сінің көле- мі

летін сөз саны

1

2

3

4

min

maх

1

2

3

А 1

70

108

108

2

2

2

4

6

6

120

188

188

32

48

48

32

48

48

36

54

54

32

48

48

120

188

188

132

196

196

4

А 2

144

2

8

252

64

64

72

64

252

264

Ескертулар

* 12 сағат (Жиынтық

бағалау)

*Барлығы

2974/3098

  •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Қазақ тілі» пәні бойынша жүргізілетін элективтік курс тақырыптары

 Элективті курстар мазмұнына қазақ тілін үйрету, ұлттық құндылықтарды бала бойына сіңіруге бағытталған мәтіндермен жұмыс, қазақтың салт- дәстүрлері, тәрбиемен берілетін білім мазмұнына арналған тақырыптар алынады. Мысалы, 1. «Менің Қазақстаным» курсы Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында «Қазақ тілін» оқытуда туған жерге деген құрмет, сүйіспеншілік, мақтаныш сезімдерін үялату, сол арқылы Отанды, елді, жерді сүйюге тәрбиелеу. 2.«Менің отбасым» курсы. Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында «Қазақ тілін» оқытуда маңызды мәселелердің бірі болып табылатын отбасына деген құрметті дәріптеп, білім алушының бойына сіңіру. Сол арқылы оқушының бойында мейірім, адамгершілік, үлкенге – құрмет, кішіге – ізет, кішіпейілділік, еңбекқорлық, бір-бірін сыйлау, туыстық жылы қарым-қатынас, отбасы құндылығын бойына сіңіру. «Туған жерім» курсы: Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында «Қазақ тілін» оқытуда маңызды мәселелердің бірі болып табылатын туған жерге деген құрмет, сүйіспеншілікті, білім алушының бойына сіңіру. Оқушының бойында патриоттық сезім, адалдық, елін, жерін сүю, Отаншылдыққа, туған жерін қорғауға баулу.

  •  Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын тақырыптар

Әдістемелік бірлестік отырыстарында «Қазақ тілі» пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  • Тиімді сабақ. Жоспарлау. Бақылау.
  •  Бастауыш сынып оқушылары «Қазақ тілі» оқу сабағында танымдық, тәрбиелік әрекеттерін қалыптастыруы;
  • ҚМЖ құрудың тиімділігі мен артықшылығы;
  • Зерттеу жұмысын жүргізу жолдары;
  • Білім беруде қолданылатын цифрлық технологиялардың тиімділігі.
  • Жаңа ақпараттық құралдардың ерекшеліктері мен тиімділігі;
  • Оқыту мен оқу сапасын арттыру үшін тиімді оқу ортасын құру.
  •  Оқу пәні бойынша оқулықтардың, оқу-әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да қосымша әдебиеттердің тізімі

«Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» ҚР БҒМ 2020 жылғы 22 мамырдағы № 216 бұйрығы (өзгерістер ҚР Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 маусымдағы № 291 бұйрығымен енгізілген ).

  • «Қазақ тілі» пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

Пәні мазмұны білім алушының тіл сауаттылығы мен сөз байлығын дамытуды, әлеуметтік ортада еркін қарым-қатынасқа түсуін жетілдіруді және дүниетанымдық дағдыларын кеңейтуді көздейді.

«Қазақ тілі» пәні бойынша сабақтарды жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару қажет.

Еліміздің орта білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысы «Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру жағдайындағы Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздеріне сәйкес жүзеге асырылады. Бұл білім алушылардың бойында патриотизм мен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыру мен дамытуға негіз болады. «Рухани адамгершілік тәрбие» бағыты білім алушылардың бойында қазақстандық патриотизм сезімін, адамгершілік және азаматтық сана-сезімді, жеке ар-намысының құндылығын, парасаттылық пен адалдықты, еңбекке деген құрметті, «толық адам» қасиеттерін қалыптастырады.

«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнін оқытудың ерекшеліктері (оқыту қазақ тілінде жүргізілмейтін), 5-11 сыныптар

    •  Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта және Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында «Қазақ тілі мен әдебиеті» (5-11 сыныптар) міндетті оқу пәні ретінде оқытылады.

    •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

 «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнін оқыту мақсаты: негізгі орта білім беру деңгейіне арналған «Қазақ тілі мен әдебиеті» бағдарламасының мақсаты– оқушылардың тілдік дағдыларын дамыту, қазақ тілін қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, тіл нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, еркін сөйлесуге және сауатты жазуға үйрету.

 Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларымен (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрықтармен бекітілген) жүзеге асырылады:

  • Негізгі Үлгілік оқу жоспарлары;
  • төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары.

Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі орта білім беру деңгейінде «Қазақ тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болады (7.6-кесте).

7.6-кесте – 5-11-cыныптар «Қазақ тілі мен әдебиеті» оқу пәні Үлгілік оқу жоспары

Сынып

Оқу пәнінің атауы

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

Үлгілік оқу жоспары (төмендетілген оқу жүктемесімен)

Жылдық

5

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

4

144

6

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

4

144

7

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

3

108

8

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

3

108

9

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

3

108

10-11 (ҚГБ)

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

3

108

10-11 (ЖМБ)

Қазақ тілі мен әдебиеті

4

144

3

108

Оқу жылының ұзаруына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталауға, өтілген материалды бекітуге және күрделі тақырыптарды оқуға пайдалану ұсынылады.

 «Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығына сәйкес білім беру ұйымдары меншік түрі мен оқыту нысанына қарамастан, үлгілік оқу жоспарын дербес таңдайды.

    •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Үлгілік оқу жоспарына сәйкес оқу жүктемесі 5-6-сыныптарда 1 сағат, 7-11- сыныптарда 2 сағат көлемінде төмендетілген. (ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы

№496 бұйрық). Оқу жүктемесі төмендетілген сыныптарға вариативті компоненттен сағат алуға мүмкіндік берілген.

 «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінің оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасының (оқыту қазақ тілінде емес) ерекшеліктері оқу мақсаттары жеңілдетіп берілген. Кейбір оқу мақсаттарына түсініктеме ретінде ұсынымдар беріліп, оқу мақсатттарына өзгерістер енгізілген.

Жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу пәнінің мазмұны бойынша Қазақтан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу бағдарламасымен жүзеге асырылады.

«Қазақ тілі» пәні бағдарламасы оқушының тіл сауаттылығы мен сөз байлығын дамытуды, әлеуметтік ортада еркін қарым-қатынасқа түсуін жетілдіруді және дүниетанымдық дағдыларын кеңейтуді көздейді. Бағдарламаның білім мазмұны қазақ тілі арқылы оқушыларға қазақ халқының материалдық және рухани құндылықтарын, қазақ халқының салт-дәстүрін құрметтеуді, қазақша сөйлеу әдебі мен әдетін дағдыландыруды және қазақ

әдебиеті үлгілерін терең меңгертуді мақсат етеді және алған білімдерін өмірде қолдана білуге үйретеді.

 Жалпы орта білім беру деңгейіндегі «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша білім алушылардың білім, білік және дағдыға қойылатын талаптары СEFR -Шет тілін меңгерудің жалпы еуропалық құзыреті деңгейлерін (B2-С1) негізге ала отырып айқындалған.

 «ҚР Білім және ғылым министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР БҒМ 2019 жылғы 07 наурыздағы №105 бұйрығының 1-тармағында Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану- математикалық бағыт, қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспарда: «Діни таным және мерекелер» бөлімінде оқытылатын Бейімбет Майлиннің «Айт күндері» шығармасының орнына «Ұлттық таным және мерекелер» бөліміндегі Жүсіпбек Аймауытовтың «Әнші» әңгімесі,

«Жер планетасындағы қауіпті қалдықтар» бөліміндегі Дениз Райанның «Ауа райы» әңгімесі орнына Думан Рамазанның «Соңғы дем» әңгімесі, «Заң мен қылмыс» бөліміндегі Дүкенбай Досжанның «Ар соты» әңгімесі орнына «Қоғам және заң» бөлімі болып, Ермек Өтетілеуұлының «Ата заңы» шығармасы енгізілген. Аталған бұйрықтың 11-сыныптарына арналған «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспарда: «Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік» бөліміндегі Әзиз Несиннің «Құрдымға құлдырап барамыз» әңгімесі орнына Ерболат Әбікенұлының «Пәтер іздеп жүр едік» әңгімесі,

«Әлемдегі ерлер мен әйелдердің құқықтары мен теңдігі» бөліміндегі Дильдар Мамырбаеваның «SOS - ана» әңгімесі орнына Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» романы 1,2 кітабы, «Жастар мәселесінің түйіткілдері» бөліміндегі Шыңғыс Айтматовтың «Найман ана» шығармасы орнына Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» романы 3,4 кітабы, «Толеранттылық- ел бірлігі» бөліміндегі Лира Қоныстың «Адам» әңгімесі орнына Сайын Мұратбековтың «Телі өскен ұл» повесі

енгізілген.

    •  Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптары

«ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидаларына өзгерістер енгізу туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 12.05.2022 жылғы

№ 193 бұйрығының 4-тармағына сәйкес «Формативтік бағалау, оның ішінде үй жұмысын бағалау білім алушылардың оқу мақсаттарына қол жеткізуіне мониторинг жүргізу және сабақта сараланған жұмысты одан әрі құру үшін жүргізіледі және педагогтің ұсыныстары арқылы жазбаша нысанда (дәптерлерде немесе күнделіктерде) немесе ауызша жүзеге асырылады. 2-11 (12) сынып білім алушыларының оқу жетістіктерін бағалау бір балдан 10 балға дейінгі шекте

жүзеге асырылады.

9-тармағына сәйкес БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және басқалар) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өздігінен белгілейді.

БЖБ үшін максималды балл 5-11 (12) сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек.

12-тармағына сәйкес БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын академиялық адалдық принциптерін сақтай отырып педагог өзі дайындайды.

Ағымдағы жылғы білім алушылардың жиынтық жұмыстары мектепте сол оқу жылы аяқталғанға дейін сақталады.

Үлгілік оқу бағдарламаларына (негізгі және төмендетілген оқу жүктемесі бойынша) сәйкес 5-11-сыныптарда оқытылатын «Қазақ тілі мен әдебиеті» оқу пәні бөлім бойынша жиынтық бағалау саны 7.5. -кестеде көрсетілген.

7.5-кесте. «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау рәсімдерінің саны

1-тоқсан

5-сынып

2

2

2

2

6-сынып

2

2

2

2

7-сынып

2

2

2

2

8-сынып

2

2

2

2

9-сынып

2

2

2

2

10- сынып

2

2

2

2

11- сынып

2

2

2

2

7.6. - кесте. Қазақ тілін меңгерудің лексикалық деңгейі

Сы- нып- тар

Қаз- ақ тілін мең- геру- дің дең-

гей- лері

Жыл- дық оқу жүк- теме- сінің көле- мі

Бір саб- ақта мең- гері- летін сөз саны

Т2 меңгерудің лексикалық деңгейі

Бір апта- да

Оқу жыл- ында

Актив сөздер саны

Тоқсан бойынша

1

Норма

2

5

6

7

8

9

В 1

180

180

180

180

180

3

3

3

3

3

10

10

10

10

10

318

318

318

318

318

80

80

80

80

80

80

80

80

80

80

90

90

90

90

90

80

80

80

80

80

318

318

318

318

318

330

330

330

330

330

10

В 2

180

3

10

318

80

80

90

80

318

330

11

180

3

10

318

80

80

90

80

318

330

Ескертулар

* 12 сағат (Жиынтық

бағалау)

*Барлығы

2974/3098

9-сыныпбілімалушыларынаарналғанқорытындыаттестаттау

туралы

«Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығының 39-тармағында былай көрсетіледі:

«9 (10) сынып білім алушылары үшін қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:

  •  орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытатын сыныптардағы қазақ тілі мен әдебиеті бойынша жазбаша емтихан және қазақ тілінде оқытатын сыныптардағы орыс тілі мен әдебиеті бойынша жазбаша емтихан».
  • сынып білім алушылары үшін мемлекеттік бітіру емтиханын өткізу туралы

 «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12 мамырдағы №193 бұйрығының 41-тармағына сәйкес: «11 (12) сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:

    •  қазақ/орыс тілі бойынша және өзбек/ұйғыр/тәжік тілінде білім беретін мектептер/сыныптар үшін ана тілі (оқыту тілі) бойынша жазбаша емтихан».
    •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша жүргізілетін элективтік курс тақырыптары

 Элективті курстар мазмұнына мемлекеттік тілді үйрету, тіл үйренудің инновациялық әдіс-тәсілдері, ұлттық құндылықтарды бала бойына сіңіруге бағытталған мәтіндермен жұмыс, қазақтың салт-дәстүрлері, тәрбиемен берілетін білім мазмұны, тіл, діл, мәдени, рухани және әлеуметтік мәселелерге арналған тақырыптар алынады.

  • «Ұлттық құндылықтар» курсы. Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында

«Қазақ тілі мен әдебиетін» оқытуда ұлттық құндылыққа өткен ата- бабаларымыздың елі мен жері үшін жан аямай жасаған ерліктері бейнеленген тарихты білу, сан ғасырдан бері келе жатқан салт-дәстүрлер мен әдет- ғұрыптарды тиімді пайдалану, жауһар халық ауыз әдебиеті мен өнегелі ұлт қайраткерлерінің халқы үшін жасаған күресі сынды ұмытылмас сезімдер жатады. Ұлттық құндылықтың асқан биігі – «ұят болады» деген сөзде. Бәрімізге үлкен кісілер «ер адамның жолын кеспе, тамақты әуелі үлкендер бастасын, екі қолдап амандас, көп күліп, көп сөйлеме» сынды көптеген тиым салып, бәріне ұят

болады деп бізге дұрыс жолды нұсқаған. Расыменде, ұят бар жерде мәдениет пен адамилық қасиет сақталынып қалары анық. Курстың мақсаты осы айтылғандарды білім алушының бойына сіңіріп, біліммен қатар тәрбие беру.

  •  «Тілім менің–тірлігімнің айғағы» курсы. Негіздемесі: Бұл элективті курс аясында «Қазақ тілі мен әдебиетін» оқытуда маңызды мәселелердің бірі болып табылатын мемлекеттік тілге деген құрметті дәріптеп, білім алушының бойына сіңіру. Сол арқылы оқушының қазақ тілін үйренуге деген құлшынысын оятып, тілге құрмет көрсету, ұлттың ұлт ретінде өмір сүруі үшін ең маңызды фактор тіл екендігін ұғындыру.

 6. Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын тақырыптар

 Әдістемелік бірлестік отырыстарында «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  •  Оқу бағдарламасы негізінде сабақты жоспарлау мен критериалды бағалау;
  • Тиімді сабақ. Жоспарлау. Бақылау.
  • Рефлексия – мұғалімнің кәсіби дамуының негізі;
  • Қалыптастырушы бағалау – бағалаудың тиімді тәсілі;
  • ҚМЖ құрудың тиімділігі мен артықшылығы;
  • Lesson Study жүргізу жолдары және күтілетін нәтижелер;
  • Зерттеу жұмысын жүргізу жолдары;
  • Білім беруде қолданылатын цифрлық технологиялардың тиімділігі.
  • Жаңа ақпараттық құралдардың ерекшеліктері мен тиімділігі;
  • Цифрлық білім беру ортасындағы заманауи оқыту құралдары;
  • Инновацияларды және цифрландырудың озық практикаларын оқу процесіне енгізу;
  •  Оқу пәні бойынша оқулықтардың, оқу-әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да қосымша әдебиеттердің тізімі

«Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» ҚР БҒМ 2020 жылғы 22 мамырдағы № 216 бұйрығы (өзгерістер ҚР Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 маусымдағы № 291 бұйрығымен енгізілген ).

  •  «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша сабақтарды жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару қажет.

Білім алушыларды тәрбиелеудің негізгі идеясы ұлттық құндылықтар. Сондықтан «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша Рухани жаңғыру идеясы негіздерінің құндылықтарын «Елдіктің жеті тұғыры» қағидаларын оқыту мен тәрбиелеуде жүзеге асыру ұсынылады.

Еліміздің орта білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысы «Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру жағдайындағы Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздеріне сәйкес жүзеге асырылады. Бұл білім алушылардың бойында патриотизм мен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыру мен дамытуға негіз болады. «Рухани адамгершілік тәрбие» бағыты білім алушылардың бойында қазақстандық патриотизм сезімін, адамгершілік және азаматтық сана-сезімді, жеке ар-намысының құндылығын, парасаттылық пен адалдықты, еңбекке деген құрметті, «толық адам» қасиеттерін қалыптастырады.

 Оқыту процесіндегі «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінің тәрбиелік әлеуетін арттыру үшін «Рухани адамгершілік» мен «Қазақ әдебиетінің антологиясы» әлеуметтік жобалары, «Қазақтың салт-дәстүрлері», жобасын іске асыруды жалғастыру ұсынылады.

 Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге асады:

- мекемелерде, табиғат аясында, мәдени мекемелерде, мұражайларда;

  •  таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен олимпиадалар жүргізу;
  • оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
  • кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу;
  •  мерейтой иелеріне арналған тәрбие сағаттарын, әдеби кештер, мәнерлеп оқу сайыстарын, эссе, мазмұндама, шығарма жазу сайыстарын және т.б. ұйымдастыру.

 «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстар мен тәрбиелік іс-шараларды жоспарлау және ұйымдастыру кезінде 2022-2023 оқу жылында аталып өтілетін мерейтойлық күнтізбелік күндерге назар аударуды ұсынамыз. Мерейтой тізімі Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының сайтына орналастырылған.

Учебный предмет «Русский язык» в школьном курсе русского языка– современный русский литературный язык в его реальном функционировании в условиях полиэтнического Казахстана. Он закладывает фундамент общего филологического образования обучающихся как целостной системы, изучающей духовную культуру народа, выраженную в языке и литературном творчестве.

Предмет «Русский язык» направлен на изучение теоретических сведений о языке, имеющих познавательно-практическую направленность, которая обеспечит эффективное общение в социально-бытовой, социально-культурной, официально-деловой сферах общения. В целом, все содержание учебного предмета направлено на повышение культуры общения на русском языке и

формирует навыки, необходимые для активной социальной и производственной деятельности конкурентоспособной личности в современном мире.

  •  Изменения и дополнения в Государственном общеобязательном стандарте образования по учебному предмету

Целью учебного предмета «Русский язык» является развитие творческой, активной личности путем совершенствования коммуникативных навыков по всем видам речевой деятельности (говорение, слушание, чтение и письмо) на основе освоения знаний о языке, обогащение словарного запаса, развитие навыка использования языковых средств в соответствии с коммуникативной установкой и нормами устной и письменной речи; развитие навыков критического мышления и функциональной грамотности, необходимых для дальнейшей жизнедеятельности.

В соответствии с пунктом 34 Государственного общеобязательного стандарта общего среднего образования, утвержденного приказом Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348 при проведении уроков по учебному предмету «Русский язык» в 10-11 классах по двум направлениям обучения деление класса на группы допускается в городских, сельских организациях образования, в малокомплектных школах независимо от количества обучающихся при проведении уроков.

  • Изменения и дополнения в Типовом учебном плане по предмету

Учебный процесс в общеобразовательных организациях Республики Казахстан осуществляется по Типовым учебным планам, утвержденным приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от 8 ноября 2012 года № 500 «Об утверждении типовых учебных планов начального, основного среднего, общего среднего образования Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями, внесенными приказом министра образования и науки Республики Казахстан от 26 января 2022 года № 25).

Объем учебной нагрузки, выделяемой на изучение предмета «Русский язык» на уровне основного среднего и общего среднего образования в зависимости от вида Типового учебного плана, представлен в таблице 8.1.

Таблица 8.1. Oбъем учебнoй нагрузки по учебному предмету «Русский язык» в 5-11 классах

Класс

Oбщий oбъем, час.

Типовой учебный план

Недельная

Годовая

Недельная

Годовая

5

3

108

3

108

6

3

108

3

108

7

3

108

2

72

8

2

72

2

72

9

2

72

2

72

10 ОГН

2

72

2

72

10 ЕМН

1

36

1

36

11 ОГН

2

72

2

72

11 ЕМН

1

36

1

36

Согласно приказу МОН РК от 30 октября 2018 года № 595 «Об утверждении Типовых правил деятельности организаций образования соответствующих типов» организации образования независимо от вида и форм собственности самостоятельно выбирают типовые учебные планы, в том числе с сокращенной учебной нагрузкой, по которым осуществляют процесс обучения.

  •  Изменения и дополнения в содержании учебного предмета в Типовой учебной программе

В соответствии с ТУПом разработана программа предмета «Русский язык» (представлена в Приложениях 396, 397 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 3 апреля 2013 года № 115).

Грамматический материал изучается в контексте речевых тем. В процессе обучения используются программы:

Типовая учебная программа по учебному предмету «Русский язык» для 5- 9 классов уровня основного среднего образования по обновленному содержанию (с русским языком обучения), утверждена приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от «25» октября 2017 года № 545.

Типовая учебная программа по учебному предмету «Русский язык» для 10- 11 классов общественно-гуманитарного направления уровня общего среднего образования по обновленному содержанию (с русским языком обучения). Приложение 179 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от «27» июля 2017 года №352.

Типовая учебная программа по учебному предмету «Русский язык» для 10- 11 классов естественно-математического направления уровня общего среднего образования по обновленному содержанию. Приложение 178 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от «27» июля 2017 года № 352.

Типовая учебная программа (с сокращенной учебной нагрузкой) по учебному предмету «Русский язык» для 7 класса уровня основного среднего образования (с русским языком обучения). Приложение 14 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 ноября 2020 года № 496.

В 10-11 классах в соответствии с ГОСО обучение осуществляется по общественно-гуманитарному и естественно-математическому направлениям.

Программа ОГН имеет гуманитарную направленность, что проявляется в отборе тем разделов и содержания изучаемого лингвистического материала: осуществляется углубленное изучение лингвистических тем, развитие речи.

  •  Количество суммативного оценивания за раздел согласно нормативным требованиям к оцениванию учебных достижений обучающихся

Учитель должен проводить оценивание в соответствии с нормативными правовыми актами и с методическими материалами, разработанными в помощь учителям, родителям и обучающимся.

Суммативное оценивание по предмету за раздел (СОР) и за четверть (СОЧ) проводится в соответствии с приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года № 125 «Об утверждении Типовых

правил проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и итоговой аттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального, послесреднего образования». Ниже представлено количество суммативных оцениваний за раздел/сквозную тему (таблица 8.2).

Таблица 8.2. Количество суммативных оцениваний по учебному предмету

«Русский язык»

Класс

Количество суммативных оцениваний за раздел/сквозную тему

1 четверть

5 класс

2

2

2

2

6 класс

2

2

2

2

7 класс

2

2

2

2

8 класс

2

2

2

2

9 класс

2

2

2

2

10 класс ОГН

2

2

2

2

10 класс ЕМН

1

1

1

1

11класс ОГН

2

2

2

2

11класс ЕМН

1

1

1

1

 Примечание: по языковым предметам в суммативном оценивании за раздел объединяются два вида речевой деятельности (например, аудирование и говорение, чтение и письмо).

В соответствии с внесенными в вышеназванный Приказ дополнениями (приказ МОН РК от 12 мая 2022 года № 193 «О внесении изменений и дополнения в приказ Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года № 125 "Об утверждении Типовых правил проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и итоговой аттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального, послесреднего образования")в п.1» отмечается, что «при учебной нагрузке 1 час в неделю СОР проводится не более двух раз в четверти с объединением разделов, итоговая оценка выставляется за полугодие». В пункте 9 указывается, что форма (контрольная, практическая или творческая работа, проект, эссе), урок проведения СОР и время на выполнение СОР устанавливаются педагогом самостоятельно.

Максимальный балл за СОР должен составлять не менее 7 и не более 20 баллов в 5-11(12) классах.

Учителю важно знать, что при проверке суммативных работ обучающихся за раздел/четверть и выставлении итоговых баллов нельзя учитывать помарки, в том числе помарки при оформлении условий учебных заданий.

Все виды оценивания предполагают использование тщательно разработанных критериев для организации оценивания работы учащихся. Оценивание с использованием критериев позволяет сделать данный процесс прозрачным и понятным для всех участников образовательного процесса. Критерии способствуют объективации оценивания. Основой для разработки

критериев оценки учебных достижений учащихся являются учебные цели. Критерии могут быть подготовлены учителем или с участием учащихся. При разработке критериев оценки следует исходить из содержания и целей урока

Алгоритм выработки критериев:

при планировании урока выделить понятия «знать» и «уметь»; выделить формируемое умение;

определить пошаговые операции выделенного умения; из пошаговых операций выделить критерии;

составить таблицу критериев.

В помощь учителю разработаны:

Сборник заданий по суммативному оцениванию по учебным предметам общего среднего уровня. Методические рекомендации. – Нур-Султан: НАО имени И. Алтынсарина, 2020. – 452 с.

Сборник заданий по суммативному оцениванию по учебным предметам общего среднего уровня. – Нур-Султан: НАО имени И. Алтынсарина, 2020. – 338 с.

Методические разработки можно найти на сайтах: nao.kz, smk.edu.kz.

  •  Темы элективных курсов по учебному предмету, рекомендуемые для введения в вариативный компонент Типовых учебных планов

Можно рекомендовать следующие темы элективных курсов: Комплексный анализ текста.

Культура общения.

Секреты публичного выступления. Особенности делового письма.

Синтаксическая синонимия.

  •  Темы для обсуждения на методических объединениях учителей по учебному предмету

Рекомендуемые темы для обсуждения на методических объединениях:

  • Формирование функциональной грамотности на уроках русского языка.
  • Система диагностики предметных и метапредметных умений.
  • Развитие метапредметных умений.
  • Работа с текстом на уроках русского языка.
  • Восполнение пробелов в знаниях учащихся.
  •  Повышение образовательного \воспитательного потенциала процесса обучения предмету

Вработеследуетуделятьвниманиеповышениюкоммуникативной грамотности обучающихся.

 Коммуникативная грамотность - сложное интегративное образование, которое включает:

•способностькуспешнойкоммуникативнойдеятельностисучетом особенностей учебной, жизненной ситуации и культуры речевого общения;

•готовность к целесообразному использованию языковых средств при создании устных и письменных высказываний (текстов) разных типов и жанров,

в том числе описаний, повествований, рассуждений, доказательств, инструктивных высказываний и пр.;

•потребность в анализе и оценке своей коммуникативной деятельности, стремление к ее совершенствованию.

Рекомендации по повышению грамотности чтения можно найти в Сборнике задач по подготовке учащихся к международным исследованиям TIMSS. – Астана: НАО имени И. Алтынсарина, 2016. - С.116-125.

 Особенности организации обучения предмету «Русская литература» (с русским языком обучения)

Учебный предмет «Русская литература» для школ с русским языком обучения занимает центральное место в общей системе эстетического и нравственного воспитания учащихся, в развитии их самосознания, познавательных интересов, коммуникативных способностей, художественного вкуса, читательской и речевой культуры.

Посредством предмета «Русская литература» осуществляется приобщение к чтению, формируется устойчивый интерес к чтению.

Учебный предмет нацелен на развитие образованной, культурной, функционально грамотной личности путем знакомства с нравственными образцами, выработанными человечеством в целом и народом своей страны.

Изучение русской литературы в школе основано, в первую очередь, на анализе произведения: идейно-художественном, сюжетно-композиционном, стилевом. Особое внимание уделяется изучению творческой истории произведения, рассмотрению произведения в сравнительном контексте русской литературы и казахской литературы, русской литературы Казахстана.

  •  Изменения и дополнения в Государственном общеобязательном стандарте образования по учебному предмету

В соответствии с пунктом 34 Государственного общеобязательного стандарта общего среднего образования, утвержденного приказом Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348 при проведении уроков по учебному предмету «Русский язык» в 10-11 классах по двум направлениям обучения деление класса на группы допускается в городских, сельских организациях образования, в малокомплектных школах независимо от количества обучающихся при проведении уроков.

  • Изменения и дополнения в Типовом учебном плане по предмету 2 Изменения и дополнения в Типовом учебном плане по предмету

Учебный процесс в общеобразовательных школах республики будет осуществляться в соответствии с типовыми учебными планами, утвержденными приказом Министра образования и науки РК от 8 ноября 2012 года № 500 (с изменениями и дополнениями, внесенными приказом министра образования и науки Республики Казахстан от 26 января 2022 года № 25).

Таблица 8.3. Oбъем учебнoй нагрузки по учебному предмету «Русская литература» в 5-11 классах

Класс

Oбщий oбъем, час.

Типовой учебный план

Типовой учебный план

(с сокращением учебной нагрузки)

Недельная

Годовая

Недельная

Годовая

5

2

72

2

72

6

2

72

2

72

7

2

72

2

72

8

3

108

2

72

9

3

108

2

72

10 ОГН

3

108

2

72

10 ЕМН

2

72

2

72

11 ОГН

3

108

2

72

11 ЕМН

2

72

2

72

В соответствии с приказом Министра образования и науки РК от 30 октября 2018 года № 595 «Об утверждении Типовых правил деятельности организаций образования (начального, основного среднего и общего среднего)» организациям образования на основании решения педагогического совета независимо от вида и форм собственности предоставляется академическая свобода в выборе Типового учебного плана, по которому осуществляется процесс обучения (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1900018172).

  •  Изменения и дополнения в содержании учебного предмета в Типовой учебной программе

Содержание учебного предмета «Русская литература» направлено на воспитание духовно развитой личности, испытывающей потребность в саморазвитии, расширении культурного кругозора; формирование гуманистического мировоззрения, базирующегося на понимании ценности человеческой личности; формирование основ гражданского самосознания, ответственности за происходящее в обществе и мире, активной жизненной позиции; воспитание уважения к истории и традициям разных народов.

Учебный предмет «Русская литература» занимает важное место в системе образования. Изучение предмета «Русская литература» в 10-11 классах уровня общего среднего образования происходит по двум направлениям общественно- гуманитарное и естественно-математическое.

Наряду с другими учебными предметами общественно-гуманитарного цикла литература раскрывает проблему человека и его места в мире. Через постижение произведений русской, казахской и мировой классики, содержащей в себе опыт духовного развития разных эпох, происходит становление внутреннего мира обучающегося, приобщение его к общечеловеческим и национальным ценностям. Этот опыт способствует воспитанию гражданских и патриотических чувств личности, что является необходимым условием развития современного общества.

Чтение литературы преследует цель сообщения новых знаний, более глубокого понимания материала и привития навыков сознательного чтения текста.

В процессе изучения литературы используются следующие программы:

Типовая учебная программа по предмету «Русская литература» для 5-9 классов уровня основного среднего образования по обновленному содержанию (с русским языком обучения). Приложение 5 к приказу Министра образования и науки РК от 25 октября 2017 года № 545.

Типовая учебная программа (с сокращенной учебной нагрузкой) по предмету «Русская литература» для 8-9 классов уровня основного среднего образования (с русским языком обучения). Приложение 16 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 ноября 2020 года № 496.

Типовая учебная программа по предмету «Русская литература» для 10-11 классов общественно-гуманитарного направления уровня общего среднего образования по обновленному содержанию. Приложение 182 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 июля 2017 года № 352.

Типовая учебная программа (с сокращенной учебной нагрузкой) по предмету «Русская литература» для 10-11 классов общественно-гуманитарного направления уровня общего среднего образования (с русским языком обучения). Приложение 37 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 ноября 2020 года № 496.

Типовая учебная программа по предмету «Русская литература» для 10-11 классов естественно-математического направления уровня общего среднего образования по обновленному содержанию. Приложение 181 к приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 июля 2017 года № 352.

Учебная программа ОГН нацелена на углубленное изучение материала: большее количество литературных произведений, более детальное обращение к теории литературы.

Особенностью изучения литературы в 10-11 классах является собственное критическое осмысление произведений, изложенное в письменном виде, а также написание творческих работ разных жанров. Изучение каждого произведения сопровождается написанием разного рода письменных работ: анализ эпизода эпического произведения, анализ и сопоставительный анализ эпических и лирических произведений, письменный ответ на проблемный вопрос, изучение и письменное осмысление критической литературы, написание творческих работ разных жанров.

Приказом № 105 Министра образования и науки Республики Казахстан от 7 марта 2019 года были внесены изменения в Долгосрочный план ЕМН в разделы

«Человек в эпоху тоталитарного режима», «Война в судьбах людей» в 10-11 классах по программам обновленного содержания образования.

Общим требованием изучения литературы является ориентация на эстетическую сущность литературы, её художественную специфику. Особенность изучения литературы отражена в следующих методических рекомендация, подготовленных НАО им.И.Алтынсарина: Методические рекомендации по изучению учебных предметов «Русский язык», «Русский язык

и литература», «Русская литература», «Геометрия», «Информатика», «История Казахстана», «Всемирная история», «Основы права» /Методические рекомендации. - Нур-Султан, 2021.

  •  Количество суммативного оценивания за раздел согласно нормативным требованиям к оцениванию учебных достижений обучающихся

Суммативное оценивание по предмету предполагает проведение суммативного оценивания за раздел (СОР) и за четверть (СОЧ). Ниже представлено количество суммативных оцениваний за раздел/сквозную тему (Таблица 8.7.). Задания суммативного оценивания выполняются обучающимися и содержат пройденный ими материал в соответствии с Типовыми учебными программами по общеобразовательным предметам, утвержденными приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от 3 апреля 2013 года № 115 «Об утверждении типовых учебных программ по общеобразовательным предметам, курсам по выбору и факультативам для общеобразовательных организаций».

Таблица 8.4. Количество суммативных оцениваний по предмету «Русская литература»

Класс

Количество суммативных оцениваний за раздел/сквозную тему

1 четверть

5

2

2

2

2

6

2

2

2

2

7

2

2

2

2

8

2

2

2

2

9

2

2

2

2

10 ОГН

2

2

2

2

11 ОГН

2

2

2

2

10 ЕМН

2

2

2

2

11 ЕМН

2

2

2

2

В соответствии с п.9, 11 Приказа №125 МОН РК от 18 марта 2008 и Приказом МОН РК от 12 мая 2022 года № 193 «О внесении изменений и дополнения в приказ Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года № 125 "Об утверждении Типовых правил проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и итоговой аттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального, послесреднего образования") при учебной нагрузке 1 час в неделю СОР проводится не более двух раз в четверти с объединением разделов, итоговая оценка выставляется за полугодие.

Форма (контрольная, практическая или творческая работа, проект, эссе, диктант, изложение, сочинение, тестирование) и время проведения на уроке для выполнения СОР определяются педагогом самостоятельно. Максимальный балл за СОР должен составлять не менее 7 и не более 20 баллов в 5-11(12) классах. Учителю важно знать, что при проверке суммативных работ обучающихся

за раздел/четверть и выставлении итоговых баллов нельзя учитывать помарки, в том числе помарки при оформлении условий учебных заданий.

  •  Темы элективных курсов по учебному предмету, проводимых за счет вариативного компонента Типовых учебных планов

В настоящее время особую актуальность приобретают элективные курсы, направленные на расширение и углубление знаний по предмету «Литература», социальную адаптацию и профессиональное самоопределение учащихся.

По содержанию элективные курсы могут быть различными, это зависит от тех целей, которые стоят перед учителем и обучающимся:

развивать содержание обязательного учебного предмета «Литература» на базовом уровне;

поддерживать изучение учебного предмета «Литература» на профильном уровне;

поддерживать изучение смежных учебных предметов на профильном уровне: русский язык, история, музыка, ИЗО (программы и учебные пособия таких элективных курсов выступают как межпредметные);

обеспечиватьдополнительную практическую подготовку к ЕНТ; удовлетворять познавательные интересы обучающихся в различных

сферах деятельности.

С целью дополнения содержания профильного обучения можно предложить углубленные профильные курсы: «Введение в литературоведение»,

«Основы стихосложения», «Техника литературного перевода», «Выразительное чтение», «Зарубежная литература: Эпоха Возрождения», «История зарубежной литературы ХХ века» и др.

 Курсы филологической ориентации, например, «Исследовательская культура», «Ораторское мастерство», «Основы журналистики», «Мировая художественная культура», «Русское и казахское национальное театральное искусство» и другие могут быть предложены учащимся как по общественно- гуманитарному, так и естественно-математическому направлениям.

Программы элективных курсов учителя могут разрабатывать самостоятельно.

  •  Темы, рассматриваемые на методических объединениях учителей по учебному предмету

Для организации деятельности методических формирований учителей русского языка и литературы можно предложить единую тему «Восполнение знаний обучающихся по русскому языку и литературе». Рекомендуется проводить заседания методических объединений учителей русского языка и литературы, организовать работу школы совершенствования педагогического мастерства, творческой группы и иных методических формирований с учетом кадрового состава педагогических работников, интересов и запросов учителей, их профессиональных умений и навыков. Особое внимание необходимо уделить работе с молодыми педагогами. Деятельность Школы молодого учителя должна быть направлена на адаптацию педагогов к профессии, оказание им помощи в

овладении основами профессионального мастерства, на формирование у них потребности в непрерывном самообразовании.

На заседаниях методических объединений учителей русского языка и литературы рекомендуется рассмотреть актуальные вопросы теории и методики преподавания предметов с учетом имеющегося эффективного педагогического опыта педагогов региона.

Для рассмотрения могут быть предложены следующие темы: Организация исследовательской деятельности обучающихся. Повышение качества знаний по литературе.

Использованиесовременныхпедагогическихтехнологийвцелях повышения качества образования.

Приёмыповышенияэффективностиурокалитературыикачества образования.

Проектная работа как средство повышения мотивации учащихся.

Игроваядеятельностьнаурокекаксредствоформирования познавательной активности у учащихся 5-6 классов.

Метод проекта на уроке литературы.

Индивидуальная работа со слабоуспевающими детьми. Рефлексивно-деятельностные технологии на уроках литературы.

  •  Повышение образовательного\воспитательного потенциала процесса обучения предмету

Необходимо продолжать работу по повышению читательской грамотности.

Появляются новые социально-экономические ожидания по отношению к читателю: •Включены электронные тексты. •Включен множественный текст (интерпретация и обобщение информации из нескольких отличающихся источников).•Оценивается способность критически оценивать информацию.

•Изменилась тематика текстов. Многие тексты связаны с оценкой использования информации в Интернете, в частности, как распознать достоверные сайты и онлайн документы.

Читательская грамотность включает: 1. понимание прочитанного, рефлексию (раздумья о содержании или структуре текста, перенос их на себя, в сферу личного сознания); 2. использование информации прочитанного (использование человеком содержания текста в разных ситуациях деятельности и общения, для участия в жизни общества).

При формировании читательской грамотности можно использовать следующие стратегии чтения: 1. Стратегии предтекстовой деятельности: («Мозговой штурм», «Глоссарий», «Ориентиры предвосхищения», «Батарея вопросов», «Предваряющие вопросы», «Рассечение вопроса», «Алфавит за круглым столом», «Соревнуемся с писателем»). 2. Стратегии текстовой деятельности. 3. Стратегии послетекстовой деятельности.

Основная цель - формирование коммуникативной компетенции учащихся путем использования языкового и речевого материала в контексте общения, умения пользоваться русской речью при параллельном владении родным языком. Подготовка учащихся предполагает формирование теоретико- литературных и историко-литературных знаний; читательских умений; системы эмоционально-ценностных отношений; опыта литературно-творческой деятельности.

  •  Изменения и дополнения в Государственном общеобязательном стандарте образования по учебному предмету

В соответствии с Государственным общеобязательным стандартом общего среднего образования (приказ Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348) при проведении уроков по учебному предмету

«Русский язык и литература» в 10-11-х классах Деление класса на две группы допустимо в организациях образования при наполнении класса в 24 и более обучающихся по русскому языку и литературе – в классах с нерусским языком обучения.

  • Изменения и дополнения в Типовом учебном плане по предмету

Учебный процесс в общеобразовательных школах республики будет осуществляться в соответствии с типовыми учебными планами, утвержденными приказом Министра образования и науки РК от 8 ноября 2012 года № 500 (с изменениями и дополнениями, внесенными приказом министра образования и науки Республики Казахстан от 26 января 2022 года № 25).

Для обеспечения ранней профилизации обучающихся в вариативном компоненте предусмотрена следующая комбинация учебных предметов (каждый по 2 часа) по выбору из инвариантного компонента: учебные предметы:

«Казахский язык», «Русский язык и литература» и один предмет по выбору из инвариантного компонента.

На основании ТУПов определяется следующий объем учебной нагрузки обучающихся.

Таблица 9.1. Oбъем учебнoй нагрузки по учебному предмету «Русский язык и литература» в 5-11 классах

Класс

Oбщий oбъем, час.

Типовой учебный план

Типовой учебный план

(с сокращением учебной нагрузки)

Недельная

Годовая

Недельная

Годовая

5

3

108

2

108

6

3

108

2

108

7

3

108

3

108

8

3

108

3

108

9

3

108

3

108

10 ОГН, ЕМН

2

72

2

72

11 ОГН, ЕМН

2

72

2

72

Таблица 9.2. - Типовой учебный план основного среднего образования для классов с уйгурским/ узбекским/ таджикским языком обучения

Класс

Oбщий oбъем, час.

Типовой учебный план

Типовой учебный план

(с сокращением учебной нагрузки)

Недельная

Годовая

Недельная

Годовая

5

2

72

2

72

6

2

72

2

72

7

2

72

2

72

8

2

72

2

72

9

2

72

2

72

10 ОГН, ЕМН

2

72

2

72

11ОГН, ЕМН

2

72

2

72

Дополнительные часы, появившиеся в связи с продлением учебного года, рекомендуется использовать на повторение, закрепление пройденного материала и изучение сложных тем.

  •  Изменения и дополнения в содержании учебного предмета в Типовой учебной программе

Важность учебного предмета «Русский язык и литература» для школ с нерусским языком обучения определена приоритетным статусом русского языка как средства межнационального общения в Республике Казахстан и его значимостью в создании полиязычного пространства.

Задачи обучения русскому языку и литературе в нерусской школе:

  •  повысить эффективность обучения за счет современных цифровых технологий;
  •  интегрировать содержание обучения прошлого и текущего учебного года в целях восполнения пробелов в знаниях обучающихся;
  •  эффективнопроводитьоцениваниеязыковой,речевойи коммуникативной компетенций;
  •  усилить навыки чтения текста и обработки информации с учетом типовых заданий международных исследований PISA, PIRLS и др;
  •  усилить функциональный аспект обучения русскому языку, интегрируя языковой материал с речевым;
  • повышать интерес к чтению художественной литературы;
  •  организоватьсистемнуюработупосовершенствованию орфографической, пунктуационной и стилистической грамотности;
  •  совершенствовать виды, формы работ на уроке, направленные на формирование функциональной грамотности.

Изучение учебного предмета «Русский язык и литература» способствует развитию коммуникативных навыков в устной и письменной речи.

Целью обучения учебному предмету «Русский язык и литература» является совершенствование навыков речевой деятельности, основанных на владении системой разноуровневых языковых средств, соблюдении правил и норм русского литературного языка, правил речевого этикета, что способствует развитию функциональной грамотности обучающихся.

По окончании средней школы обучающиеся должны свободно владеть языком на продвинутом уровне - В 2 согласно CEFR – Общеевропейской системы оценки уровня владения иностранным языком. Согласно Государственному общесреднему стандарту образования определяются четыре уровня владения языком, которые достигаются в рамках школьного обучения (А1, А2, В1, В 2).

Таблица 9.3 Уровни владения русским языком (Я2)

Уровни владения языком

Классы

Казахский (Т2) /Русский язык (Я2)

А1

1 класс

2 класс

3 класс

А1 начинающий

А1средний

А1 продвинутый

А2

4 класс

5 класс

6 класс

А2 начинающий

А2 средний

А2 продвинутый

В1

7 класс

8 класс

9 класс

В1 начинающий

В1 средний

В1 продвинутый

В2

10 класс

В2 средний

11 класс

В2 продвинутый

При уровневом обучении прежде всего необходимо проводить:

  •  диагностирование, то есть возможность изначально правильно определить уровень владения русским языком (Я2) каждого обучающегося (через входное тестирование и собеседование);
  •  формирование группы таким образом, чтобы реализовать дифференцированный подход к обучению и мотивировать на овладение языком (Я2);
  •  ознакомление обучающихся с системой уровневого обучения русскому языку (Я2), совместное определение вектора (критерии успеха) их индивидуального языкового развития;
  •  понимание направления языкового развития в классе с целью достижения максимально высоких результатов при переходе с одного уровня на другой;
  •  поощрение ускоренного продвижения в рамках уровневой системы и особо мотивированных обучающихся и перевод их в группы продвинутого уровня.

Необходимо уже на первых занятиях каждого класса, в особенности, если обучающийся переехал из другого города, сельской местности или другой школы провести диагностическое тестирование на определение уровня владения языком. За этот тест не выставляется оценка, ученику необходимо объяснить, что

тестирование позволит увидеть реальную ситуацию навыков и умений обучающегося общаться в разных ситуациях.

Учителю важно четко представлять алгоритм обучения в условиях перехода на уровневое обучение русскому языку (Я2) и в этой связи предлагается шкала соответствия общего уровня владения Я2 и уровня языковых компетенций в каждом классе, которые позволяют градуировать обучение на основе дескрипторов.

Таблица 9.4. - Лексический уровень владения русским языком (Я2)

 Русски й язык как неродн ой

(Я 2)

 Уровни владени я русским языком

Кол

-во слов за оди н урок

Лексический уровень владения Я2

 за не де л ю

 зауч. год

 Количество активных(новых, ключевых) слов

по четвертям

1

Допустимые нормы

 Лексик ана

входе

2

5 класс

А2 - 5

3

9

270

63

63

81

63

444

714

870

6 класс

А2 - 6

3

9

270

63

63

81

63

714

984

1190

7 класс

А2 - 7

3

9

270

63

63

81

63

984

1254

1500

8 класс

А2 - 8

3

9

270

63

63

81

63

1254

1524

1800

9 класс

А2 - 9

3

9

270

63

63

81

63

1524

1794

2110

10

класс

В1

3

6

168

39

39

51

39

1794

1962

2320

11

класс

В2

(на С 1)

3

6

168

39

39

51

39

1962

2130

2550

Новые (ключевые) слова в учебниках включены в уроки по теме программы.

  •  Количество суммативного оценивания за раздел согласно нормативным требованиям к оцениванию учебных достижений обучающихся

Устный опрос на уроках русского языка и литературы является одним из основных способов учета знаний учащихся. Развернутый ответ учащегося должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на заданную тему, показывать его умения применять определение, правила в конкретных случаях.

При оценке ответов учащегося необходимо руководствоваться следующими критериями: полнота и правильность ответа; степень осознанности, понимания изученного; языковое оформление ответа.

При обучении русскому языку в школе с казахским языком обучения эффективным подходом является реализация тематического минимума.

Приемы проверки навыков будут разными: это может быть лексический диктант, когда читаются лексические значения слова, ученики, понимая услышанное, пишут слова; это могут быть слова, значения которых ученики

пишут в тетрадях; это могут быть приемы дописывания недостающих компонентов фразеологизмов, составление словосочетаний и предложений с ключевыми словами и устойчивыми сочетаниями; это могут быть раскрытие сочетаемостных и парадигматических возможностей ключевых слов, дополнение предложений, формирование стилистической грамотности за счет

«привязывания» к речевой ситуации (ситуации общения) и т.д. Дескрипторы остаются типовыми, задания же по проверке реализуются через разные приемы. Суммативноеоцениваниепопредметупредполагаетпроведение суммативных оцениваний за раздел (СОР) и за четверть (СОЧ) и проводится в соответствии с приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года № 125 «Об утверждении Типовых правил проведения текущегоконтроляуспеваемости,промежуточнойиитоговойаттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального,

послесреднего образования».

Ниже представлено количество процедур суммативного оценивания за раздел/сквозную тему (таблица 9.5).

Таблица 9.5. Количество суммативных оцениваний по предмету «Русский язык и литература» (определено в соответствии с приказом № 125)

Класс

Количество суммативного оценивания за раздел/сквозную тему

1 четверть

5

2

2

2

2

6

2

2

2

2

7

2

2

2

2

8

2

2

2

2

9

2

2

2

2

10

2

2

2

2

11

2

2

2

2

 Примечание: По языковым предметам в суммативном оценивании за раздел объединяются два вида речевой деятельности (например, аудирование и говорение, чтение и письмо).

В соответствии с п.11 Приказа №125 МОН РК от 18 марта 2008, с измен. от 12 мая 2022 года № 193 «Об утверждении Типовых правил проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и итоговой аттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального, послесреднего образования» при учебной нагрузке 1 час в неделю СОР проводится не более двух раз в четверти с объединением разделов, итоговая оценка выставляется за полугодие.

Форма (контрольная, практическая или творческая работа, проект, эссе, диктант, изложение, сочинение, тестирование) и время проведения на уроке для выполнения СОР определяются педагогом самостоятельно.

Максимальный балл за СОР должен составлять не менее 7 и не более 20 баллов в 5-11(12) классах.

Учителю важно знать, что при проверке суммативных работ обучающихся за раздел/четверть и выставлении итоговых баллов нельзя учитывать помарки, в том числе помарки при оформлении условий учебных заданий.

Рекомендуется устанавливать баллы за СОЧ самостоятельно учителем в зависимости от сложности темы, раздела.

  •  Темы элективных курсов по учебному предмету, проводимых за счет вариативного компонента Типовых учебных планов.

Можно рекомендовать следующие темы элективных курсов:

  • Комплексный анализ текста.
  • Культура общения.
  • Секреты публичного выступления.
  • Особенности делового письма.
  • Условия успешной коммуникации.
  • Духовно-нравственные ценности в русской и зарубежной литературе.
  • Секреты языка художественного текста.
  • Литература как искусство слова».
  • Классика и современность.
  • Основы поэтики: теория и практика анализа художественного текст.
  •  Темы для обсуждения на методических объединениях учителей по учебному предмету

Восполнение пробелов в знаниях обучающихся. Совершенствование индивидуальной работы со слабоуспевающими. Формативное оценивание.

Адаптацияучебныхпрограммдляобучающихсясособыми образовательными потребностями.

Реализацияпроектов«Читающаяшкола»,«Дебаты»,«День самоуправления», «Школьный театр».

Формирование функциональной грамотности. Формы и приемы работы с текстом.

Развитие речи учащихся при изучении грамматических тем.

  •  Повышение образовательного потенциала содержания дисциплины и учебного процесса.

Основное внимание следует обратить повышению качества знаний обучающихся и формированию читательских умений.

В классах с нерусским языком обучения при восполнении знаний следует интегрировать содержание сложных тем программы предыдущего учебного года (языковой и литературоведческий материал) и программы этого учебного года, так как необходимо проведение практической работы по использованию изученного материала и выполнение учебных заданий, направленных на формирование функциональной грамотности.

Восполнение пробелов знаний можно обеспечить через практическую работу по направлениям: языковой материал; типы текста; стиль текста; литературоведческий материал.

К основным читательским действиям относятся найти и извлечь (информацию); интегрировать и интерпретировать (сообщения текста); осмыслить и оценить; использовать информацию из текста.

Основные читательские умения:

  •  понимать фактологическую информацию (сюжет, последовательность событий и т.п.);
  •  понимать смысловую структуру текста (определять тему, главную мысль);
  •  понимать значение неизвестного слова или выражения на основе контекста;
  •  устанавливать скрытые связи между событиями или утверждениями (причинно-следственные отношения, сходство – различие и др.);
  • соотносить визуальное изображение с вербальным текстом;
  • формулировать выводы на основе обобщения отдельных частей текста;
  • понимать концептуальную информацию (авторскую позицию и т.п.).

 Формированию данных умений помогут различные стратегии чтения (определенные приемы работы с текстом, группы действий и операций, применяемых для полноценного освоения содержания текста на каждом этапе чтения): «Чтение про себя с вопросами»; «Чтение про себя с остановками»;

«Чтение про себя с пометками»; «Дневник двойных записей»; «Фишбон – рыбья кость» (елочка); «Мышление под прямым углом»; «Дерево предсказаний».

 1 Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Шет тілі» («Ағылшын тілі», «Неміс тілі», «Француз тілі») оқу пәні «Тіл және әдебиет» білім беру саласының мазмұнында жүзеге асырылады. Оқу бағдарламалары Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді. Білім беру ұйымдарында шетел тілін таңдау құқығы берілген. Олар:

«Ағылшын тілі», «Неміс тілі», «Француз тілі». Тілді таңдауды жалпы білім беретін білім алушылардың қажеттіліктерін және ата-аналардың пікірін ескере отырып жүзеге асырады. Оқу жоспарлары мен журналдарда оқытылатын шетел тілі көрсетіледі. Шетел тілді деңгейлеп меңгеруге бағдарланған.

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту Министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 Бұйрығының 33-тармағына сәйкес білім беру ұйымдарында сыныпты екі топқа бөлу 24 және одан да көп білім алушылар болған кезде жүзеге асырылады.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасының жалпы білім беру ұйымдарындағы оқу процесі «Қазақстан Республикасының бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспарлары бойынша жүзеге асырылады (өзгерістері және толықтыруларҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен енгізілген.

Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейінде «Шетел тілі» пәнін оқытуға бөлінетін оқу жүктемесінің көлемі үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты әртүрлі болады (10.1-кесте).

10.1-кесте. 2-11-cыныптарға арналған «Шетел тілі» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқупәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

оқытылуы қазақ, орыс тілдерінде

2-4

Шетел тілі

2

72

2

72

5-9

Шетел тілі

3

108

3

108

ҚГБ 10-11

Шетел тілі

3

108

3

108

ЖМБ 10-11

Шетел тілі

3

108

2

72

оқытылуы ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде

2

Шетел тілі

2

72

1,5

54

3-4

Шетел тілі

2

72

2

72

5-9

Шетел тілі

2

72

2

72

ҚГБ 10-11

Шетел тілі

3

108

2

72

ЖМБ 10-11

Шетел тілі

3

108

2

72

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

ҚР БҒМ 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығына сәйкес «Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» білім беру ұйымдары меншік түрі мен нысанына қарамастан, Үлгілік оқу жоспарын, оның ішінде оқу процесі жүзеге асырылатын қысқартылған оқу жүктемесі бар Үлгілік оқу жоспарларын дербес таңдай алады.

  •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Негізгі үлгілік оқу бағдарламада 2-11 сыныптарға арналған «Шетел тілі» пәні бойынша сөйлеу қызметінің барлық: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым және тілді пайдалану сынды дағдылар қамтылып, оларды дамытуды көздейді. Бағдарламаның лексикалық және грамматикалық құрылымы қарапайымнан күрделіге дейінгі принципті қамтиды.

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу бағдарламалары пәннің базалық білім мазмұнынан, оқыту мақсаттары жүйесінен, ұзақ мерзімді жоспардан тұрады. Бұл оқу бағдарламаларында да, ұзақ мерзімді жоспарда да

тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей, сол тоқсанда игерілуі тиіс.

2022 – 2023 оқу жылы «Ағылшын тілі» пәні ҚР БҒМ 2018 жылғы 10 мамырдағы № 199 бұйрығымен (5-қосымша) бекітілген 1- 4 сныптарға арналған Үлгілік оқу бағдарламалары негізінде оқытылады.

«Неміс тілі» және «Француз тілі» оқу пәндері бойынша үлгілік оқу бағдарламалары ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі №334 бұйрығымен бекітілген.

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған «Ағылшын тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы» (ҚР БҒМ 2017 жылғы 25 қазандағы № 545 бұйрығына 8-қосымша).

 «Неміс тілі» және «Француз тілі» оқу пәндері бойынша үлгілік оқу бағдарламалары ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі № 334 бұйрығымен (7-8 қосымшалар) бекітілген.

2022-2023 оқу жылында жалпы орта білім беру деңгейіндегі 10-11- сыныптарына арналған «Шетел тілі» пәнінен оқу процесі келесі үлгілік оқу бағдарламаларымен жүзеге асырылады ҚР БҒМ 2019 жылғы 7 наурыздағы № 105 бұйрығымен (10-11-12 қосымшалар) бекітілген.

  •  Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған жаратылыстану-математикалық бағыттағы «Ағылшын тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы;
  •  Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған қоғамдық- гуманитарлық бағыттағы «Ағылшын тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы;
  •  Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған «Неміс тілі», «Француз тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы;
  •  ҚР БҒМ 2020 жылғы 27 қарашадағы №496 бұйрығына № 27, 28 және 29 - қосымшаларға сәйкес жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану- математикалық бағытындағы 10-11-сыныптарға арналған «Ағылшын тілі»,

«Неміс тілі», «Француз тілі» пәндері бойынша үлгілік оқу бағдарламалары (төмендетілген оқу жүктемесімен).

1-11-сыныптaрынa aрнaлғaн «Шетел тілі» оқу пәнінің жaңaртылғaн мaзмұндaғы үлгілік оқу бaғдaрлaмалары ҚР БҒМ бұйрығымeн бeкітілгeн жәнe Ы. Aлтынсaрин aтындaғы Ұлттық білім aкaдeмиясының сaйтындa https://uba.edu.kz/ орнaлaстырылғaн.

Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің деңгейілердің 2-11- сыныптарына арналған «Шетел тілі» пәнінен Үлгілік оқу жоспары ұзақ мерзімді жоспар негізінде жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда бір оқу жылына арналған оқу мақсаттары қамтылған. Ұзақ мерзімді жоспарда бөлімдер мен тақырыптарды меңгеруге жұмсалатын сағат саны көрсетілмеген. Бөлімшелерге арналған сағат санын бөлуді ұзақ мерзімді жоспарға сәйкес, күнтізбелік- тақырыптық жоспарды педагог өзі немесе педагогтер ұжымы бірлесіп әзірлейді. Әзірленген күнтізбелік-тақырыптық жоспар мектептің пән бойынша әдістемелік бірлестік отырысында қарастырып, бекітіледі.

«Шетел тілі» пәннің оқу бaғдaрлaмaры білім aлушылaрдың тaлдaу, бaғaлaу жәнe шығaрмaшылық ойлaуды қaлыптaстырaтын түрлі тaпсырмaлaрды орындaу, aуызшa жәнe жaзбaшa түрдeгі дeрeккөздeрдің сaн aлуaн түрлeрі, ынтaлaндырaтын жәнe қызықты пәндік мaзмұн aрқылы білім aлушылaрдың шетел тілінeн жaлпыeуропaлық құзырeттeрінe (CEFR) сәйкeс дeңгeйілерінe жeту мaқсaтын көздeйді (10.2.кесте)

10.2-кесте - «Шетел тілі» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасына сәйкес тілдік деңгейлері

Сынып

Пән бойынша тілдік деңгей

«Ағылшын тілі»

2 сынып

А1 low (төмен)

3 сынып

А1 mid (орташа)

4 сынып

А1 high (жоғары)

5 сынып

low-mid A2 (ортадан төмен)

6 сынып

mid-high A2 (ортадан жоғары)

7 сынып

low B1 (ортадан төмен)

8 сынып

mid B1(төмен)

9 сынып

high B1(жоғары)

10 сынып

В2 low –mid (ортадан төмен)

11 сынып

В2 (жоғары)

«Немістілі», «Француз тілі»

2-4 сынып

А1

5-9 сынып

А2

10-11 сынып

В1 (орташа - В1.2)

 Бастауыш білім беру деңгейіндегі «Шетел тілі» оқу пәнінің мазмұны білім алушылардың ойын және танымдық іс-әрекет арқылы тілдерді үйренуге деген қызығушылығы мен оң көзқарасын дамытуға, сондай-ақ ақпарат алмасу үшін бастапқы коммуникативтік дағдыларды қалыптастыруға, сөйлеу материалы ретінде мәтінмен жұмыс істей білу қабілетін дамытуға, нақты жағдайларда мәтіннен сөздер мен сөз тіркестерін пайдалануға бағытталған.

2-4 сыныптарда «Шетел тілі» пәнін оқу білім алушылардың тілдің A1 деңгейін:

    •  білім алушылардың шығармашылық ойлауын талдау, бағалау және дамытуға ықпал ететін әртүрлі тапсырмалар;
    •  әр түрлі қызықты және ынталандыратын мазмұндағы ауызша және жазбаша дереккөздер арқылы меңгеруге бағытталған.

Негізгі орта білім беру деңгейіндегі «Шетел тілі» оқу пәнінің мазмұны білім алушылардың жас ерекшеліктеріне, қажеттіліктері мен мүдделеріне сәйкес олардың тілдік дағдыларын дамытуды қамтамасыз етеді; қазіргі әлемде шетел тілдерін оқытудың маңыздылығын түсіну; рухани-адамгершілік құндылықтарды дамыту; көптілді және көп мәдениетті әлемнің тұтас бейнесін, ұлттық құндылықты түсіну; өз елінің және әлем мәдениетімен танысу арқылы әртүрлі көзқарастарды құрметтеуге тәрбиелеу ақпарат көздерімен, оның ішінде

интернет-ресурстармен өз бетінше жұмыс істей білу; шығармашылық және сыни ойлауды дамыту және пайдалану.

Негізгі орта білім деңгейі аяқталғаннан кейін білім алушылар «Ағылшын тілі» оқу пәні бойынша В1 тілдік деңгейіне, «Неміс тілі» және «Француз тілі» оқу пәндері бойынша А2+ тілдік деңгейіне жетуі тиіс.

5-9-сыныптарына арналған «Шетел тілі» пәнін оқыту:

  • білім алушыларда пәндік білім мен дағдыларды саналы меңгеруді қамтамасыз етуге;
  • әртүрлі тапсырмалар арқылы тілдің А2-В1 деңгейін меңгеруге;
  •  оқу бағдарламалары оқу процесінің оқу пәнінің әдістемелік әлеуетін кеңейтуге, білім алушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға бағытталған.

Жалпы орта білім беру деңгейіндегі «Шетел тілі» оқу пәнінің мазмұны мемлекеттік тіл мен Отанын қастерлей және сүйе отырып, көптілді, көп мәдениетті тұлғаны қалыптастыруға; әртүрлі түпнұсқалық мәтіндердің мазмұны арқылы сөздік қорын байытып, коммуникативтік құзыреттілікті жетілдіруге; түрлі тілдік коммуникативтік құзыреттілікті меңгеруге шығармашылық көзқарас пен зерттеу жұмысы дағдыларын дамытуға бағытталған.

10-11 сыныптарда «Шетел тілі» пәнін оқыту білім алушылардың

«Ағылшын тілі» оқу пәні бойынша В2 тілдік деңгейіне, «Неміс тілі», «Француз тілі» оқу пәндері бойынша В1 тілдік деңгейіне қол жеткізуге бағытталған.

В1 және В2 сияқты жоғары деңгейде шетел тілін оқыту кезінде оқытылатын тілдің сөйлеу нормаларын, шетел тіліндегі ақпарат көздерімен өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын меңгеруге; білім алушыларды өз бетінше білім алуға дайындауға, сондай-ақ шет тіліндегі қарым-қатынастың жеке тәжірибесін алуға; мәдениетаралық коммуникация процесінде талап етілетін жеке тұлғалық қасиеттерді дамытуға ерекше көңіл бөлінеді.

Білім мазмұны бойынша білім алушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптарға сәйкес «Шетел тілі» оқу пәні бойынша білім алушылардың даярлық деңгейі оқытудан күтілетін нәтижелер арқылы айқындалады.

Шетел тілі бойынша білім беру процесін ұйымдастыру коммуникативтік технологияларды (жобалар, сұхбаттар, рөлдік ойындар, пікірталастар, пікірталастар, конференциялар, байқаулар, драматургиялар және т.б.) жан- жақты пайдалануды көздейді. Сондай-ақ, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды және сабақтан тыс қызметтің кең мүмкіндіктерін белсенді пайдаланған жөн, бұл шетел тілін үйренуге ынталандыруды арттыру, білім алушылардың танымдық қызметін жандандыру, олардың тілдік өзара іс-қимыл белсенділігін арттыру, олардың шығармашылық әлеуетін дамыту үшін жағдай жасауға ықпал ететін болады.

Шетел тіліндегі сабақтан тыс жұмыс тәрбиелік және дамытушылық мәнге ие. Бұл жұмыс шетел тілі бойынша білімді тереңдетіп қана қоймай, сонымен қатар білім алушылардың мәдени дүниетанымын кеңейтуге, олардың шығармашылық белсенділігін, эстетикалық талғамын дамытуға ықпал етеді

және басқа елдің тілі мен мәдениетін оқуға деген ынтасын арттырады. Сондай- ақ, оқытудың практикалық, тәрбиелік, білім беру және дамытушылық мақсаттарын неғұрлым толық жүзеге асыру үшін жағдай жасайды.

Шетел тілін оқытуда сабақтан тыс жұмыстардың төмендегідей түрлері ұсынылады: тақырыптық ойын кештері; елтану үйірмелері; шетел тілдері апталығы; видеоклубтар, тілдік батыру орталықтары; шетел тіліндегі театр қойылымдары және т.б.

  • Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

Білім алушылардың ағымдағы үлгерімін бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидалары» сәйкес жүргізіледі.

БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өзі дайындайды.

«Шетел тілі» оқу пәні бойынша жиынтық бағалау сөйлеу әрекетінің төрт түрі (тыңдалым (тыңдалым), айтылым, оқылым, жазылым) бойынша жүргізіледі. Жиынтық бағалауда бөлім / ортақ тақырып үшін сөйлеу әрекетінің екі түрі біріктіріледі (мысалы, тыңдалым және айтылым; оқылым және жазылым).

Тыңдалым (тыңдалым) және айтылым дағдыларын бағалау жиынтық бағалауды өткізу жоспарланған апта бойы сабақта жүргізіледі. Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын педагог өзі жасайды.

БЖБ үшін максималды балл 2-4 сыныптарда кемінде 7 және 15 балдан артық емес, 5-11 сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек.

Төменде бөлім / ортақ тақырып үшін жиынтық бағалау рәсімдерінің саны берілген (10.4-кесте).

10.4-кесте. «Шетел тілі» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Жиынтық бағалау тәртібінің саны бөлім/ортақ тақырып үшін

1 тоқсан

2-сынып

2

2

2

2

3-сынып

2

2

2

2

4-сынып

2

2

2

2

5-сынып

2

2

2

2

6-сынып

2

2

2

2

7-сынып

2

2

2

2

8-сынып

2

2

2

2

9-сынып

2

2

2

2

10-сынып

2

2

2

2

11-сынып

2

2

2

2

Вариативті компонент сағатының есебінен таңдалған 7-11-сыныптардың оқу пәндері бойынша жиынтық бағалау өткізілмейді, оқу жылының соңында

«есептелінді» («есептелінген жоқ») деген белгі жазылады.

Ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар білім алушыларды бағалау кезінде педагог сараланған немесе жеке тапсырмаларды қолданады, сондай-ақ білім алушының ерекшеліктерін есепке ала отырып, оның ішінде жеке оқу бағдарламаларын іске асыру кезінде бағалау критерийлеріне өзгерістер енгізеді.

«Шетел тілі» пәні бойынша қорытынды аттестаттау

Қорытынды аттестаттау «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығымен бекітілген бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі қағидаларына, сонымен қатар қорытынды аттестаттауды ұйымдастыру мен өткізу бойынша нұсқаулыққа сәйкес өткізіледі

  •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Шетел тілі» пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстың төмендегідей тақырыптары ұсынылады:

«Дыбыстар сөйлейді» курсы. 2-4 сыныптар фонетикасы.

Курста шетел тіліндегі білім алушылар әріптер мен дыбыстардың қалай оқылуы, айтылуы және жазылуы жайлы өз білімін жетілдіреді, оқуда қолданады.

«Білім алушылардың жазбаша тілін жазылым дағдысы арқылы дамыту» курсы білім алушылардың ойлау қабілетін, шығармашылық қабілеттерін жазылым арқылы дамытуға ықпал етеді.

«Ынтамен оқу» курсы оқу процесіне қызығушылықты дамытуға, білім алушылардың оқу дағдыларын дамытуға, әлем әдебиеттермен жұмыс істей білуге бағытталған.

«Шетел тілі біздің айналамызда» курсы білім алушыларға оқытылатын шетел тілі сабағында жаңа технологиялардың түрлі тәсілдерін пайдалана отырып, күнделікті өмір жағдайында сөйлеу дағдыларын жаттықтыруға мүмкіндік береді. Ол күнделікті қолданылатын сөйлемдер арқылы шетел тілінің лексикасын дамытуға ықпал етеді.

«Елтану сабағы» курсы елтану сипатындағы білім алушылардың ой-өрісін кеңейтуге, Қазақстан және басқа елдер, олардың географиясы, сол елде тұратын

халықтар, көрікті жерлер, салт-дәстүрлер туралы білімдерін тереңдетуге ықпал етеді.

«Әлемге саяхат» курсы білім алушыларды белгілі бір елдердің, сондай-ақ ірі аумақтар мен құрлықтардың табиғаты, халқы, шаруашылығы, мәдениеті, әлеуметтік құрылымы, т.б. туралы мәліметтерді жинақтау, қызығушылығын арттыру, қазақ халқының салт-дәстүрімен салыстыруға үйретеді.

10-11 сыныптарға арналған «Жеке жоба бойынша нұсқаулық» курсы білім алушылардың ойлауын дамытуға, шет тілінде дұрыс сөйлеу және сауатты жазу дағдыларын қалыптастыруға; шет тілінде іскерлік қызметпен байланысты лексиканы зерделеуге, одан әрі сауатты пайдалануға ықпал ететін сөздік қорын байытуға бағытталған.

10-11 сыныптарға арналған «Іскерлік шет тілі» курсы іскерлік шетел тілін оқытуға, кәсіптік терминдерді, іскерлік этиканы, хаттарды, білім алушылар кәсіптік қызмет процесінде қажеттілігіне қарай қолдана алатын іскерлік сөйлеу ерекшеліктерін зерделеуге бағытталған.

«Көркем мәтін және аударма» курсы білім алушыларда көркем мәтінді бір тілден екінші тілге және керісінше аудару негіздерін қалыптастыруға ықпал етеді.

«Эссе және оның түрлері» курсы сыни ойлауды дамытуға, ойлар тізбегін реттеуге, өз пікірін білдіруге және негіздеуге бағытталған.

«Ақпараттық шетел тілі» курсы ақпараттық құралдарды пайдалана отырып, білім алушылардың шет тіліндегі білімін тереңдетуге және жүйелеуге, оларды дербес шығармашылық ойлауға тартуға, ақпаратты өңдеу кезінде талдау және синтездеу әдістерін қолдануға бағытталған.

  •  Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын әдістемелік тақырыптар

Оқу жылы бойы «Шетел тілі» оқу пәні педагогтернің әдістемелік бірлестігінің отырыстарында олардың кәсіби құзыреттілігін арттыру бойынша келесі мәселелерді қарастыру ұсынылады:

  •  Шетел тілі бойынша білім беру процесін ұйымдастырудың заманауи тәсілдерін жүзеге асыру.
  •  Шетел тілін оқытудағы инновациялар және сабақтан тыс жұмыстарды ұйымдастыру.
  • Шетел тілі сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру.
  •  Шетелтілісабақтарында білімалушылардыңоқу сауаттылығын қалыптастырудың тиімді әдістері мен тәсілдері.
  • Шетел тілі сабақтарында жобалық-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру.
  •  Интернеттегі білім беру платформаларын негізгі шетел тілі оқулығына қосымша тапсырмалардың тиімді көзі ретінде қарастыру.
  •  Білім алушылардың шетел тілі бойынша қорытынды аттестаттауға сапалы дайындығын қамтамасыз ету.
  •  Шетелтілімұғалімініңтәжірибесіндемүмкіндігішектеулібілім алушылармен жұмысын ұйымдастыру.
  • Үлгерімі төмен білім алушылармен жұмысты ұйымдастыру.

7. Пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

«Шетел тілі» пәнін оқытуда білім алушыларды тәрбиелеудің негізгі тетігі

  • ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар екенін есте ұстау абзал. Сол үшін

«Шетел тілі» пәні бойынша «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы – «Мәңгі ел» тұжырымдамалық идеологиясы мен «Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру жағдайындағы Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздеріне сәйкес жүзеге асырылады.

Оқыту білім алушылардың рухани-адамгершілік қасиеттері мен патриоттық сезімдерін қалыптастыруға, қазақстандық патриотизмді қалыптастыруға және «толық адам» кемелді адамның қасиеттерін өмірге енгізуге ұмтылуға, этносаралық және мәдениетаралық коммуникация жағдайында толеранттылық пен қарым-қатынас жасай білуді дамытуға бағытталуы тиіс.

Оқыту процесіндегі «Шетел тілі» пәнінің тәрбиелік әлеуетін арттыру үшін әр деңгейге сәкес меңгеріп жатқан тілінде коммуникативтік технологияларды (жобалар, сұхбаттар, рөлдік ойындар, пікірталастар, пікірталастар, конференциялар, байқаулар, драматургиялар және т.б.) жан- жақты пайдалануды көздейді. Тақырыптардың мазмұны отансүйгіштік, адамгершілік, ізгілік, адалдық, еңбекқорлық, досшыл болуға бағытталуы ұсынылады.

Жоғары сынып білім алушыларының жас ерекшеліктеріне және жеке мүдделеріне жауап беретін шетел тілі сабақтарында түпнұсқалық материалдарды пайдалану. Кәсіптік бағдар беру элементтерімен, таңдалған мамандықтың ерекшеліктерімен және болашақ мамандықты игерудегі шет тілінің рөлімен танысуды, ғылыми - техникалық және мәдени прогреске қол жеткізуді, таңдаған маман саласындағы жалпы білім көкжиегін кеңейтуді қамтамасыз етуге бағытталады.

 Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» азақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығына сәйкес негізгі орта білім беру деңгейінде 5-6 сыныптарда

«Математика» пәні, 7-9 сыныптарда «Алгебра» және «Геометрия», 10-11 сыныптарда жаратылыстану-математика және қоғамдық-гуманитарлық бағыттар бойынша «Алгебра және анализ бастамалары» және «Геометрия» пәндері оқытылады.

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту Министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 34-тармағына сәйкес «Алгебра және талдау

негіздері», «Геометрия» оқу пәндері бойынша сабақтар өткізу кезінде 10-11 сыныптарда оқытудың екі бағыты бойынша сыныпты топтарға бөлуге қалалық, ауылдық білім беру ұйымдарында, шағын жинақталған мектептерде сабақ өткізу кезінде білім алушылардың санына қарамастан мүмкіндік беріледі.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Математика», «Алгебра», «Алгебра және анализ бастамалары» және

«Геометрия» пәндеріне бөлінген оқу жүктемелері «Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің Үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен (соңғы өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрықпен енгізілген) бекітілген. Осы бұйрыққа сәйкес жалпы білім беретін мектептердегі оқу процесінде Үлгілік оқу жоспарының екі түрі: Үлгілік оқу жоспарлары (негізгі) және төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары қолданылады.

«Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы

№ 595 бұйрығының (соңғы өзгерістер мен толықтырулар 2021 жылғы 29 желтоқсандағы №614 бұйрығымен енгізілген) 24-пунктіне сәйкес білім беру ұйымдары меншік түрі мен нысанына қарамастан, Үлгілік оқу жоспарын, оның ішінде оқу процесі жүзеге асырылатын қысқартылған оқу жүктемесі бар Үлгілік оқу жоспарларын дербес таңдап алады. Сондықтан, Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейлерінде

«Математика», «Алгебра», «Алгебра және анализ бастамалары» және

«Геометрия» пәндерін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болуы мүмкін.

Үлгілік оқу жоспарларының түрлері бойынша 5-6 сыныптардағы

«Математика» пәніне, 7-9 сыныптардағы «Алгебра» және «Геометрия», 10-11 сыныптардағы «Алгебра және анализ бастамалары» және «Геометрия» пәндеріне бөлінген апталық оқу жүктемелері 11.1-кестеде көрсетілген.

11.1-кесте – Апталық және жылдық оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқу пәнінің атауы

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

5

Математика

5

180

5

180

6

Математика

5

180

5

180

7

Алгебра

3

108

2

72

7

Геометрия

2

72

1

36

8

Алгебра

3

108

2

72

8

Геометрия

2

72

1

36

9

Алгебра

3

108

2

72

9

Геометрия

2

72

1

36

10 (ЖМБ)

Алгебра және анализ бастамалары

4

144

3

108

10 (ҚГБ)

Алгебра және анализ бастамалары

3

108

2

72

10 (ЖМБ)

Геометрия

2

68

2

72

10 (ҚГБ)

Геометрия

1

36

1

36

11 (ЖМБ)

Алгебра және анализ бастамалары

4

144

3

108

11 (ҚГБ)

Алгебра және анализ бастамалары

3

108

2

72

11 (ЖМБ)

Геометрия

2

68

2

72

11 (ҚГБ)

Геометрия

1

36

1

36

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

 Егер білім беру ұйымы төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарларын таңдаған жағдайда 7-11 сыныптарда вариативтік компонент есебінен білім алушылардың қажеттілігіне қарай таңдау пәндері ретінде инварианттық компоненттің кез-келген пәндерін қосымша оқытуға болады.

7–9-сыныптарда вариативтік компонент есебінен таңдау пәндері оқытудың мақсаты – білім алушылардың ерте кәсіби бейімделуін қамтамасыз ету.

«Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығында инвариантты компоненттен таңдалатын оқу пәндерінің комбинациялары берілген. Комбинациялардың ішінде «Алгебра», «Физика» және «Алгебра»,

«География» оқу пәндерінен тұратын комбинациялар бар.

Егер білім алушылардың қажеттілігіне қарай осы комбинациялар таңдалған жағдайда 7–9-сыныптардың әр қайсысында «Алгебра» пәні қосымша 2 сағаттан оқытылады.

Сонымен қатар, білім алушылардың қажеттілігіне қарай үшінші таңдау пәні ретінде «Геометрия» пәні қосымша 2 сағаттан оқытылуы мүмкін.

10–11-сыныптарда вариативтік компонент есебінен тағдалатын инварианттық пәндерді оқытуға барлығы 4 сағат бөлінген. Осыған орай, осы сыныптарда білім алушылардың қажеттілігіне қарай «Алгебра және анализ бастамалары», «Геометрия» оқу пәндері оқытылуы мүмкін.

 Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарлары бойынша711- сыныптарда вариативтік компонент есебінен білім алушылардың қажеттілігіне қарай

инварианттық компоненттен таңдаңдалған пәндертізімі міндетті түрде білім беру ұйымының педагогикалық кеңесінде бекітілуі тиіс.

  • Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес оқу процесі білім беру ұйымдарының таңдауына байланысты негізгі Үлгілік оқу бағдарламалары және оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу бағдарламаларының бірімен жүргізіледі. Қолданыстағы оқу бағдарламалары бекітілген бұйрықтар түріне қарай 11.2-кестесінде берілген.

11.2-кесте – Қолданыстағы оқу бағдарламалары бекітілген бұйрықтар

Үлгілік оқу бағдарламалары ның түрлері

Сынып

 ҚР Білім және ғылым министрінің бұйрығымен енгізілген толықтырулар мен

өзгерістер

Негізгі

5-9

10-11

25.10.2017 ж. №545

27.07.2017 ж. №352

07.03.2019 ж. №105

(Геометрия, 10-11 сыныптар, ЖМБ, Ұзақ мерзімді жоспар)

оқу жүктемесі төмендетілген

7-11

27.11.2020 ж. №496

(Алгебра 7-9 сыныптар,

 Геометрия 7-9 сыныптар, Алгебра және анализ бастамалары

10-11 сыныптар, ЖМБ; ҚГБ)

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу бағдарламалары да пәннің базалық білім мазмұнынан, оқыту мақсаттары жүйесінен, ұзақ мерзімді жоспардан тұрады. Бұл оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.

«Алгебра», «Геометрия» пәндерін оқыту барысында математикалық сауаттылықты қалыптастыру мақсатында білім алушыларға анықтамалықтарды қолдану, оқу, әдістемелік және анықтамалық әдебиеттерден анықтамаларды, формулалар және басқа да тұжырымдарды іздеу; математикалық формулаларды қолдану, дербес жағдайларды жалпылау негізінде шамалар арасындағы тәуелділіктің формулаларын өздігінен құрастыру; игерілген математикалық білім, білік, есептеу, өлшеу және графиктік дағдыларды пайдаланып практикаға бағытталған тапсырмаларды шешу; дәлелдемелі пайымдау жүргізу, талқылауға қатысу және логикалық негізделген қорытындылар жасау; математикалық мәтінмен жұмыс жасау (талдау, қажетті ақпаратты алу), математикалық терминология мен символдарды қолдана отырып, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық және нақты түсіндіру іскерліктерін үйрету ұсынылады.

Білім алушылардың оқу-ақпараттық құзыреттілігін дамыту мақсатында жобалық жұмыс арқылы ғылыми-зерттеу қызметін жүргізуге ерекше назар аударылуы тиіс. Жобамен жұмыс істейтін оқушылар жеке немесе топта жұмысты жоспарлау, мақсат қою, қажетті ақпаратты іздеу, гипотезаны ұсыну және дәлелдеу, эксперимент жүргізу, атқарылған жұмыс туралы нәтижелерді ұсыну, талдау және бағалау жұмыстарын орындау, сондай-ақ өз жобасын шебер қорғау керек.

Пәнге деген қызығушылықты арттыру мақсаттарының бірі білім алушылардың жобалық іс-әрекеттерін дамыту жұмыстарын жүргізу болып табылады. Жобалау технологияларын қолдану пән бойынша оқу сапасын көтеріп қана қоймайды, пәнаралық байланысты жүзеге асырады және оқу пәнін игерудің тиімділігін арттырады. Жобамен жұмыс істеу барысында білім алушылар топтасып немесе жеке жұмыстарын жоспарлауды, мақсат қоюды, қажетті ақпаратты іздеуді, гипотезаны ұсынуды және дәлелдеуді, тәжірибелер жүргізуді, орындалған жұмыстың нәтижелерін көрсетуді, талдау мен бағалауды, сонымен қатар өз жобаларын қорғауды үйренеді.

Пәндерді оқыту процесінде білім сапасын жетілдіру мақсатында жеке тұлғаға бағытталған проблемалық оқыту, саралап оқыту тәсілдерін, сонымен қатар іс-әрекет түрлері мен тапсырмаларды ұқыпты іріктеу арқылы дамыта оқыту тәсілдерін қолдану ұсынылады.

Үлгілік оқу бағдарламаларының түрлеріне қарай негізгі орта білім беру деңгейінде «Математика», «Алгебра», «Геометрия» пәндерінің базалық білім мазмұны мен оқыту мақсаттарының жүйелеріне тоқталайық.

5-6-сыныптар, «Математика» оқу пәні.

5-6-сыныптарда оқытылатын «Математика» пәнінің білім мазмұнында пәнді әрі қарай жалғастыруға қажетті материалдар игерілетін болғандықтан оқыту жүктемесін төмендету бұл сыныптарда қарастырылмаған, яғни Үлгілік оқу жоспарларында бөлінген оқу жүктемесі аптасына 5 сағат болып қалдырылған (11.1-кесте) және осы сыныптарда математика курсы жаңартылған мазмұнның Үлгілік оқу бағдарламаларымен оқытылады.

Оқу бағдарламасы бойынша 5-6-сыныптарда «Математикалық моделдеу және анализ» бөліміне баса назар аударылған. Әр бөлімді игерген кезде мәтінді есептерді шығару ұсынылады. Практикаға бағытталған есептерді қарастыруға байланысты статистикалық мәліметтерді ұсынуға арналған тапсырмаларды орындауға көңіл бөлінген.

7-9-сыныптар, «Алгебра» оқу пәні.

Үлгілік оқу бағдарламасы (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша 7-9-сыныптарда «Алгебра» оқу пәнінің әзірленген Үлгілік оқу бағдарламасында (жаңартылған мазмұндағы) қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, айырмашылық бөлімше бойынша оқыту мақсаттарына өзгерістер енгізілген. Мысалы, 8-сыныпта айнымалысы модуль таңбасының ішінде берілген квадрат теңдеулерді шешу; квадраттық функцияны қолданып, қолданбалы есептерді шығару; 9-сыныпта геометриялық ықтималдыққа есептер шығару және т.б.

7-9-сыныптар, «Геометрия» оқу пәні.

Үлгілік оқу бағдарламасы (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша 7-9-сыныптарда «Геометрия» оқу пәнінен әзірленген Үлгілік оқу бағдарламасында (жаңартылған мазмұндағы) қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, айырмашылық бөлімше бойынша оқыту мақсаттарына өзгерістер енгізілген. Оқыту мақсаттарына қойылатын басты талап сәйкес теореманы, қасиетті білу және қолдану. Апталық оқу жүктемесінің азайтылуына байланысты теоремалар мен формулаларды қорытып шығару мақсаты білім алушылардан талап етілмейді.

Сонымен қатар, кейбір бөлімдер мен бөлімшелердің атаулары нақтыланып, кейбір оқыту мақсаттарының реті өзгертілді.

7-9-сыныптарда «Геометрия» пәнін оқытуда пәннің практикалық бағыттылығы күшейтіледі.

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспарына сәйкес 7-9- сыныптарда «Геометрия» пәнінің апталық жүктемесі 1 сағатты құрайды. Сондықтан, осы оқу жоспарымен оқытылатын «Геометрия» пәні бойынша тоқсандық жиынтық бағалау өткізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.

10-11-сыныптар, «Алгебра және анализ бастамалары» оқу пәні

11.1-кестеден көріп отырғандай, апталық оқу жүктемесі жаратылыстану- математика бағытында және қоғамдық-гуманитарлық бағытта оқытылатын

«Алгебра және анализ бастамалары» пәндерінен ғана төмендетілген.

Сондықтан 11-сыныптағы жаратылыстану-математикалық бағыт бойынша

«Геометрия» оқу пәнінен күнтізбелік жоспар енгізілген өзгерістер бойынша жасалады.

10-11-сыныптарда «Геометрия» оқу пәнін оқытуда пәннің практикалық бағыттылығы күшейтіледі.

 Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығы (өзгерістер ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген) негізінде жүргізіледі.

Осы бұйрықтың 11 тармағына сәйкес «Аптасына 1 сағат оқу жүктемесі кезінде БЖБ қажет болған жағдайда бөлімдерді біріктіре отырып тоқсанына екі реттен артық жүргізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады». Яғни, Үлгілік оқу жоспарларында бөлінген апталық оқу жүктемесіне қарай жүргізілетін БЖБ және ТЖБ «Математика», «Алгебра», «Алгебра және анализ бастамалары» және «Геометрия» пәндері бойынша11.3-кестесінде көрсетілген.

11.3-кесте – Апталық оқу жүктемесіне қарай БЖБ және ТЖБ туралы

Пәннің атауы

Сыныптар

Үлгілік оқу

жоспары (негізгі)

Үлгілік оқу жоспары

(төмендетілген оқу жүктемесімен)

Математика

5-6

БЖБ, ТЖБ

Алгебра

7-9

БЖБ, ТЖБ

Геометрия

7-9

БЖБ, ТЖБ

БЖБ, жартыжылдық

Алгебра және анализ бастамалары

10-11 (ЖМБ)

10-11 (ҚГБ)

БЖБ, ТЖБ

БЖБ, ТЖБ

Геометрия

10-11 (ЖМБ)

БЖБ, ТЖБ

10-11 (ҚГБ)

БЖБ, жартыжылдық

  •  Төмендетілген оқу жүктемесі бойынша 7-9-сыныптарда «Геометрия» пәнінің апталық жүктемесі 1 сағатты құрайды. Сондықтан, осы сыныптарда «Геометрия» пәні бойынша тоқсандық жиынтық бағалау өткізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.
  •  Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарда «Геометрия» пәнінің апталық жүктемесі 1 сағатты құрайды. Сондықтан, осы сыныптарда «Геометрия» пәні бойынша тоқсандық жиынтық бағалау өткізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.
  •  Вариативтік компонент есебінен таңдалған 7-11-сыныптардағы оқу пәндері бойынша (инварианттық компоненттегі таңдау пәндері) жиынтық бағалау өткізілмейді,

оқу жылының соңында «есептелінді» («есептелінген жоқ») деген белгі жазылады.

«Математика», «Алгебра», «Алгебра және анализ бастамалары» және

«Геометрия» пәндерінен бөлім бойынша жиынтық бағалау жүргізу барысында

«Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығының (өзгерістер ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген) келесі пункттеріне міндетті түрде назар аудару қажет:

    •  БЖБ өткізу нысаны (бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу және басқалар) мен сабағын және БЖБ орындау уақытын педагог өздігінен белгілейді; БЖБ үшін

максималды балл 1-4 сыныптарда кемінде 7 және 15 балдан артық емес, 5-11 (12) сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек;

    •  БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

БЖБсандарынанықтаубарысында5-11-сыныптардаәрбіртоқсан бойынша қарастырылатын бөлімдер саны ескерілді.

«Математика», «Алгебра», «Алгебра және анализ бастамалары» және

«Геометрия» пәндерін бойынша БЖБ-ның ұсыныс түрінде берілген саны 11.4-кестеде көрсетілген.

11.4-кесте – Пәндер бойынша БЖБ саны

Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

5-сынып

Математика

3

2

3

2

6-сынып

Математика

2

2

3

3

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

5-сынып

Математика

3

2

3

2

6-сынып

Математика

2

2

3

3

Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

7-сынып

Алгебра

2

2

2

1

8-сынып

Алгебра

1

2

3

1

9-сынып

Алгебра

2

2

2

2

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

7-сынып

Алгебра

2

2

1

1

8-сынып

Алгебра

1

1

2

1

9-сынып

Алгебра

2

1

1

2

Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

7-сынып

Геометрия

1

2

2

1

8-сынып

Геометрия

1

1

1

1

9-сынып

Геометрия

1

1

1

1

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

7-сынып

Геометрия

1

2

1

1

8-сынып

Геометрия

1

1

1

1

9-сынып

Геометрия

1

1

1

1

Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

10-сынып ЖМБ

Алгебра және анализ

бастамалары

3

3

3

2

10-сынып

Алгебра және

2

2

2

1

ҚГБ

анализ

бастамалары

10-сынып

ЖМБ

Геометрия

1

1

2

1

10-сынып

ҚГБ

Геометрия

1

1

2

1

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

10-сынып ЖМБ

Алгебра және анализ

бастамалары

3

2

2

2

10-сынып ҚГБ

Алгебра және анализ

бастамалары

2

2

2

2

Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

11-сынып ЖМБ

Алгебра және анализ

бастамалары

2

2

3

1

11-сынып ҚГБ

Алгебра және

анализ бастамалары

1

2

2

1

11-сынып

ЖМБ

Геометрия

1

1

1

1

11-сынып

ҚГБ

Геометрия

1

1

1

1

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары

1-тоқсан

11-сынып ЖМБ

Алгебра және анализ

бастамалары

2

1

3

1

11-сынып ҚГБ

Алгебра және

анализ бастамалары

1

2

2

1

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

Элективті курстар оқу пәнін тереңдетуге бағытталған. Пәннің Үлгілік оқу бағдарламасына кіретін негізгі курстың жеке бөлімдерін тереңдетіп оқытады.

Сонымен қатар білім беру процесін жандандыруға және жекелендіруге арналған. Әдетте, бұл курстар стандартты бағдарламадан алуға болмайтын терең білім береді.

Элективті курстардың функциялары мен міндеттері өте кең:

    •  бейінді оқу пәндерінің бірін, оның бөлімін меңгерудің жоғары деңгейін қамтамасыз етеді;
    • пәнаралық негізде оқу пәндерін игеруге қызмет етеді;
    •  базалықоқупәндерініңбіреуін(немесебірнешеуін)меңгерудің неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз етеді;
    •  іс жүзінде маңызды мәселелерді шешу үшін іс-әрекеттің дағдылары мен әдістерін қалыптастыруға қызмет етеді;
    • кәсіптік бағдар беру жұмысының үздіксіздігін қамтамасыз етеді;
    •  танымдық қызығушылықтарды қанағаттандыруға, өмірлік маңызды мәселелерді шешуге ықпал етеді;
    •  білім алушыларыдң еңбек нарығында табысты ілгерілеуі үшін білім беру нәтижелерін алуға ықпал етеді.

Оқупәнімұғалімдерініңәдістемелікбірлестігіндеқарастырылатын тақырыптар

Әдістемелік бірлестік үлгілік оқу бағдарламаларын әдістемелік қамтамасыз етуді жетілдіруге, педагогтардың кәсіби шеберлігін арттыруға ықпал ететін мектептің құрылымдық бөлімшесі болып табылады. Ол оқытудың заманауи деңгейін қамтамасыз ету және жас ұрпақты оқыту сапасын арттыру, жалпы білім беру мекемесіндегі оқу процесін жетілдіру мақсатында өзара көмек көрсетуді ұйымдастыру үшін құрылады.

Оқу жылы ішінде мұғалімдердің әдістемелік бірлестігінің кемінде 4 отырысы, яғни тоқсанына бір рет өткізу ұсынылады. Әдістемелік бірлестікте қарастырылатын мәселелер мұғалімдердің қажеттілігіне қарай анықталады.

Математика пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастыруға ұсынылатын тақырыптар:

    • Сабақты талдау мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін дамыту құралы;
    •  Ерекше білім берілуіне қажеттілігі бар білім алушылар үшін білім беру процесін ұйымдастыру;
    •  Математиканы оқытуда қолданылатын цифрлық технологиялардың тиімділігі;
    • Пәндік және метапәндік нәтижелерді диагностикалау жүйесі;
    • Факультативтік сабақтар мен элективті курстарды ұйымдастыру.

 Жалпыға міндетті білім беру стандартына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығына сәйкес білім беру ұйымдарында «Цифрлық сауаттылық» (1- сыныптан басқа), «Информатика» пәндерін оқыту кезінде сыныпты екі топқа бөлу сыныпта 24 және одан да көп білім алушы болған кезде жүзеге асырылады.

1-сыныпта «Цифрлық сауаттылық» пәнін оқытуда сынып бөлінбейді.

    •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

2012 жылғы 8 қарашадағы № 500, соңғы өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен бекітілген бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларына сәйкес жүзеге асырылады.

«Цифрлық сауаттылық» оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1-сыныпта, аптасына 0,5 сағатты, оқу жылында 17,5 сағатты; 2-сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;

  • сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты құрайды.

«Информатика» оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі: 5-сыныпта аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат;

6-сыныпта аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат. 7-сыныпта аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат; 8-сыныпта аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат. 9-сыныпта аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат.

10-11-сыныптарда «Информатика» оқу пәнін оқытуға бөлінген апталық жүктеме:

  • қоғамдық-гуманитарлық бағытта 1 сағаттан, оқу жылында 36 сағат;
  • жаратылыстану-математикалық бағытта 2 сағаттан, оқу жылында 72 сағат.

1-сыныпта «Цифрлық сауаттылық» оқу пәні оқу жылының ІІ жарты жылдығынан бастап аптасына 1 сағаттан оқытылады.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

    • Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Цифрлық сауаттылық» пәнін оқыту 2020 жылғы 27 қарашада бекітілген

№ 496 «ҚР БҒМ кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» бұйрығына сәйкес жүргізілетін болады (2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығына (188-2к қосымша), 2019 жылғы 26 шілдедегі № 334 бұйрығына (4- қосымша) өзгерістер енгізілді).

1-сыныптағы «Цифрлық сауаттылық» оқу пәнінің базалық мазмұны білім алушылардың алгоритмдік ойлау қабілетін ойын программалау ортасында қалыптастыруға,робототехникажиынтығыныңнегізгікомпоненттерімен таныстыруға, қарапайым роботтар жинауға және оларды басқаруға бағытталған. 3-сыныптың оқу бағдарламасындағы оқу мақсаттарын меңгеру үшін

мынадай ұсынымдар беріледі:

 1-тоқсанда оқу процесіне қосымша келесі оқу мақсаттарын енгізу қажет: «1.1.3.1 информатика кабинетінде тәртіп ережелерін сақтау»; «2.1.1.1 енгізу және шығару құрылғыларын ажырату»; «2.1.2.1 файл және папка ұғымдарын түсіндіру»; «1.4.1.1. сызықтық алгоритмді іске асыру»; «1.4.2.1. ойын

бағдарламалау ортасында жобаны құру, сақтау және ашу (Scratch (скретч)»;

«2.2.1.1 пернетақта тренажёрында мәтін теру»; «2.4.1.1 тармақтау алгоритмін іске асыру»;

Бұл жағдайда 1-тоқсанға арналған оқу бағдарламасындағы мына:

«3.4.1.1 қайталауды қолданатын алгоритмдер құрастыру (цикл)»; «3.4.1.2 циклдік алгоритмді іске асыру»; «3.4.2.4. программалау ойын алаңында ойын құру барысында циклдік алгоритмді жүзеге асыру»; «3.3.2.2 желідегі ақпарат алмасу жолдарын түсіндіру»; «3.1.3.1 Интернет желісінде жұмыс істеуде жеке қауіпсіздігінің негізгі ережелерін ескеру» оқу мақсаттары 2-тоқсандағы

«3.4.2.1 дайын сценарий бойынша ойын әзірлеу»; «3.2.1.1 таңбалы, нөмірленген тізімдер жасау»; «3.4.2.2 программалау ойын алаңында бірнеше көріністермен жұмыс істеу»; «3.4.2.3 программалау ойын алаңында бірнеше кейіпкерлермен жұмыс істеу»; «3.4.2.4 программалау ойын алаңында ойын құру барысында циклдік алгоритмді жүзеге асыру» оқу мақсаттарымен кіріктіріледі.

3-тоқсандағы оқу бағдарламасының «Робототехника» бөлімшесіндегі

        • орта қозғалтқыш жылдамдығының мөлшерін орнату және жылдамдығын реттеу; 3.5.2.1 робот қозғалысын ұйымдастыру үшін циклді пайдалану оқу мақсаттарына 1-сыныптың оқу бағдарламасындағы: «1.5.1.1 білім беру роботының негізгі моделін жинау»; «1.5.1.2 роботқа арналған программаны жүктеп алып, іске қосу»; «1.5.2.1 роботтың белгілі бір жылдамдықтағы қозғалысын ұйымдастыру»; «1.5.2.2 дөңгелек айналымының белгілі бір санына робот қозғалысын ұйымдастыру»; «1.5.2.3 роботты алға жылжыту қозғалысын ұйымдастыру»; «1.5.2.4 роботты артқа жылжыту қозғалысын ұйымдастыру»;

«1.5.2.5 роботтың 90, 180 градустағы бұрылысын ұйымдастыру» оқу мақсаттарын кіріктіру қажет.

Бастауыш мектепте «Цифрлық сауаттылық» пәнін оқытуда білім алушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып оқытудың белсенді формалары мен әдістері қолданылады. Ұғымдарды жақсы түсіну үшін өмірде жиі кездесетін нақты мысалдармен байланыстыру ұсынылады.

5-9 сыныптарда «Информатика» пәнін оқыту ҚР БҒМ 2019 жылғы 26 шілдедегі №334 «Қазақстан Республикасы Білім және ғылым Министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» («Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына) бұйрығымен бекітілген «Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған Информатика пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы» (№9 қосымша) бойынша жүзеге асырылады.

10-11 сыныптарда «Информатика» оқу пәні «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 27 шілдедегі № 352 бұйрығына

өзгерістер енгізу туралы» ҚР БҒМ 2019 жылғы 7 наурыздағы № 105 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламасымен қоғамдық-гуманитарлық бағытта 15- қосымшаға және жаратылыстану-математикалық бағытта 14-қосымшаға сәйкес оқытылады.

Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарда «Информатика» пәнін оқытудың мақсаты білім алушыларды компьютерлік жүйелерді, ақпараттық объектілерді, ақпараттық процестер мен жүйелерді құру және өңдеу, қазіргі заманғы ақпараттық технологияларды практикада тиімді пайдалану, жаңа қосымшалар әзірлеу үшін қажет базалық біліммен, дағдылармен қамтамасыз ету болып табылады.

Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы пән мазмұны веб-жобалау, сайт құру, мобильді қосымшалар әзірлеуге қажет білім мен дағдыларды меңгеруге бағытталған. Қосымшалар дайындауда конструкторлық программалық жабдықтар қолданылады.

Жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарда

«Информатика» оқу пәнін оқытудың мақсаты білім алушыларды аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету саласында терең біліммен, іскерлікпен және дағдылармен қамтамасыз ету, қазіргі заманғы ақпараттық технологияларды практикада тиімді пайдалану үшін деректерді, ақпараттық процестер мен жүйелерді ұсыну, ақпараттық объектілерді, компьютерлік желілер мен ақпараттық қауіпсіздікті құру және өңдеу болып табылады.

Жаратылыстану-математикалық бағыт мазмұны компьютерлік техника мен ақпараттық технологияларды программалар дайындау үшін қолдануға қажет білім мен дағдыларды меңгеруге арналған. Веб-жобалау, сайт құру, мобильді қосымшалар әзірлеу программалау ортасында жүргізіледі.

10-11-сынып білім алушыларының оқу-ақпараттық құзыреттілігін дамытуда жеке немесе топтық зерттеу-жобалық жұмыстар жүргізіледі. Жобамен жұмыс істейтін білім алушылар жұмысты жоспарлау, мақсат қою, қажетті ақпаратты іздеу, гипотезаны ұсыну, дәлелдеу, эксперимент жүргізу, атқарылған жұмыс бойынша нәтижелерді ұсыну, талдау және бағалау жұмыстарын орындайды, сондай-ақ өз жобасын қорғайды.

Ұзақ мерзімді жоспарда бөлімшелер мен тақырыптар тоқсандарға бөлініп көрсетілген. Тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге бөлінетін сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелер арасында сағат санын бөлу практик-педагогтердің еркінде, бірақ материал көрсетілген тоқсанда толық оқытылуы тиіс.

Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

Бастауыш мектепте «Цифрлық сауаттылық» пәнінен бөлімдер мен тоқсан бойынша жиынтық бағалаулар жүргізілмейді. Жартыжылдықтар соңында

«Цифрлық сауаттылық» пәні бойынша «есептелді» («есептелмеді») қойылады. Білім алушы оқыту мақсаттары бойынша практикалық тапсырмаларды орындаған жағдайда «есептелді» қойылады.

Пәннің оқу бағдарламасы бойынша 6, 7, 8, 9-сыныптарда 3-тоқсанда бір ғана «Phyton программалау тілінде программалау» бөлімі оқытылады. Білім

алушылардың бөлім бойынша оқу мақсаттарын игеру деңгейлерін нақты анықтау үшін аталған бөлім бойынша екі жиынтық бағалау өткізу ұсынылады.

Аталған ұсынысты ескере отырып оқу жылының тоқсандары бойынша жиынтық бағалау саны 12.1-кестеде берілген.

12.1-кесте. «Информатика» пәні бойынша жиынтық бағалау саны»

Сынып

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1 тоқсан

5 сынып

1

1

1

1

6 сынып

1

1

2

1

7 сынып

2

1

2

1

8 сынып

1

1

2

1

9 сынып

2

1

2

1

10 сынып ҚГБ

2

1

1

1

11 сынып ҚГБ

1

1

2

1

10 сынып ЖМБ

2

1

1

1

11 сынып ЖМБ

1

2

2

1

ҚР БҒМ «Орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгерімін ағымдағы бақылауды, аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі ережесін бекіту туралы» 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына (2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар) төмендегі тармақ енгізілген:

11. Оқу жүктемесі аптасына 1 сағат болған жағдайда БЖБ бөлімдерді біріктіре отырып, бір тоқсанда екі реттен артық өткізілмейді, қорытынды баға жарты жылда қойылады.

Осы тармаққа сәйкес:

          •  5-9 сыныптағы «Информатика» оқу пәнінен тек бөлім бойынша жиынтық бағалау жүргізіледі және олардың қорытындысы бойынша жарты жылдық баға қойылады, ал тоқсан бойынша жиынтық бағалау жүргізілмейді;
          • 10-11 сыныптағы қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы

«Информатика» оқу пәнінен тек бөлім бойынша жиынтық бағалау жүргізіледі және олардың қорытындысы бойынша жарты жылдық баға қойылады, ал тоқсан бойынша жиынтық бағалау жүргізілмейді;

          •  Жаратылыстану-математикалық бағыттағы «Информатика» пәнінен бөлім бойынша жиынтық бағалау және тоқсан бойынша жиынтық бағалау жүргізіледі.

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

Білім алушыларды робототехника, программалау, 3D-модельдеу қызықтырады. Осы қызығушылықтарды жүзеге асыру үшін неғұрлым күрделі дағдылар мен құзыреттіліктер қажет. Озық технологияларды меңгеру, топта жұмыс

істеуді үйрену және «Информатика» пәнінен алған дағдыларын дамыту, жобалық жұмыстарды жүргізу үшін үлгілік оқу жоспарының вариативтік компонент есебінен:

  • 4, 5-11 - сыныптары үшін «Робототехника»;
  • 8, 9 – сыныптары үшін «3D-модельдеу»;
  •  6,8-11сыныптарыүшін«Pythonтіліндепрограммалау»элективті курстарын жүргізу ұсынылады.

 Оқупәнімұғалімдерініңәдістемелікбірлестігіндеқарастырылатын әдістемелік тақырыптар

Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде «Информатика» пәні бойынша қарастыру үшін ұсынылатын өзекті мәселелер мен тақырыптар:

    • Информатика пәні бойынша білім алушылардың білім сапасына жүйелі мониторинг жүргізу;
    • «Информатика»пәнібойыншабілімалушылардыңбіліміндегі олқылықтарды толықтыру;
    • Информатиканыоқытуәдістеріменұйымдастыруформаларын жетілдіру;
    •  Информатика пәнін оқытуда инновациялық технологияларды қолдану. Оқу пәні бойынша оқулықтардың, оқу-әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да қосымша әдебиеттердің, оның ішінде электрондық тасымалдау құралдары тізбесі

«Цифрлық сауаттылық», «Информатика» пәндері бойынша оқулықтар тізбесі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2021 жылғы 10 маусымдағы «Орта білім беру ұйымдарына арналған оқулықтардың, мектепке дейінгі ұйымдарға, орта білім беру ұйымдарына арналған оқу-әдістемелік кешендердің, оның ішінде электрондық нысандағы тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 22 мамырдағы № 216 бұйрығына өзгеріс енгізу туралы» № 286 бұйрығымен бекітілген.

  • Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Жаратылыстану» оқу пәнінің мазмұны «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес іске асырылады.

  • Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәні бойынша енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген Орта білім беру ұйымдары (бастауыш,

негізгі орта және жалпы орта) қызметінің үлгілік қағидаларының 24-тармағына сәйкес білім беру ұйымдары меншік түріне және нысанына қарамастан оқу процесі жүзеге асырылатын үлгілік оқу жоспарларын, оның ішінде қысқартылған оқу жүктемесі бар жоспарларын дербес таңдайды. (өзгерістер мен толықтырулар 2021 жылғы 29 желтоқсандағы № 614 бұйрығымен енгізілді).

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларына сәйкес «Жаратылыстану» міндетті пән болып табылады. (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы

№25 бұйрығымен енгізілді)

Үлгілік оқу жоспарлары бойынша «Жаратылыстану» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:

    • 5-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
    • 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты құрайды.

Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің (төмендетілген оқу жүктемесімен) үлгілік оқу жоспарларына сәйкес үлгілік оқу бағдарламасы бойынша оқу жүктемесі 5-6-сыныптарда аптасына 1 сағатқа төмендетілді.

Үлгілік оқу жоспарлары (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша

«Жаратылыстану» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:

  • 5-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • 6-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты құрайды.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

  •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

2022-2023 оқу жылында «Жаратылыстану» оқу пәні бойынша оқу процесін ұйымдастыруда 5-6-сыныптар бойынша келесі оқу бағдарламалары қолданылады:

  • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы

«25» қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған «Жаратылыстану» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы

  • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы

«27»қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған «Жаратылыстану» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы.

Үлгілік оқу бағдарламасы (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша 5- 6-сыныптарда «Жаратылыстану» пәнінен қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, оқыту мақсаттары жүйеленді.

Барлық оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.

  •  Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

5-6-сыныптарда 1, 3, 4-тоқсанда екі жиынтық бағалау, 2-тоқсанда бір жиынтық бағалау жоспарланған. Оқу пәнінен әр тоқсан сайын бөлім бойынша жиынтық бағалау саны 13.1, 13.2-кестелерде көрсетілген.

13.1-кесте. «Жаратылыстану» пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

5-сынып

2

1

2

2

6-сынып

2

1

2

2

13.2-кесте. «Жаратылыстану» пәні бойынша жиынтық бағалау саны (төмендетілген оқу жүктемесімен)

Сынып

Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

5-сынып

1

1

2

1

6-сынып

1

1

2

1

  •  Тәжірибелік зерттеу дағдыларын қалыптастыратын оқу мақсаттарын жүзеге асыру

Сабақ барысында білім алушылардың байқау, ғылыми зерттеуді жоспарлау, деректерді алу және ұсыну, нәтижелерді түсіндіру тәрізді зерттеушілік, ойлау, сөйлеу және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет. Мысалы, түрлі тақырыптарды зерделеу арқылы, білім алушы зерттеу жоспарын құрастыруды, бақылауды, эксперименттер жүргізуді, нәтижелерді ауызша және жазбаша сипаттауды және бағалауды, қорытынды және тұжырымдама жасауды үйренеді. Ол білім алушының үйде, мектепте, табиғатта бақыланған нысандар мен құбылыстарды түсінуі үшін, алынған білім мен дағдыларды күнделікті өмірде қолдану біліктерін дамытады.

Мысалы, «Жаратылыстану» пәнін оқыту барысында білім алушылардың тәжірибелік зерттеу дағдыларын мына тараулар және бөлімшелер бойынша дамытуға назар аудару керек:

  • сыныпта:
  •  «5.1. Ғылым әлемі», «5.1.3. Зерттеуді жоспарлау», «5.1.4. Деректерді жинау және жазу», «5.1.5. Деректерді талдау», «5.1.6. Қорытынды және талқылау» бөлімшелері;
  • «5.2. Ғалам. Жер. Адам», «5.2.5. Жер бетін бейнелеу тәсілдері» бөлімшесі;
  •  «5.3. Заттар және материалдар», «5.3.1. Заттардың түзілуі және алынуы» бөлімшесі;
  •  «5.4. Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер», «5.4.2. Тірі табиғаттағы үдерістер» бөлімшесі;
  • «5.5. Энергия және қозғалыс», «5.5.1. Энергия түрлері мен көздері»,

«5.5.2. Қозғалыс» бөлімшелері.

  • сыныпта:
  • «6.1 Ғылым әлемі», «6.1.5. Деректерді талдау» бөлімшесі;
  • «6.2. Жер. Ғалам. Адам», «6.2.5. Жер бетін бейнелеу тәсілдері» бөлімшесі;
  •  «6.4. Тірі және өлі табиғат-тағы үдерістер», «6.4.1. Өлі табиғаттағы үдерістер», «6.4.2. Тірі табиғаттағы үдерістер» бөлімшесі;
  • «6.5. Энергия және қозғалыс», «6.5.1. Энергия түрлері мен көздері»,

«6.5.2. Қозғалыс» бөлімшелері;

  •  «6.6. Экология және тұрақты даму», «6.6.2. Тірі ағзалардың сан алуандығы» бөлімшесі.
  •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

«Патриотизм және жаһандық құзыреттер» аясында 6-сыныптағы

«Экологиялық мәдениет» курсының оқытуды «Жаратылыстану» пәнінің оқу мақсаттарымен кіріктіруге болады. Оқу бағдарламасы бойынша «Экология және тұрақты даму» тарауындағы «Экожүйелер», «Тірі ағзалардың саналуандылығы»,

«Табиғатты қорғау» бөлімшелерінің оқу мақсаттарын «Экологиялық мәдениет» вариативтік курсының мақсаттарымен кіріктіруге мүмкіндіктер бар.

  •  Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын тақырыптар

«Жаратылыстану» оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылуға мына тақырыптар ұсынылады:

  •  Білім алушылардың тәжірибелік зерттеу дағдыларының қалыптасуы мен дамуы бойынша мониторинг;
  •  «Жаратылыстану» пәні бойынша кіріктіріп оқытудың әдіс-тәсілдерін жетілдіру;
  • Білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту;
  • Пәндік бақылау жұмыстарын ұйымдастыру;
  • «Жаратылыстану» пәнін оқыту сапасы;
  •  «Жаратылыстану»пәнібойыншазерттеушілікжұмыстарды ұйымдастыру;
  •  Білімалушыларды«Жаратылыстану»пәнібойыншасайыстарға, конкурстарға дайындау және т.б.
  • Пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

«Жаратылыстану» пәнін оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру ерекшеліктері бастауыш сыныптағы «Адам - Табиғат - Қоғам» тарауларындағы алған білімдерінің негізінде қоршаған орта түсінігін, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға болады. Табиғаттағы құбылыстарды, үрдістерді жаратылыстану ғылымдар бағытында қарастыратын маңызды пәннің бірі.

«Жаратылыстану» пәнін оқытуда білім алушылардың жоғары сыныптарда оқытылатын «Химия», «Физика», «Биология» пәндері туралы түсінігі қалыптасады.

Білім алушының бойында жер, қоршаған орта, табиғат туралы, оның алуантүрлілігінің себептері, халқы мен шаруашылық әрекеті туралы білім мен

«адам – табиғат – қоғам – мәдениет» жүйесіндегі өмірлік құндылықтар меңгерілген жағдайда жаратылыстану ғылыми көзқарасы бар тұлға қалыптасады.

Пәннің тәрбиелік әлеуетін іске асырудың үш басты бағытын көрсетуге болады: оқу материал мазмұнын іріктеу; сабақ құрылымын жетілдіру; қарым- қатынасты ұйымдастыру.

Жаратылыстану пәнінің тақырыптары арқылы ұлттық құндылықтар аясында патриоттық тәрбие мәселелері қарастырылады.

Оқу-тәрбие үдерісінде оқушыларға құндылықтар арқылы тәрбие беруді қалыптастырудағы өлкетану компонентті қосымша қамту негізінде жаратылыстану пәні география, биология пәндерімен тығыз байланысты.

Білім алушыларды болашақ мамандығын және әлеуметтік рөлін таңдауға көмектеседі және олардың жалпы мәдениетін қалыптастырады.

  •  Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Физика» пәнін оқыту мақсаты - білім алушылардың ғылыми дүниетанымдық негіздерін, әлемнің жаратылыстану-ғылыми бейнесін тұтастай қабылдауын, өмірде маңызды практикалық мәселелерді шешуде табиғат құбылыстарын бақылау, жазу, талдау қабілеттерін қалыптастыру.

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім берудің және Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес 7-11-сыныптарда

«Физика» міндетті оқу пәні ретінде оқытылады.

Қазақстан Республикасы Ағарту ісінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 24-тармағына сәйкес «Физика» пәні 10-11 сыныптарда жаратылыстану-математикалық бағыттағы тереңдетілген деңгейде, ал 27- тармаққа сәйкес қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы стандартты деңгейде оқытылады.

Қазақстан Республикасы Білім Министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы №

348 бұйрығымен бекітілген жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 34-тармағына сәйкес 10-11-сыныптарда «Физика» оқу пәні бойынша екі оқыту бағыты бойынша сабақтар өткізу кезінде білім алушылар санына қарамастан қалалық, ауылдық білім беру ұйымдарында, шағын жинақталған мектептерде сабақ өткізу кезінде сыныпты топтарға бөлуге жол беріледі.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі ҚР Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларымен (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) жүргізіледі.

«Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы

№ 595 бұйрығына сәйкес білім беру ұйымдары меншік түрі мен нысанына қарамастан, үлгілік оқу жоспарын дербес таңдап алады. Сондықтан, Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейінде «Физика» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болуы мүмкін.

Үлгілік оқу жоспарының түрлеріне қарай негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейлерінде «Физика» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі 14.1-кестеде көрсетілген.

14.1-кесте. «Физика» пәні оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Жалпы жүктеме, сағат

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

7

2

72

1

36

8

2

72

1

36

9

2

72

1

36

Міндетті пәндер

Таңдау пәні

10(ҚГБ)

1

36

2

72

10(ЖМБ)

2

72

3

108

11 (ҚГБ)

1

36

2

72

11(ЖМБ)

2

72

3

108

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

Оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу жоспарына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) 7-9-сыныптарда 1 сағат көлемінде оқытылатын «Физика» пәні бойынша вариативті компоненттен 2 сағат алуға мүмкіндік берілген:

  •  оқу пәндері: «Алгебра», «Физика» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән;
  •  оқу пәндері: «Химия», «Физика» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән.
  • Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

 2022/2023 оқу жылында «Физика» оқу пәні бойынша оқу процесін ұйымдастыруда 7-9-сыныптар бойынша келесі оқу бағдарламалары қолданылады:

    • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы

«25» қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Физика» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы.

    • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы

«27»қарашадағы № 496 бұйрығымен бекілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Физика» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы.

 Үлгілік оқу бағдарламасы (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша 7- 9-сыныптарда «Физика» пәнінен қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, оқыту мақсаттары жүйеленді.

Үлгілік оқу бағдарламалары пәннің базалық білім мазмұнынан, оқыту мақсаттары жүйесінен, ұзақ мерзімді жоспардан тұрады.

Барлық оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.

Оқу жоспарының көлемін 1 сағатқа дейін төмендету үшін қажет болған жағдайда «*» қойылып белгіленген тақырыптарды мұғалімнің қалауы бойынша біріктіру ұсынылады.

Жүктеменінің сағатына вариативті компоненттен 2 сағат алуға мүмкіндік берілген кезде білім беру мазмұнын көбейту үшін негізгі орта білімнің 7-9- сыныптарына арналған «Физика» пәні бойынша типтік оқу жоспарын іске асырудың ұзақ мерзімді жоспарында негізгі мазмұн сақталды. Оқу материалының көлемін ұлғайту үшін мұғалім «Қолданбалы физика» тақырыптарын енгізе алады, сандық және сапалық есептерді шығару, практикалық тапсырмаларды орындау үшін сағаттардың санын көбейтуге мүмкіндігі бар.

7-9-сыныптарда «Физика» пәнін оқытуда пәннің практикалық бағыттылығы күшейтіледі.

10-11-сыныптарда «Физика» оқу пәніне оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасымен (ҚР БҒМ 2020 жылғы «27» қарашадағы № 496 бұйрығы, жаратылыстану-математикалық бағытта аптасына 3-сағат, қоғамдық- гуманитарлық бағытта аптасына 2-сағат оқытылады.

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10-11-сыныптар үшін «Физика» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу бағдарламасында базалық білім мазмұны сақталған және оқыту мақсаттары жүйеленген.

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған «Физика» пәнінің оқу жүктемесі Үлгілік оқу жоспарына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім

және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) міндетті пәндер ретінде жаратылыстану-математикалық бағытта аптасына 2 сағат, қоғамдық-гуманитарлық бағытта аптасына 1 сағат оқытылады

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған жаратылыстану-математикалық бағыттағы «Физика» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасында (2 сағат) оқыту мақсаттары қысқартылды.

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-11-сыныптары үшін «Физика» пәнінен оқу бағдарламасында (1 сағат) оқу мақсаттары қысқартылды.

 Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген «Орта білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау, оларға аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгілік қағидаларының» (өзгерістер ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген) 12-тармағына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалау тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді және бөлімді екі кезеңде өткізуге болады.

Үлгілік оқу бағдарламаларына сәйкес 7-9-сыныптарда оқытылатын

«Физика» оқу пәнінен өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау саны 14.2- кестеде көрсетілген.

14.2-кесте. Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Үлгілік оқу жоспары бойынша

1-тоқсан

7-сынып

2

2

2

2

8-сынып

2

2

3

1

9-сынып

2

2

1

2

Сынып

Төмендетілген оқу жүктемесімен Үлгілік оқу жоспары бойынша

1-тоқсан

7-сынып

2

2

1

1

8-сынып

2

2

2

1

9-сынып

2

2

1

2

«Физика» пәнінің апталық жүктемесі 1 сағат болғанда тоқсандық жиынтық бағалау өткізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.

Үлгілік оқу бағдарламаларына сәйкес жаратылыстану-математика бағыты және қоғамдық-гуманитарлық бағытта оқытылатын «Физика» оқу пәнінен әр тоқсан сайын өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалаудың нақты саны 14.3- кестеде көрсетілген.

14.3-кесте. «Физика» оқу пәні бойынша жиынтық бағалау саны (10-11 сынып)

Сынып

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

2-тоқсан

10-сынып, ЖМБ

3

3

3

2

10-сынып, ҚГБ

2

2

3

2

11-сынып, ЖМБ

3

3

3

2

11-сынып, ҚГБ

2

2

2

1

Үлгілік оқу бағдарламаларына (төмендетілген оқу жүктемесімен) сәйкес жаратылыстану-математикалық бағытта және қоғамдық-гуманитарлық бағытта оқытылатын «Физика» оқу пәнінен әр тоқсан сайын өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау рәсімінің нақты саны 14.4-кестеде көрсетілген.

14.4-кесте. «Физика» оқу пәні бойынша жиынтық бағалау саны (төмендетілген оқу жүктемесі)

Сынып

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

10-сынып, ЖМБ

3

3

3

2

10-сынып, ҚГБ

3

3

3

2

11-сынып, ЖМБ

3

3

3

2

11-сынып, ҚГБ

3

3

2

1

  • Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларына сәйкес зертханалық, практикалық жұмыстар

Зертханалық және практикалық жұмыстың қажетті көлемін орындау үшін ақпараттық және компьютерлік технологияларды (виртуалды жұмыс) пайдалану ұсынылады.

7-9-сыныптарда өткізілетін зертханалық және практикалық жұмыстардың саны 14.5 -кестеде көрсетілген.

14.5-кесте. Зертханалық және практикалық жұмыстардың саны (7-9- сынып)

Сынып

Зертханалық жұмыс

Практикалық жұмыс

Оқу бағдарламасы бойынша

7

10

8

8

11

7

9

4

6

Төмендетілген оқу жүктемесімен оқу бағдарламасы бойынша

7

10

0

8

11

0

9

4

0

10-11-сыныптарда өткізілетін зертханалық және практикалық жұмыстардың саны 14.6-кестеде көрсетілген.

14.6-кесте. Зертханалық және практикалық жұмыстардың саны (10-11 сынып)

Сынып

Бағыт

Зертханалық жұмыс

Практикалық жұмыс

Оқу бағдарламасы бойынша

10

ҚГБ

2

0

10

ЖМБ

5

0

11

ҚГБ

5

0

11

ЖМБ

3

0

Төмендетілген оқу жүктемесімен оқу бағдарламасы бойынша

10

ҚГБ

2

1

10

ЖМБ

6

14

11

ҚГБ

5

0

11

ЖМБ

5

4

Пән мұғалімдері кабинеттердің жабдықталуын және оқытудың электрондық құралдарын ескере отырып практикалық және зертханалық жұмыстардың, практикумдардың тақырыптарын өз беттерінше таңдай алады.

Зертханалық және практикалық жұмыстарды әзірлеу кезінде эксперименттік деректер мен қортындыны жасауға басты назар аудару қажет.

Пән мұғалімдеріне көмек үшін интерактивті жабдықты (цифрлық сенсорларды) және өлшеу элементтерін жүргізуге веб-сайттарды ұсынамыз:

Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен «Физика» пәні бойынша жүргізілетін элективтік курс тақырыптары ұсынылады:

  • «Медициналық физика»;
  • «Ғарыш физикасы»;
  • «Физика және экология»;
  • «Биофизика»;
  • «Биохимиялық физика»;
  • «Нанотехнология»;

­«Физика және Қазақстан энергетикасы»;

  • «Космонавтиканың элементтері»;
  • Заманауи ғарышкерліктің жетістіктері»;

­«Физикадан қиындығы жоғары есептерді шешу әдістері»;

  • «Физикадан эксперименттік есептер шешу»;
  • «Физика ғылымындағы іргелі эксперименттер»;
  • «Астрофизиканың практикалық негіздері»;
  • «Ұлттық астрономия»;
  • «Бейбіт атом»;
  • «Қоршаған ортаның физикалық ластануы және олардың адамға әсері»:

­«Физика және компьютер»;

­«Физикалық-техникалық модельдеу»;

­«Радиациядан қорғану»;

  • «PHYSICS IN ENGLISH»;
  • «Қазақ физиктерінің тарихы».

Оқушылардың физика пәніне қызығушылығын арттыру үшін зерттеу жұмыстарының үлгі тақырыптарын және оны әзірлеу жолдарын табуға болатын веб-сайттарды ұсынамыз. Оларды өз қалауыңыз бойынша негізге алуға, толықтыруға, кеңейтуге және өзгертуге болады, өзіңіздің қызықты идеяларыңыз бен хоббилеріңізге байланысты. Қызықты зерттеу тақырыбы білім алушыны пән бойынша білімін тереңдетуге және физика әлеміне енуге көмектеседі. Сайтқа сілтемелер:

Оқушыларды олимпиадаға қатысуға дайындау кезінде мұғалімге көмек үшін олимпиадатапсырмалары орналасқан сайты ұсынамыз:

  • «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығының сайты:

- https://daryn.kz/kk/sample-page-2/

-matol.kz

  •  «Мектеп оқушыларының физикадан Бүкілресейлік олимпиадасы» тапсырмалары орналасқан сайты:

https://olimpiada.ru/

Әдістемелік бірлестік отырыстарында «Физика» пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  • Физика сабағында ақпараттық технологияны қолданудың тиімділігі;
  • Физика пәнін оқытуда интерактивті технологияны пайдалану .
  •  Физика курсының электр тогы бөлімін мультимедиа технологиясы негізінде оқыту әдістемесі;
  • Қазіргі таңдағы физиканы оқытудың өзекті мәселелері;
  • Киберкеңістікте ақпаратпен қауіпсіз жұмыс жасаудың маңызы;
  • Қашықтан оқу жағдайында тиімді сабақ ұйымдастыру жолдары.

 Педагогтерден оқу жылының басында «Физика» пәні бойынша оқушылардың білімдеріндегі олқылықтардың орнын толтыру жұмысына ерекше назар аударуы сұралады.

 Білім алушылардың білімдеріндегі олқылықтардың орнын толтыру бойынша ұсынылатын жұмыс алгоритмі:

  •  өткен оқу жылындағы оқу мақсаттары, оқу бағдарламасының тақырыптары және күрделі тақырыптар бойынша диагностикалық бақылау жұмысын жүргізу;
  •  өткен оқу жылындағы оқу бағдарламасының мазмұнына сүйене отырып, білім алушы меңгере алмаған оқу мақсаттарын айқындау;
  •  қысқа мерзімді жоспарды жасау кезінде білім алушылардың игермеген оқу мақсаттарын, өткен оқу жылының тақырыптарын жаңа оқу жылындағы бағдарламалық материалдың мазмұнына біріктіру ұсынылады;
  •  қосымша сабақтар, зерханалық жұмыстар, «Механика», «Жылу физикасы», «Электр және магнетизм»», «Геометриялық оптика», «Кванттық физика элементтері» бөлімдері бойынша консультациялар өткізу.

Физика пәнінің мұғалімдеріне ғылыми тілді қалыптастыру мақсатында білім алушылардың сөздік қорын байыту, үш тілде физикалық терминдермен таныстыру бойынша жүйелі жұмыстар жүргізу қарастырылады.

Халықаралық зерттеудің талаптары бойынша білім алушылардың

    •  физикалық процестерге диаграммалар, сызбалар, жалпылама және талдау кестелерін жасай білу;
    •  баяндау, сипаттау, салыстыру, графикті талдау, қорытынды жасау және жалпылама қорыту (жазбаша және ауызша);
    • есептердің шешімін сауатты ресімдеу;
    •  жүргізілген практикалық және зертханалық жұмыстардың кеңейтілген жазбаша есептерін, ауызша баяндамаларды дайындай білу;
    •  білім алушылардың ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениетін, олардың пікірлерінің қисындылығы және дәлелдермен түйінделу т.б. дағдыларын қалыптастыру ұсынылады.

Ол үшін сабақты жоспарлау кезінде белгілі бір біліктілік, дағдыларды қалыптастырытын қолайлы тақырыптарды таңдау қажет.

  • Пәнді оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

«Физика» пәнін мазмұнына «Мәңгілік Ел» идеясының құндылықтарын енгізу, яғни өткен ғасырлардан өшпес мұра болып қалыптасып келе жатқан асыл мұраларымызды дәріптеп, күнделікті сабақ мазмұнымен байланыстырып оқушыларға жеткізіп отыру, ұрпақтың таным дүниесін кеңейтіп, оларға ұлттық тәлім-тәрбие беруге көмектеседі.

Аңызға айналған ұлттық есептер мен өлшемдерді даланың өшпес құндылықтары ретінде қарастырудың маңызы зор. Сонымен қатар, «Физика» пәнінде тұрғылықты жердің аумағындағы қоршаған ортаны ластайтын физикалық негізгі факторларды, шу және жоғары жиілікті сәуле шығару көздерін, ұлттық астрономияны, экологиялық білім мәселелерін қарастыру

маңызды.

Бұл қазақстандық патриотизм рухымен үйлесе дамыған тұлғаны тәрбиелеуге бағытталған заманауи оқу-тәрбие процесінің қалыптасуына оң әсерін тигізеді.

Аймақтық және жергілікті аспектілерде қолданбалы құндылығы бар оқушылардың жобалық қызметін ұйымдастыру, физика саласындағы Қазақстанның ғылыми жетістіктерін зерттеу ұсынылады.

Сабақта жергілікті сипаттағы материалдарды (нысандар, кәсіпорындар, ақпарат көздері) пайдалануға бағытталған оқу-жобалау іс-әрекеттерін ұйымдастыру арқылы танымдық және әлеуметтік тұрғыдан білім алушының белсенділігін арттыру ұсынылады. Технология, медицина, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп пен энергетиканың әртүрлі саласындағы жетістіктер ғылыми идея мен ғылыми прогресс дамуының жарқын мысалдары болып табылады. Мысалы оған төмендегідей мақсаттар берілген:

  •  Техникадажәнетұрмыстажылуберутүрлерініңқолданылуына мысалдар келтіру.
  •  Әртүрлі температураларда тірі ағзалардың бейімделуіне мысалдар келтіру.
  • Жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау.
  •  Жылумашиналарыныңқоршағанортаныңэкологиясынаәсерін бағалау.
  •  Қазақстандажәнедүниежүзіндеэлектрэнергиясынөндірудің мысалдарын келтіру.
  • Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы №

348 бұйрығымен бекітілген жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 34-тармағына сәйкес 10-11 сыныптарда "Химия" оқу пәні бойынша оқытудың екі бағыты бойынша сабақтар өткізу кезінде білім алушылар санына қарамастан қалалық, ауылдық білім беру ұйымдарында, шағын жинақталған мектептерде сабақ өткізу кезінде сыныпты топтарға бөлуге жол беріледі.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Республиканың жалпы білім беретін мектептеріндегі оқу процесі ҚР Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Үлгілік оқу жоспарларымен (2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрығымен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген) жүзеге асырылады.

«Тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығына сәйкес білім

беру ұйымдары меншік түрі мен нысанына қарамастан, үлгілік оқу жоспарын, оның ішінде оқу процесі жүзеге асырылатын оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу жоспарларын дербес таңдап алады. Сондықтан, Үлгілік оқу жоспарының түріне байланысты негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейінде «Химия» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі әртүрлі болуы мүмкін.

 Үлгілік оқу жоспарының түрлеріне қарай негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейлерінде «Химия» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі 15.1-кестеде көрсетілген.

15.1-кесте. 7-11-cыныптарда «Химия» пәнін оқытуға бөлінген оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

Оқу

Жалпы жүктеме, сағат

пәнінің атауы

Үлгілік оқу жоспары

Апталық

Үлгілік оқу жоспары (төмендетілген оқу жүктемесімен)

Жылдық

7

Химия

1

36

1

36

8

Химия

2

72

1

36

9

Химия

2

72

1

36

10-11 (ҚГБ)

Химия

1

36

2

72

10-11 (ЖМБ)

Химия

2

72

3

108

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

Оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу жоспарына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) 7-9-сыныптарда 1 сағат көлемінде оқытылатын «Химия» пәні бойынша вариативті компоненттен 2 сағат алуға мүмкіндік берілген:

  •  оқу пәндері: «Биология», «Химия» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән;
  •  оқу пәндері: «Химия», «Физика» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән;

алушылардың қажеттілігіне қарай «Қазақстан тарихы» оқу пәнін таңдай алады.

  • Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

 2022-2023 оқу жылында «Химия» оқу пәні бойынша оқу процесін ұйымдастыруда келесі оқу бағдарламалары қолданылады:

    • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы

«25» қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Химия» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы.

    • Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы

«27»қарашадағы № 496 бұйрығымен бекілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Химия» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы.Үлгілік оқу бағдарламалары ҚР БҒМ 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген.

Үлгілік оқу бағдарламалары пәннің базалық білім мазмұнынан, оқыту мақсаттары жүйесінен, ұзақ мерзімді жоспардан тұрады. Барлық оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик-мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.

«Қазақстан Республикасында бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспары (оқу жүктемесін қысқарта отырып) бойынша оқыған жағдайда (ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығы және қосымша өзг.мен толықт.2022 жылғы 26 қаңтарға №25) 10-11-сыныптарда пәнді зерделеуге бөлінетін сағат саны: жаратылыстану-математикалық даярлық бағыты бар сыныптарда аптасына 3 сағатты, қоғамдық-гуманитарлық бағытта 2 сағатты құрайды.

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10-11-сыныптар үшін «Химия» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасында базалық білім мазмұны сақталған және оқыту мақсаттары жүйеленген.

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған «Химия» пәнінің оқу жүктемесі Үлгілік оқу жоспарына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы № 25 бұйрығымен толықтырулар енгізілген) міндетті пәндер ретінде жаратылыстану- математикалық бағытта аптасына 2 сағат, қоғамдық-гуманитарлық бағытта аптасына 1 сағат оқытылады.

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған жаратылыстану-математикалық бағыттағы «Химия» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасында (2 сағат) оқыту мақсаттары қысқартылды.

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-11-сыныптары үшін «Химия» пәнінен оқу бағдарламасында (1 сағат) оқу мақсаттары қысқартылды.

10-11-сыныптарда «Химия» оқу пәнінің Үлгілік оқу бағдарламасында өзгерістер енгізілген. Жаратылыстану-математика бағытында бөлімдер сақталған, органикалық химияның бөлімшесі «Көміртегі және оның қосылыстары» 11-сыныпқа ауыстырылған. Оқытудың қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы сыныптарға арналған оқу бағдарламасының мазмұнынан

«Химиялық реакциялардың энергетикасы» бөлімі алынып тасталды.

 Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген

«Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі қағидалары» (өзгерістер ҚР БҒМ 2022 жылғы 12 мамырдағы № 193 бұйрығымен енгізілген) 12-тармағына сәйкес бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер тоқсанына төрт және одан да көп бөлімдерді оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде өткізуге болады.

 Әр тоқсанның ұзақтығын, оқу жүктемесінің көлемін ескере отырып, жаңа оқу жылында 15.2-кестеде көрсетілгендей бөлімдер бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) келесі саны ұсынылады.

15.2-кесте 7-9 сыныптардағы бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Үлгілік оқу жоспарлары

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1 тоқсан

7 сынып

2

2

2

2

8 сынып

3

3

3

3

9 сынып

3

3

2

3

Сынып

Төмендетілген оқу жүктемесімен үлгілік оқу жоспарлары

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1 тоқсан

7 сынып

2

2

2

2

8 сынып

2

2

2

2

9 сынып

2

2

2

2

Бөлім үшін жиынтық бағалауды жүргізу кезінде қағаз түрінде де, компьютерлік форматта да бағалау жүргізу ұсынылады.

 Аптасына 1 сағат оқу жүктемесі кезінде БЖБ қажет болған жағдайда бөлімдерді біріктіре отырып тоқсанына екі реттен артық жүргізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа қойылады.

Үлгілік оқу бағдарламаларына сәйкес жаратылыстану-математика бағыты және қоғамдық-гуманитарлық бағытта оқытылатын «Химия» оқу пәнінен әр тоқсан сайын өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалаудың нақты саны 15.3- кестеде көрсетілген.

15.3-кесте «Химия» оқу пәні бойынша жиынтық бағалау саны

Сынып

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

10-сынып, ЖМБ

3

3

3

2

10-сынып, ҚГБ

2

2

2

1

11-сынып, ЖМБ

1

2

3

2

11-сынып, ҚГБ

1

1

2

1

Үлгілік оқу бағдарламаларына (төмендетілген оқу жүктемесімен) сәйкес жаратылыстану-математикалық бағытта және қоғамдық-гуманитарлық бағытта оқытылатын «Химия» оқу пәнінен әр тоқсан сайын өткізілетін бөлім бойынша жиынтық бағалау рәсімінің нақты саны 15.4-кестеде көрсетілген.

15.4-кесте. «Химия» оқу пәні бойынша жиынтық бағалау саны (төмендетілген оқу жүктемесі)

Сынып

Бөлім бойынша жиынтық бағалау саны

1-тоқсан

10-сынып, ЖМБ

3

3

3

3

10-сынып, ҚГБ

3

3

3

2

11-сынып, ЖМБ

2

3

3

3

11-сынып, ҚГБ

2

1

2

2

Вариативтік компонент сағаттарының есебінен бөлім ойынша жиынтық бағалау жүргізілмейді, оқу жылының соңында «есептелінді» («есептелінген жоқ») қойылады.

  •  Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларына сәйкес зертханалық, практикалық және модельдеу жұмыстарының саны.

Оқу жүктемесінің көлемі аптасына 1 сағаттан 10-11 сыныптар үшін оқу бағдарламасын енгізуге байланысты 15.5-кестеде көрсетілгендей зертханалық және практикалық жұмыстардың саны ұсынылады:

15.5-кесте Зертханалық және практикалық жұмыстардың саны

Сынып

Бағыт

Зертханалық жұмыс саны

Практикалық жұмыс саны

10

ЖМБ

6

1

11

ЖМБ

7

1

10

ҚГБ

3

0

11

ҚГБ

5

0

Зертханалық жұмыстарды жүргізудің мақсаты зерделенген теориялық материал негізінде оқу-зерттеу және нақты практикалық міндеттерді шешу тәжірибесін алу; маңызды теориялық ережелерді эксперимент бойынша

дәлелдеужәнебағалау,зерттеужұмысыныңдағдыларынигеруарқылы практикалық міндеттерді шеше білу болып табылады.

Практикалық жұмыс химияға деген қызығушылықты арттырады. Практикалық жұмыстардың мақсаты- оқушылардың білімін бекіту,

нақтылау, практикалық дағдыларын қалыптастыру және дағдыларын жетілдіру.

  •  Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстардың тақырыптары

 2022-2023 оқу жылында келесі тақырыптарға элективті курстар өткізу ұсынылады:

  • «Тапсырмалар мен жаттығулардағы химия»;
  • «Химиялық эксперименттік есептерді шешу»;
  • «Мектептегі агрохимия».
  • «Көмірсутек шикізаты. Кеше, бүгін, ертең».
  • «Клиникадағы химиялық зерттеу әдістері».
  • «Химия және материалтану».

Элективтікурстараясындаоқушылардыңжобалықжұмыстарболу мүмкін.

  •  Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын әдістемелік тақырыптар

Әдістемелік бірлестік отырыстарында «Химия» пәні мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру (әдістемелік бірлестік, жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі, шығармашылық топ және т.б.) бойынша ұсынылатын тақырыптар:

  •  Химиясабақтарындаақпараттықтехнологиялардықолданудың тиімділігі
  • Химияны оқытуда интерактивті технологияларды пайдалану.
  • Химия, физика және биология интеграциясының мәселелері.
  • Қазіргі кезеңдегі химияны оқытудың өзекті мәселелері.
  • Киберкеңістіктегі ақпаратпен қауіпсіз жұмыс істеудің мәні.
  •  Қашықтықтан оқыту жағдайында тиімді сабақтарды ұйымдастыру тәсілдері.

 Педагогтерден оқу жылының басында «Химия» пәні бойынша оқушылардың білімдеріндегі олқылықтардың орнын толтыру жұмысына ерекше назар аударуы сұралады.

  • Жалпыға міндетті білім беру стандартына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар (ҚР БҒМ 2018 жылғы 31 қазандағы №604)

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға

міндетті стандартының 34-тармағына сәйкес 10-11-сыныптарда «Биология» оқу пәні бойынша екі оқыту бағыты бойынша сабақтар өткізу кезінде білім алушылардың санына қарамастан қалалық, ауылдық білім беру ұйымдарында, шағын жинақталған мектептерде сабақ өткізу кезінде сыныпты топтарға бөлуге жол беріледі.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстандағы жалпы білім беретін мектептердегі оқу процесі «Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығына (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрығымен енгізілген) сәйкес жүргізіледі.

«Биология» пәнінен үлгілік оқу жоспары бойынша оқу жүктемесінің көлемі 16.1-кестеде берілген.

16.1-кесте. «Биология» пәнінен үлгілік оқу жоспары бойынша оқу жүктемесінің көлемі

Сынып

 Негізгі үлгілік оқу жоспары

Төмендетілген оқу жүктемесімен үлгілік оқу жоспары

Аптасына (сағ.)

Оқу жылында (сағ.)

Аптасына (сағ.)

Оқу жылында (сағ.)

7-сынып

2

72

1

36

8-сынып

2

72

1

36

9-сынып

2

72

1

36

ЖМБ 10-сынып

2

72

3

108

ҚГБ 10-сынып

1

36

2

72

ЖМБ 11-сынып

2

72

3

108

ҚГБ 11-сынып

1

36

2

72

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

Оқу жүктемесі төмендетілген Үлгілік оқу жоспарына сәйкес (ҚР БҒМ 26.01.2022 ж. №25 бұйрығы) 7-9-сыныптарда білім алушылардың ерте кәсіби бейімделуін қамтамасыз ету мақсатында вариативті компонентте инвариантты компоненттен таңдалатын оқу пәндерінің (әрқайсысы 2 сағаттан) пән комбинациялары қарастырылған.

Вариативті компонент есебінен инвариантты компоненттен «Биология» пәнін таңдау келесі тәртіппен жүзеге асырылады:

    • оқу пәндері: «Биология», «Химия» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән;
    • оқу пәндері: «Биология», «География» және инвариантты компоненттен таңдалатын бір пән.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18

наурыздағы № 125 бұйрығына сәйкес, вариативтік компонент есебінен таңдалған 7- 11-сыныптардағы оқу пәндері бойынша (инварианттық компоненттегі таңдау пәндері) жиынтық бағалау өткізілмейді, оқу жылының соңында «есептелінді» («есептелінген жоқ») деген белгі жазылады.

  • Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

«Биология» пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі

№ 115 бұйрығымен (толықтырулар мен өзгерістер 2017 жылғы 25 қазандағы № 545 бұйрықтың 15-қосымшасында берілген) бекітілген.

«Биология» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 27 қарашадағы № 496 бұйрығымен бекітілген.

Оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасында жаңартылған мазмұндағы барлық бөлімдер толығымен сақталған, айырмашылық бөлімшелер бойынша оқыту мақсаттарына өзгерістер енгізілген. Кейбір оқу мақсаттары біріктіріліп, берілсе, кейбір мақсаттар қысқартылып берілді.

Жаратылыстану-математикалық бағыттағы (аптасына 2 сағат оқу жүктемесімен) 10 – сынып бойынша оқу бағдарламасында 3 зертханалық жұмыс, 4 модельдеу сабақтары берілген.

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 11 – сыныптарға арналған «Биология» пәнінің биылғы оқу жылындағы оқу бағдарламасында (аптасына 1 сағат оқу жүктемесімен) 2017 жылы бекітілген оқу бағдарламасының мазмұны толық сақталды. Мұнда да кейбір оқу мақсаттары мен зертханалық жұмыстар қысқартылды. 11-сыныпта 3 зертханалық жұмыс, 1 модельдеу сабағы берілген.

  • Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың нормативтік талаптарына сүйеніп, бөлім бойынша жиынтық бағалаудың саны

 «Биология» пәні бойынша білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығымен бекітілген Орта, техникалық және кәсіптік, орта

білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларына сәйкес жүргізіледі.

 Формативті бағалау, БЖБ және ТЖБ нәтижелері бойынша білім алушыларға тоқсандық оқу жетістіктерін бағалау кезінде ескерілетін балдар қойылады. (9-тармақпен толықтырылды. Жаңа редакцияда ҚР Білім және ғылым министрінің 12.05.2022ж №193 бұйрығы)

 БЖБ үшін максималды балл 5-11 (12) сыныптарда кемінде 7 және 20 балдан артық емес болуы керек.. (14-2-тармақпен толықтырылды. Жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 12.05.2022ж №193бұйрығы)

«Биология» оқу пәнінен бөлімдер бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) қарастырылған. 16.2-16.3-кестелерде бөлім бойынша жиынтық бағалау саны берілген.

16.2-кесте. «Биология» пәнінен жаңартылған мазмұн бойынша БЖБ саны

Сынып

БЖБ саны

1-тоқсан

7

3

3

3

3

8

3

2

3

3

9

3

3

3

3

ЖМБ 10

2

3

3

3

ҚГБ 10

1

1

1

1

ЖМБ 11

2

3

3

3

ҚГБ 11

1

1

1

1

16.3-кесте. Төмендетілген оқу жүктемесі бойынша БЖБ саны

Сынып

БЖБ саны

1-тоқсан

7

1

1

1

1

8

1

1

1

1

9

1

1

1

1

ЖМБ 10

2

3

3

3

ҚГБ 10

2

3

3

3

ЖМБ 11

3

3

3

2

ҚГБ 11

2

3

3

3

  •  Оқу пәнінің мазмұнына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларына сәйкес зертханалық, практикалық және модельдеу жұмыстардың саны

Практикалық дағдылар биологиялық білім беру мазмұнының маңызды бөлігі болып табылады.

Сабақта үлкейткіш құралдарды қолдану, аспаптармен және препараттық инемен жұмыс, уақытша микропрепараттар дайындау, оларды микроскоппен қарап, анықтау сияқты іс-әрекеттер де тәжірибелік дағдыларға жатады.

«Биология» пәнін оқыту зияткерлік немесе ақыл-ой дағдыларын дамытуды қамтиды. Мысалы, таным процесін жетілдіруге бағытталған атау, сипаттау, негіздеу, анықтау, салыстыру, жалпылау және т. б. сипаттамалар бар.

Білім алушылар тәжірибе жұмыстарын орындау кезінде алған деректердің негізінде жаңалықтар ашады, табиғаттағы заңдылықтарды өз бетімен табады, деректерді өңдеу, нәтижелерді талқылау, жоспарлау мен өз зерттеу сұрағына жауап іздеу үшін өзінің зерттеу жұмысын жүргізу жұмыстарын үйренеді.

Зертханалық және практикалық жұмыстардың саны төмендегі кестеде берілген.

 16.4-кесте. 7-11 – сыныптарға «Биология» пәні бойынша модельдеу және зертханалық жұмыстар саны

Сыныптар

Зертханалық жұмыстар

Моделдеу

Зертханалық жұмыстар

Моделдеу

Жаңартылған мазмұн бойынша

Төмендетілген оқу жүктемесімен

7

14

4

12

2

8

14

2

9

2

9

8

6

5

4

10 ЖМБ

8

4

4

3

10 ҚГБ

5

1

5

1

11 ЖМБ

13

3

4

2

11 ҚГБ

7

2

7

2

Нәтижесінде білім алушылар биология сабақтарында практикалық тапсырмаларды шешу үшін білім мен дағдыларды қалыптастыруға бағытталған қоршаған ортаны дербес зерттейді.

  • Үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен оқу пәні бойынша жүргізілетін элективтік курстар

Үлгілік оқу жоспарына (төмендетілген оқу жүктемесімен) сәйкес, 10-11 – сыныптарға (қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бағыттағы) вариативтік компонентке 8 сағат бөлінген, оның ішінде инварианттық компоненттен таңдау пәндеріне 4 сағат, элективті курстарға 3 сағат берілген (1 сағат спорттық ойындар). Осыған байланысты «Биология» пәнінен де вариативтік компонент есебінен курс жүргізуге болады. Курс бағдарламасын пән мұғалімі өзі әзірлейді. Әрі қарай «Биология» пәнінен элективті курстарға ұсыныс ретінде бірқатар тақырыптар тізімі беріледі.

Қолданбалы курстарға немесе таңдау курстарына ұсынылатын тақырыптар:

  • Биологиялық модельдер және қолданбалы есептер;
  • Дұрыс тамақтанудың денсаулықты сақтаудағы ролі;
  • Экологиялық этика;
  • Биологиялық белсенді қоспалар және олардың денсаулыққа әсері;
  • Үй іргесіндегі телім;
  • Денсаулықты күту және нығайтудың негізгі аспектілері;
  • Нанотехнология жетістіктері т.б.
  • Оқу пәні мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде қарастырылатын бүгінгі күнде өзекті әдістемелік тақырыптар

«Биология»пәнібойыншаәдістемелікбірлестіктеқарастыруүшін ұсынылатын өзекті мәселелер мен тақырыптар:

  • Медициналық оқу орнына даярлау сапасын арттыру тәсілдері;
  • Биологияны оқытудың отандық әдістемелері;
  •  РеспубликалықжәнеХалықаралықолимпиадаларғадайындау жұмыстарын ұйымдастыру;
  • «Биология» пәнін оқыту процесінде тәрбие аспектілерін қамту әдістері;
  •  Шығармашылықтыталапететінтапсырмаларарқылыжеке қабілеттерін дамыту.
  • Пән мазмұнының және оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру

«Биология» пәнінің мазмұны тірі табиғат туралы білім берумен қатар, бойында адамгершілік құндылықтарға негізделген тәрбие аспектілерін де қамтиды. Биологиялық білім беру білім алушыларды табиғатты сүюге, қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеп, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға бағытталған.

«Биология» пәнінің мазмұны қамтитын тәрбие элементтері:

адамгершілік тәрбие,экологиялық тәрбие, дене тәрбиесі, гигиеналық тәрбие, патриоттық тәрбие.

Экологиялық тәрбиенің жаңа құндылықтар жүйесі:

  • табиғаттың моральдық-этикалық бағалауының өзгеруі;
  • экологиялық білім мен дағдыларды қалыптастыру;
  • экологиялық білімді, экологиялық ойлауды қалыптастыру;
  • табиғатты тұрақты құндылық ретінде түсіну;
  • адамды табиғаттың органикалық бөлігі ретінде түсіну.

Экологиялық білім мен тәрбие беру «Биосфера, экожүйе, популяция»,

«Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері» бөлімшелерінде қарастырылған. Экожүйеге жағымсыз әсер ететін адамзаттың іс-әркеттері, биологиялық әртүрлілікті сақтаудың маңызы, озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру арқылы білім алушының табиғатқа деген жанашырлық сезімін оятып, қоршаған ортаны қорғауға баулу басты міндеттердің бірі болып есептеледі.

Дене тәрбиесіне қатысты оқу мақсаттары «Тірі организмдердің көп түрлілігі, құрылымы мен қызметтері» бөлімінде берілген. Мысалы, «Қоректену» бөлімшесінде ас қорыту жолы ауруларының алдын алуға, «Заттардың тасымалдануы» бөлімшесінде дене жаттығуларының денсаулыққа әсері, аурулардың алдын алуындағы вакцинаның ролі қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың айырмашылығы туралы, тыныс алу мүшелері ауруларының себептері мен олардың алдын алу жолдарын түсіндіру арқылы зиянды әдеттерден аулақ болуға тәрбиелейді.

«Қозғалыс»бөлімшесіндесымбаттыңбұзылуымен жалпақтабандылықтың алдын алуда спортпен айналысудың пайдасы зор екенін саналарына сіңіру қажет.

Патриоттық тәрбие «Биология» пәнінде «Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері» бөлімшесінің Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың өсімдіктері, Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру тақырыптарында көрініс табады.

«Микробиология және биотехнология» бөлімшесіндегі ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу тақырыптары арқылы құрт, ірімшік, айран секілді қазақтың ұлттық тағамдарын дәріптеп, ұлтқа деген сүйіспеншілікті арттыруға көңіл бөлген дұрыс болады.

Гигиеналық тәрбие мәселесі де пән мазмұнында оқу мақсаттарымен берілген. Мысалы, бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу, жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы, сифилис, гонорея сияқты жыныстық жолмен берілетін аурулардың алу үшін салауатты өмір салтын ұстануға баулумен қатар, білім алушылардың бойында адамгершілік құндылықтарын дарытуды мақсат ету керек.

  • Жалпыға міндетті білім беру стандартындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 71 және 72-тармақтарына сәйкес «География» жаратылыстану-математикалық және қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы оқытудың тереңдетілген деңгейіндегі оқу пәндеріне жатады.

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы

№ 348 бұйрығымен бекітілген Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының 34-тармағына сәйкес 10-11 сыныптарда «География» оқу пәні екі оқыту бағыты бойынша сабақтар өткізу кезінде білім алушылар санына қарамастан қалалық, ауылдық білім беру ұйымдарында, шағын жинақталған мектептерде сабақ өткізу кезінде сыныпты топтарға бөлуге жол беріледі.

  •  Үлгілік оқу жоспарындағы оқу пәніне байланысты енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген Орта білім беру ұйымдары (бастауыш, негізгі орта және жалпы орта) қызметінің үлгілік қағидаларының 24-тармағына сәйкес білім беру ұйымдары меншік түріне және нысанына қарамастан оқу процесі жүзеге асырылатын үлгілік оқу жоспарларын, оның ішінде қысқартылған оқу жүктемесі бар жоспарларын дербес таңдайды. (өзгерістер мен толықтырулар 2021 жылғы 29 желтоқсандағы № 614 бұйрығымен енгізілді).

 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларына сәйкес «География» міндетті пән болып табылады. (өзгерістерімен және толықтырулар ҚР Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 26 қаңтардағы №25 бұйрығымен енгізілді, 6, 87, 88- қосымшалар).

Оқу жоспарлары бойынша «География» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:

  • 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
  • 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
  • 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
  • ЖМБ, 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
  • ҚГБ, 10-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • ЖМБ, 11-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 72 сағатты;
  •  ҚГБ, 11-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты құрайды.

Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің (төмендетілген оқу жүктемесімен) үлгілік оқу жоспарларына сәйкес, 16, 22, 23-қосымшалары, үлгілік оқу бағдарламасы бойынша оқу жүктемесі 7-, 8-, 9-, 10-11- (ЖМБ) сыныптарда аптасына 1 сағатқа төмендетілді.

Үлгілік оқу жоспары (төмендетілген оқу жүктемесімен) бойынша

«География» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:

  • 7-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • 8-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • 9-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 36 сағатты;
  • ЖМБ 10-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 108 сағатты;
  • ҚГБ 10-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 108 сағатты;
  • ЖМБ 11-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 108 сағатты;
  • ҚГБ 11-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 108 сағатты құрайды.

Оқу жылының ұзартылуына байланысты пайда болған қосымша сағаттарды қайталау, өткен материалды бекіту және күрделі тақырыптарды зерттеу үшін пайдалану ұсынылады.

  •  Оқу пәнінің мазмұны бойынша Үлгілік оқу бағдарламаларына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

2022-2023 оқу жылында «География» пәні бойынша оқу процесін ұйымдастыруда келесі оқу бағдарламаларын басшылыққа алынады:

  •  Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 25 қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9- сыныптарына арналған «География» пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы;