Магнит өрісі. Бұранда ережесі. Магнит индукция векторы. Физика, 10 сынып, сабақ жоспары.

І. Ұйымдастыру

Тақырыпқа байланысты оқу мақсаттары туралы мағлұмат беру /1-2 слайд/

ІІ. Өткен сабақтарда оқылған материалдарды еске түсіру

Топқа бөлу"Ой қозғау"- 1. Тұрақты магниттер дегеніміз не?2. Магниттің қанша полюсі бар?3. Аспан денелерінде магнит өрісі бола ма?4. Аномалия ұғымына түсінік5. Оңтүстік /солтүстік/ полюс қалай белгіленеді?

Сабақты меңгеру үшін мына тақырыптармен таныс болуы керек: /3-14 слайд/

Магниттік өрістердің сипаттамасына талдау жасаған соң, оқушыларға тогы бар өткізгішке әсер ететін күштің қалайша өрістің кернеуін (магнит өрісінің тығыздығы) өлшеу үшін қалай қолданыла алатындығы көрсетіледі. Бұл үшін тесла пайдаланылады. Тогы бар өткізгіштерге әсер ететін күштердің мысалдары санды түрде F = BILsinα теңдеуі арқылы зерттелген және оқушылар қарапайым теңдестірілген токтармен танысады. Зарядталған бөлшектердің еркін қозғалатын түйіндеріне әсер ететін күштер, мысалы электронды-сәулелік түтіктегі немесе жұқа сәулелік түтіктегі ауытқушылық, F = QBVsinα теңдеуін қолданумен есептеледі және бөлшектердің түйіндерінің траекторияларын түсіндіру және болжау үшін қолданылады. Тараудың соңында оқушылар ферромагниттік ядроның рөліне ерекше назар аудара отырып қарапайым магниттің күшіне әсер ететін факторларды зерттейді.

(D/T) Оқушыларға қарапайым демонстрацияларды пайдалана отырып, магнит өрістерінің сипаты мен әсерлері туралы ескерту. Мысалы: ферромагниттік нысандарды тарту үшін тұрақты магниттер мен электромагниттерді пайдалану және электромагниттің күші ол арқылы өтетін токқа байланысты екендігін көрсету. Магнит өрісін көрсету және Жердің магниттік өрісін оқып үйрену үшін кішкентай компастардың қалай қолданыла алатындығын көрсету. Соңында тогы бар өткізгіштің өзі қоршаған кеңістікте магнит өрісін тудыратынын (Эрстед тәжірибесі) көрсету.

(D) Күшті магниттің полюстері арасындағы ұзын әлсіз сымдарын пайдалана отырып тогы бар өткізгішке күштің әсерін («тебіліс әсерін») көрсету. Сымда тұрақты ток ағыны қосылған кезде магниттік өріс пен токтың екі сызығына да 90 градустық бұрыш бағытында «тербелістер» басталады. Бұл бағытты Флемингтің сол қол ережесінің (ФСҚЕ) көмегімен болжауға болады.

(E)Жіңішке оқшауланған сымның кесіндісі батырмалы ажыратқышқа қосылатын қарапайым тәжірибені жүргізуге болады. Егер де сым тұрақты магниттердің полюстері арасымен өтетін болса, ол ажыратқыш тұйықталған кезде секіретін болады. Егер де ажыратқыш тез арада сөндірілмесе, ол қызатындығын және қуат көзі элементтері де қызатындығын есте сақтау!

(D) «Тебіліс әсерінің» магнит өрісіндегі тогы бар катушкаға бұрылыстық әсерді алу үшін пайдалануға болатындығын көрсету. Бұл тұрақты тогы бар қарапайым қозғалтқыш принципі. Осындай қозғалтқыштың жұмысын көрсету.

(T) Тогы бар өткізгішке әсер ететін күштің токқа және өріске перпендикуляр өткізгіш қимасына тура пропорционалдығын анықтау. Осы қиманың өріске перпендикулярлығы идеясы sinα-ға тәуелділікке алып келуі мүмкін, өйткені бұл α = 90⁰ болғанда максимальді түрде мүмкін.

(f) F = BILsinα теңдеуінің көмегімен сандық мәселелерді анықтау, тогы бар өткізгіштерге немесе магниттік өрістің тығыздығына әсер ететін күштерді есептеу.

Осы бейне фильм электр потенциалын мен потенциалдар айырымы арасындағы байланысты түсіндіру үшін пайдалы болуы мүмкін:

Бұл видео «тебіліс әсерін» жай көрсетілімін көрсетеді және Флемингтің сол қол ережесін қалай қолдану керектігін көрсетеді:

http://www.youtube.com/watch?v=U9RezsWnPYs

Бұл клип тұрақты токтагы щеткалары мен коммутаторы бар қарапайым қозғалтқышты көрсетеді:

http://www.youtube.com/watch?v=Ue6S8L4On-Y&feature=related

ІІІ. Тақырыпты бекіту.

Оқушылар шағын топпен жұмыс жасайды. Топқа бөлінудің жолдары:

Әр оқушы карточкалардың кез келген біреуін таңдайды. Карточкалардың суреттері /төменде көрсетілгендей/ төмен қаратылып, төңкеріліп қойылады. Әр оқушы бір карточкадан алады. Физикалық шамалар белгілері жазылған карточкаға ие болған оқушы кімде осы бейнелердің өлшем бірлігі және қандай аспаппен оны анықтауға болатынын біліп тауып, топ құрады. Мысалы, таразымен массаны өлшейді, m әрпімен белгіленеді және өлшем бірлігі - кг.

1 тапсырма

/Әр топ өз жауабын береді/

Оқушылар барлық магниттік өрістерді, тіпті тұрақты магниттердің ішінде де, қозғалатын зарядтар тудыратынын, және магниттік күштердің зарядталған бөлшектердің қозғалысына, тіпті ферромагниттік материалдардың ішінде де, әсер ететіндігін көрсетеді.

2 тапсырма

Оқушылар магнит өрісін көрсетуде магниттік ағынның тығыздығын күш сызықтарының тығыздығына арақатыстығын белгілей алуы тиіс (электр өрісі кернеулігі мен электр өрісі сызығының тығыздығының баламасы бойынша).

3 тапсырма

Оқушылар не солтүстік полюстерде, не болмаса оңтүстік полюстің шетінде болатын, немесе электрлік контурды қалыптастыратын күштердің сызықтарын пайдалана отырып өрісті көрсетіп сызады. Олардың бағыттары болжанатын еркін солтүстік полюстегі күштің бағытын білдіреді.

Интерактивтік тақтасында «Техникалық қауіпсіздік ережесін сақта!» «Соблюдай технику безопасности!» «Follow the Rules Health and safety!» деген сөйлем жазылып тұрады. Қауіпсіздік ережелерін естеріңе салып отыру.

Келесі жетістік критерийі бойынша бірін-бірі бағалау:

• магнит өрісінде тогы бар өткізгішке күш әсер ететінін түсінеді;
• сол қол ережесін біледі;
• F=BILsinα формуласын біледі және қолдана алады;
• магнит индукция мен оның өлшем бірлігінің физикалық мағынасын түсінеді;
• тогы бар өткізгішке әсер ететін күштің токқа және өріске перпендикуляр өткізгіш қимасына тура пропорционалдығын анықтай алады;
• магнит өрісін көрсетуде магниттік ағынның тығыздығын күш сызықтарының тығыздығына арақатыстығын белгілей алады

IV. Бекіту тапсырмалары

Презентация /15-25 слайд/

V. Өзіндік жұмыс

VI. Үйге тапсырма беру

VII. Рефлексия

Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.