Селекциядағы қолдан сұрыптаудың маңызы. Биология, 8 сынып, сабақ жоспары.

Алма түрлерін мұқият қараңыз

Қандай белгінің өзгеруі айқын көрінеді?

Өзгергіштіктің ауыршаруашылық үшін маңызы қандай?

Алманың 7000 түрлі іріктемесін алу қалай мүмкін болған?

Сабақтың тақырыбы: Қолдан сұрыптаудың селекциядағы маңызды.

Сабақтың мақсаты:

ағзалар селекциясында қолдан сұрыптаудың рөлін түсіндіру

Бағалау критерийлері:

Қолдан сұрыптау

Адамның белгілі бір мақсатқа сай өсімдік іріктемелері мен жануарлардың қолтұқымдарын шығарып алуы.

Табиғи жүгері аралық формалар заманауи жүгері іріктемесі

Белгілерді сипаттаңыз

мысалы

дәм,

мөлшері,

Ауруға төзімділігі,

өнімділігі.

…өнім-өсіру барысында алынған алма саны

Қолдан сұррыптаудың кезеңдері

1. Нақты мақсатқа сай келетін белгілерді іріктеу

2. Дараларды белгілерге сай будандастыру

3. Мақсатқа сай белгілерге ие ұрпақты іріктеп алып, өсіру

4. Бірнеше ұрпаққа осы іріктеуді жалғастыру арқылы сапаны арттыру

Қолдан сұрыптау

Қолдан сұрыптаудың нәтижесінде адам тек өз кажетіне жарайтын пайдалы колтұқымдар мен іріктемелерді шығарады.

Жаңа іріктемелер мен қолтұқымдар шығару жұмысында адам организмдер белгілерінің өзгеруін негізге алады.

Мұндай өзгерістер біртіндеп жинақтала түседі де, ол айқын емес (мутациялық) өзгергіштіктң пайда болуына жол ашады.

Қолдан сұрыптау тиімді болу үшін, көбірек даралар арасынан таңдау жұмыстары жүргізіледі.

Қолдан сұрыптау

Қолдан сұрыптау - адамның әсерімен болатын сұрыптау. Тұқымқуалаушылық және өзгергіштік негізінде жаңа бағалы түрлер мен сорттар қарастырылады, ол сорттар тұқым шаруашылығы үрдісімен сақталып отырады.

Биязы жүнді қой

Ф.М.Мұханбетқалиевтің басшылығымен дүние жүзі бойынша алғаш рет трансплантация әдісімен қозы алынды. Ол аустралияның биязы жүнді қойының ұрығымен жергілікті қойды ұрықтандырды.

Қазақстандағы жануарлардың қолтұқымдары

Қазақтың Ақ бас сиыры қазақтың жергілікті сиырын қалмақ бұқасымен бұдандастырып, одан алынған ұрпақты Герофорт тұқымымен шағылыстыру арқылы алынған.

Қырдың қызыл сиыры — Солтүстік Қазақстанда шыққан бұл тұқым қазақтың жергілікті сиырын Швицкий бұқасымен бұдандастыру арқылы алынған.

Симменталь ірі қара малы және Әулиеата ірі қара малы тұқымдары бар

Жылқылардың тұқымдары:

1. Қостанай жылқысы

2. Көшім жылқысы

3. Мұғалжар жылқысы

Қазақстандағы бір қолтұқым мен бір іріктемені зерттеңіз

Олардың маңызды белгілері туралы талқылаңыз

Қалай қолданылатындығына тоқталыңыз.

Бұл белгілердің маңыздылығына дәлелдер келтіріңіз.

 Сыныпта таныстырыңыз.