Мұрат Мөңкеұлы «Сарыарқа» өлеңі. Қазақ әдебиеті, 8 сынып, дидактикалық материал. 10-сабақ.

http://info-4all.ru/kk/%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82/literaturnie-zhanri-vidi/

Әдеби жанрлар: түрлері

Лирикалық жанрлар

Өлең - салыстырмалы түрде кішігірім көлемдегі лирикалық туынды, бұл бір немесе басқа өмірлік жағдайлардан туындаған адамдық тәжірибелерді білдіреді.

Элегия - ақынның қайғылы ойлары, сезімдері мен көріністері поэтикалық түрде киінген лирикалық поэзияның жанры.

Эпиграмма кішкентай сатиралық поэма.

Song - белгілі бір идеологиялық және эмоциялық қарым-қатынастарды білдіретін жазбаша поэзияның жанры; кейінгі музыкалық өңдеуге негіз болады.

Одa - лирикалық поэзияның жанры; салтанатты, қайғылы, даңқты жұмыс. Олардың түрлері: мадақтау, мерекелік, жыртқыш.

Романс - лирикалық кейіпкердің тәжірибесін, көңіл күйін, сезімін көрсететін кішкентай лирикалық поэма; музыкаға қосылуы мүмкін.

Эпикалық жанрлар

Роман - әңгіме әдебиетінің өзіндік түрі; бір немесе бірнеше кейіпкерлердің тағдыры, өмірлік құбылыстардың шеңбері, дамудағы деректер туралы эпостық түсініктеме болып табылатын уақыт пен кеңістікте жұмыс жасалды: үлкен көлемде бірнеше сюжеттік желілер қатынаста бірнеше кейіпкерлердің тағдыры

Тарих - эпикалық проза жанры; Өмірдің көлемі мен қамтуы бойынша орташа. орташа көлемі бір тарих сызығы бір батырдың, бір отбасының тағдыры әңгімелеушінің түсіндірушісі сюжетдегі жазба таралуы.

Тарих - әңгіме әдебиетінің кішкентай түрі; Адам өмірінде жеке оқиға бейнелейтін шағын өнер туындысы. Сюжеттік = әңгіме (кең түсінік, әңгіменің нұсқасы ретінде қысқаша әңгіме) кейіпкердің өміріндегі бір шағын эпизод оқиғасы.

Эссе - эпикалық әдебиеттің шағын формасы жанры, оның басты ерекшелігі - құжаттық, түпнұсқалық, жалғыз, жылдам дамып келе жатқан қақтығыстардың болмауы, имидждің дамыған сипаттағы сипаты. Ол қоршаған ортаның азаматтық және моральдық жай-күйі мәселелерімен айналысады және ұлы когнитивті әртүрлілікке ие.

Лирикалық эпикалық жанрлар

Баллада - лирикалық-эпикалық поэзияның бір түрі; ақын өзінің сезімін, ойларын ғана емес, сонымен қатар осы оқиғаларды тудыратын нәрсені бейнелейтін шағын сюжеттік өлең.

Өлең - лирикалық-эпикалық поэзияның тамаша түрі; актерлер, оқиғалар мен лирикалық, аңызшы қабылдау және бағалау арқылы олардың ашу әңгімелеу сипаттамаларының комбинациясы негізінде баяндау немесе лирикалық әңгіме бар үлкен поэма жұмыс.

Драмалық жанрлар

Трагедия - өткір, қайшылықсыз өмірлік қақтығыстарға негізделген драманың бір түрі; кейіпкердің кейіпкері оны өлімге түрткі болатын теңсіз, шиеленіскен күресте көрінеді.

Комедия - кейіпкерлердің, комикстердің, комические формалардың көрінісі болатын драма түрі. мұнда адамдық құбылыстар мен өмірдің теріс аспектілерін анықтайды

Драма - бұл күрделі қақтығысты, актерлер арасындағы күресті бейнелейтін әдеби шығарма.

Поэзиялық сценарий - әдеби және драматикалық шығарма, оның пьесасы ырғақты түрде өлеңдер сегменттеріне бөлінеді. Бұл керемет ерекшелігі сценарийдің басқа түрлерінен ақындық сценарийді айтарлықтай ерекшелендіреді және оған ерекше, көркемдік ерекшелігі береді. Поэзиялық сценарийдің үш негізгі ерекшелігі бар: суреттер қысқа әрекеттің ерекше динамизмі.

https://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5

Әңгіме,  әдебиетте  — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.

Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді. Оқиға көбіне бірінші жақтан баяндалып, әңгімешінің оқиғаға тікелей қатыстылығын көрсетеді.  Б.Майлин,  М.Әуезов,  Ғ.Мүсірепов  тағы басқа.

Әңгімелері –  қазақ әдебиетіндегі осы жанрда жазылған үздік шығармалар.

Қазіргі әңгіменің бастаулары халық ауыз әдебиетінде жатыр. Сонау көне заманнан-ақ халық өзінің тұрмыс-салты, күнделікті тіршілігі жайлы ауызша әңгімелер туғызып отырған. Мұндай әңгімелер бір рет қана айтылып қоймай, әр жерде, жиын болған кезде айтылған да, ондағы оқиға бірте-бірте тұрақты сюжетке айналған. Сөйтіп, ауыз әдебиетіндегі дәстүрлі жанрға айналған. Жеке адамның басынан өткен оқиға ретінде айтылатын мұндай әңгімелерді халықаралық фольклортануда меморат деп атайды.