Экономиканың аралас түрі. Дүние жүзі тарихы, 11 сынып, дидактикалық материал.

Дидактикалық материал 1.1

Аралас экономиканың шығуы.

Нарықтық экономика XIX ғасырдың басында үлкен қиындықтарды бастан өткерді. Жалақының төмендігі, жоғары жұмыссыздық, жұмыс уақытының тұрақты болмауы - осының бәрі көптеген елдерде халықтың наразылығын тудырды. 1920 жылдардың аяғы мен 1930 жылдардың басында бүкіл Батыс әлемі Ұлы Депрессияны бастан кешірді, нәтижесінде қаржы-ақша жүйесі бұзылды. Оларды банкроттық пен жаппай жұмыссыздықтың жалпы толқыны басты. Бұл жағдай нарықтық экономикаға жұмысшылар мен кәсіпкерлер тарапынан сенімсіздік тудырды. Болашақта әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделері белгілі бір дәрежеде аралас экономикалық жүйемен біріктірілді. Аралас экономика дегеніміз нарықтық механизмге сүйене отырып, жеке сектор нарықтық механизммен басқарылатын экономиканың ұйымы, ал мемлекеттік институттар мен үкімет нарықтық механизмге сүйеніп, директивалар мен фискалдық тұтқалар арқылы экономикаға әсер етеді.

Аралас экономиканың алғашқы идеялары ХХ ғасырдың басында пайда болды, бірақ олар туралы даулар әлі де жалғасуда. Бұл саладағы жетекші ғалымдардың бірі - М. Алле, нарықтық экономика «барлық мәселелерді шешуге арналған панацея емес» 5, өйткені ол қоғамның барлық мүмкіндіктерін пайдаланбайды.

Бірақ бұл пәннің дамуына ең көп үлес қосқан Дж. М. Кейнс. Ол нарық сәтті дамып, үкіметтің араласуынсыз және ақша-кредит саясатынсыз өзін-өзі реттеумен айналысатындығын дәлелдеді. Бұл бағыт кейнсианизм деп аталды, кейінірек ол нео-кейнсианизм және пост-кейнсианизм деп бөлінді.

Нео-кейнсианизмді жақтаушылар жұмыспен қамту, инфляция және экономикалық өсуге баса назар аударды. Олардың қатарына Р. Харрод, Э.Домар, П.Самуэлсон және басқалары жатады. Пост-кейнсианизмді жақтаушылар Дж. Робинсон және П.Сраффа сияқты адамдар табысты бөлу және бәсекелестік мәселелерін көбірек зерттеді.Болашақта неоклассицизм бірқатар өзгерістерге ұшырады, нәтижесінде монетаризм, жаңа классикалық экономика және қоғамдық таңдау теориясы сияқты бағыттар қалыптасты.

Фридман бастаған монетаристер нарық өзін-өзі реттей алады деп сенді, сондықтан мемлекеттің экономикадағы рөлін барынша азайту керек. Жаңа классикалық экономика өкілдері салықты төмендетуді және жеке кәсіпкерлерге көбірек бостандықтар мен мүмкіндіктер беруді ұсынады, бұл бюджетті ынталандыруға көмектеседі.

Бьюкенен бастаған қоғамдық таңдау теориясының жақтаушылары адамның кез келген қызмет саласында өз пайдасын барынша арттыруға ұмтылуына аса маңызды мән берді. Сондықтан мемлекет қоғамдық мүдделерге қамқорлық жасау үшін ғана бар.