Аллельдік және аллельдік емес гендердің өзара әрекеттесуі. Эпистаз. Комплементарлық. Полимерия. Биология, 10 сынып, сабақ жоспары.

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:

Мектеп: ХББ НЗМ, Қызылорда қаласы

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Тәжі Р.Б.

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Аллельдік және аллельдік емес гендердің өзара әрекеттесуі. Эпистаз. Комплементарлық. Полимерия

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

• Аллельді және аллельді емес гендерінің өзара әрекеттесуін салыстыру

 Бағалау критерийлері

• гендердің өзара әрекеттесу түрлері және олардың көптеген әрекеттері туралы білімді қалыптастыру;
• түсініктерді қалыптастыру: толық емес доминанттылық, кодоминанттылық, плейотропия,эпистаз, комплементарлық.
• ұсынылған генетикалық схемалар бойынша қорытынды жасауға үйрету;
• генетика бойынша міндеттерді шешу практикасын жалғастыру.

 Тілдік мақсаттар

Пәнге тән лексика мен терминология:

• Ген
• Аллель
• Эпистаз
• Полимерия

Комплиментарность

Құндылықтарды дарыту:

Коммунативтік қарым қатынас.Топпен жұмыс жасай білу, достық қарым-қатынастарды қамтамасыз ету жәна бірлескен ортада жұмыс істеу үшін коммуникативтік қасиеттерді дамыту : колоборативті ортада басқа оқушылардың әлеуметтік, мәдени, этикалық қарым-қатынаста болатын дағдыларын дамыту.

«Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы. Оқушылардың академиялық білімге деген қызығушылығын қалыптастыру, Отанымыздың игілігі үшін өмір бойы оқуға ынталандыру, сабақтың элементтері өзін-өзі тәрбиелеуге, өзін-өзі тануға, оқушыларда сыни ойлауын дамытуға жәна білім берудегі үш тілдік саясатты іск асыру .

Сабақтың моральдық аспектісі: оқуға деген жауапкершілікті сезіну; басқаларға құрметпен қарауға үйрету, жаһандық азаматтылыққа тәрбиелеу.

 Пәнаралық байланыстар:

Физика, химия

 АКТ қолдану дағдылары:

Ғаламтордан қажетті мәліметтерді жинақтау

Бастапқы білім

Оқушылар осы бөлімшеде оқуға қол жеткізе алуы үшін қажет болатын білім, дағды, түсіну немесе тәжірибе.

Сабақ барысы

Жоспарланатын қызмет

Ынтымақтастық атмосферасын құру.

Бейнелерді көру арқылы сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтау.

Басты проблемалық мәселелері:

- Ген деген не?

- Гендердің өзара әрекеттесуі деген не?

- Гендердің өзара әрекеттесуінің қандай түрлері бар?

-Неге ұрпақтарында олардың ата-аналарына тән емес белгілер пайда болады?

Бейнекөрсетілім тамашалау.

Терминологиялық жаттығу

Әрі қарай менің ойларым…

тұқым қуалаушылық туралы ғылым........

генетика туралы ғылымның негізін қалаушы…

генетиканың негізгі әдісі........

бұл гендері.......................

қарама-қарсы функциялары.....

индивидуалдар, олар бір түрі гаметалар ......

дарақтар әр түрлі гаметалар береді....

басым сызық.............

денедегі барлық гендердің жиынтығы………

барлық сыртқы және ішкі жиынтық .....

теңдеулер дарақ, бір біріне мүлдем ұқсамайтын .....

W) жаңа тақырыпқа кіріспе. - Ген деген не?'

Мұғалім ген туралы, гендер мен олардың түрлері туралы ақпаратты қысқаша толықтырады

Плейотропия және кодоминанттылық туралы түсінік:

Жеке жұмыс.

Доминантты және рецессивті эпистазға арналған тапсырмаларды орындау.

Тапсырма 1:

Қоян жүнінің боялуы (альбинизмге қарама-қарсы) доминантты генмен анықталады. Түстің түсі басқа хромосомада орналасқан басқа генмен бақыланады және сұр түсті қара түстен басым (қоян-альбиностарда гендер түсі өзін көрсетпейді).

Қара түсті генді алып жүретін альбинос, қояннан туған сұр қоянның айқасуынан алынған гибридті формалар қандай белгілер болады?

Шешуі:

* А-түстің болуы, a-түстің болмауы (альбинизм)

* B-сұр түс, b-қара түс

* Р: a a a a AAB × AABB

* G: АВ, аВ аb

* F: АаВb, ааВb

сұр альбинос

Тапсырма 2:

Пиязда доминант гені а шамдарда (а – түссіз баданалар) түстің болуын, ал ген В (b) шамдардың түсі (қызыл түс сары түсті басым).

Қызыл және сары шамдары бар өсімдіктер өзара қырқылды. Алынған ұрпақта түссіз, қызыл және сары шамдары бар өсімдіктер болды. Ата-аналық формалар мен ұрпақтардың генотиптерін анықтаңыз

Шешуі:

A-түстің болуы, a-түстің болмауы

B-қызыл түс, b-сары түс

Бағалау критерийі:

-Доминанттылық және рецессивтілік эпизтазға байланысты есептерді дұрыс шығарады;

-Таңбалар мен символдарды дұрыс қолданады;

-Есеп жауабы тақтада көрсетіліп, өзін-өзі бағалау жүргізіледі;

Жұптық жұмыс:Кестені толтыр

Бағалау критерийі:

-Эпистаз түрлерін біледі;

-Кестедегі бос орындарды дұрыс толтырады;

-Жұп аралық бағалау;

Кері байланыс

Үйге тапсырма:

G) Ген туралы көрсетілім дайарлап келу;

Қосымша ақпарат

Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Үлгерімі төмен оқушыларға ұлпаларды анықтауда кіліт сөздерді ұсынамын. Ойлау қабілеті жоғары оқушыларға ұлпа құрылысының қызметіне қандай байланысы бар екенін түсіндіруді сұраймын.

• Тапсырмаларды орындауы
• Формативтік тапсырма

Сыныпта өзін ұқыпты ұстау. Ток көздерінен абай болу.

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жүзеге асырымды болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Жалпы бағалау

Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)?

1:

2:

Қандай екі мезет сабақты жақсарта алар еді (сабақ берумен оқытуды қарастырыңыз)?

1:

2:

Мен сабақтан топпен жекелеген адамдар туралы маған келесі сабаққа дайындалуға көмек беретіндей не білдім?

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:

Мектеп: ХББ НЗМ, Қызылорда қаласы

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Тәжі Р.Б.

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Аллельдік және аллельдік емес гендердің өзара әрекеттесуі. Эпистаз. Комплементарлық. Полимерия

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

• Аллельді және аллельді емес гендерінің өзара әрекеттесуін салыстыру

 Бағалау критерийлері

• гендердің өзара әрекеттесу түрлері және олардың көптеген әрекеттері туралы білімді қалыптастыру;
• түсініктерді қалыптастыру: толық емес доминанттылық, кодоминанттылық, плейотропия,эпистаз, комплементарлық.
• ұсынылған генетикалық схемалар бойынша қорытынды жасауға үйрету;

 Тілдік мақсаттар

Пәнге тән лексика мен терминология:

• Ген
• Аллель
• Эпистаз
• Полимерия

Комплиментарность

Құндылықтарды дарыту:

Коммунативтік қарым қатынас.Топпен жұмыс жасай білу, достық қарым-қатынастарды қамтамасыз ету жәна бірлескен ортада жұмыс істеу үшін коммуникативтік қасиеттерді дамыту : колоборативті ортада басқа оқушылардың әлеуметтік, мәдени, этикалық қарым-қатынаста болатын дағдыларын дамыту.

«Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы. Оқушылардың академиялық білімге деген қызығушылығын қалыптастыру, Отанымыздың игілігі үшін өмір бойы оқуға ынталандыру, сабақтың элементтері өзін-өзі тәрбиелеуге, өзін-өзі тануға, оқушыларда сыни ойлауын дамытуға жәна білім берудегі үш тілдік саясатты іск асыру .

Сабақтың моральдық аспектісі: оқуға деген жауапкершілікті сезіну; басқаларға құрметпен қарауға үйрету, жаһандық азаматтылыққа тәрбиелеу.

 Пәнаралық байланыстар:

Физика, химия

 АКТ қолдану дағдылары:

Ғаламтордан қажетті мәліметтерді жинақтау

Бастапқы білім

Оқушылар осы бөлімшеде оқуға қол жеткізе алуы үшін қажет болатын білім, дағды, түсіну немесе тәжірибе.

Сабақ барысы

Жоспарланатын қызмет

Ресурстар

Ынтымақтастық атмосферасын құру.

Миға шабуыл:

- Аллель дегеніміз не?

- Гендердің өзара әрекеттесуінің қандай түрлері бар?

- Эпизтаз дегеніміз не?

- Комплементарлық және полимерия дегенді қалай түсінесіз?

Бейнекөрсетілім көру. Топта талқылау жүргізу.

Комплементарлық туралы түсінік беру:

Тапсырма 1:

Егер с – пропигмент аллеясы пайда болмаса, пигменттің – пропигенттің түссіз ізашарының синтезін себеді. Ген Р ферменттің синтезін анықтайды, оның әсерінен пропигмент күлгін пигментке айналады. Егер аллель p-фермент синтезделмесе не байқалады?

Ақ түстермен екі сортты будандастырғанда F1 барлық күлгін гүлдер бар. F2 қандай гүлдер болады? Ата-аналар мен F1 генотиптерін жазыңыз.

Шешуі:

Ата-аналар мен ұрпақтарды талдау қорытындылары:

Егер F1 қызыл гүлдер болса, онда олардың генотипі С_Р_.

Егер F1 біркелкі болса, онда ата-аналар гомозигот және Срр мен срр генотиптері бар.

F2-да қос гетерозиготты будандастыру кезінде фенотип бойынша ыдырау күтілуде:

9/16 С_Р_-қызыл түсті,

3/16 С_рр + 3/16 ссР_ + 1/16 ССР-ақ түсті. Бөлу 9/16: 7/16

Полимерия туралы түсінік:

Тапсырма 2:

Орта мулат пен ақ мулат некесінен көптеген балалар дүниеге келді, олардың арасында 3/8 орта және ашық мулаттар мен 1/8 қара мулаттар мен ақ мулаттар бар. Ата-аналардың мүмкін генотиптері қандай?

Шешім: ұрпақта белгілердің ыдырауы, орта мулаттың дигетерозиготалық берем, өйткені гомозиготнаның басқа нұсқалары, яғни ыдырау болмайды, ашық мулатканы кез келген алуға болады, өйткені тұқым қуалаудың осы түрінде терінің түсі доминантты және рецессивті гендердің санына ғана байланысты.

Шешуі:

Жауап: ♀ Аавв или ааВв, ♂ АаВв

Бағалау критерийі:

- Комплементарлық және полимерияға байланысты есептерді дұрыс шығарады;

-Таңбалар мен символдарды дұрыс қолданады;

-Есеп жауабы тақтада көрсетіліп, өзін-өзі бағалау жүргізіледі;

Слайд 1

Комплементарлық және полимерия туралы бейнекөрсетілім:

http://www.childrenscience.ru/courses/genetics/070107.html

Жеке жұмыс.

1.Гендердің өзара әрекеттесу түрін анықтаңыз.

2.Кестені толтырыңдар:

3.Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің әр түрлі типтеріне арналған кестені толтырыңыз:

Бағалау критерийі:

- Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің типтерін біледі;

-Кестедегі бос орындарды дұрыс толтырады;

-Жұп аралық бағалау;

4.Диаграмманы толтырыңыз:

Кері байланыс

Түйіндеу:

Осылайша, "ген белгінің дамуын анықтайды" сөзі шартты түрде, өйткені геннің әрекеті басқа гендерге байланысты.

Бұдан басқа, Гендердің іс-қимылының көрінуіне қоршаған ортаның жағдайы әсер етеді.

• Бір ген бір белгіге жауап бере алады;
• Бірнеше гендердің жауап бере алады бір белгісі;
• Бір ген бірнеше белгілерге әсер етуі мүмкін.

Демек, генотип - бұл өзара әрекеттесетін гендер жүйесі.

Үйге тапсырма:

G) Гендердің өзара әрекеттесуі туралы презентация дайарлап келу;

Қосымша ақпарат

Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Үлгерімі төмен оқушыларға ұлпаларды анықтауда кіліт сөздерді ұсынамын. Ойлау қабілеті жоғары оқушыларға ұлпа құрылысының қызметіне қандай байланысы бар екенін түсіндіруді сұраймын.

• Тапсырмаларды орындауы
• Формативтік тапсырма

Сыныпта өзін ұқыпты ұстау. Ток көздерінен абай болу.

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жүзеге асырымды болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Жалпы бағалау

Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)?

1:

2:

Қандай екі мезет сабақты жақсарта алар еді (сабақ берумен оқытуды қарастырыңыз)?

1:

2:

Мен сабақтан топпен жекелеген адамдар туралы маған келесі сабаққа дайындалуға көмек беретіндей не білдім?