Пассивті тасымалдаудың маханизмі: қарапайым тасымалдау, жеңіл диффузия. Биология, 10 сынып, презентация.

Сабақ тақырыбы:

«Пассивті тасымалдау»

Қорғағыштық.

Тірек.

Шектеуші.

Жасушалар арасында байланыс орнату.

Биохимиялық реакциялардың өту орны

Тасымалдаушы.

Жасуша мен сыртқы орта арасындағы метаболизмнің реттелуі.

Рецепторлік.

Мембрана функциялары

Мембрана қасиеттері

Мембраналар таңдаулы өткізгіштік сипатына ие,

яғни белгілі бір заттарға жақсы өткізгіш

     немесе молекулаларға және басқаларға толық емес (немесе өткізбейтін

Мембрана функциялары

Заттарды тасымалдау үшін энергияны пайдалану қажеттілігіне қарай ажыратылады:

пассивті көлік - энергиясыз жүретін заттарды тасымалдау;

активті көліктік - энергия шығындарымен жүретін тасымалдау.

Пассивті тасымалдау

Активті тасымалдау

Энергиясыз жүретін заттардың тасымалдануы

Энергия шығындарымен жүретін заттардың тасымалдануы

Транспорт түрлері

Пассивті тасымалдау концентрация мен зарядтардың айырмашылығына негізделген.

Заттар әрдайым градиент концентрациясы бойымен қозғалады.

Егер молекула

зарядталса,

оның тасымалдануына

электрлік

градиент те әсер етеді.

Сондықтан электрохимиялық

градиент жайлы жиі

айтылады.

Пассивті тасымалдау

Пассивті тасымалдау

Пассивті тасымалдаудың түрлері

Липидті қабат арқылы заттардың тасымалдануы (қарапайым диффузия)

Мембраналық арналар арқылы заттарды тасымалдау

Арнайы тасымалдау протеиндері арқылы заттардың тасымалдануы (жеңіл диффузия)

Пассивті тасымалдау

Қарапайым диффузия - заттардың тікелей липидтік қабат арқылы тасымалдануы. Ол арқылы полярлық емес немесе шағын зарядталмаған полярлы молекулалардың газдары өтеді. Молекула неғұрлым аз және майда еритін болса, онда ол мембранадан тез өтеді.

Мембранадан судың тасымалдануы

Мембраналар арқылы судың диффузиясы осмос деп аталады. Су липидтік қабат арқылы өте тез өтеді. Себебі оның молекуласы кішігірім және электрлік бейтарап.

Сондай-ақ, аквапориндер - мембрана арқылы судың жылдам өтуін қамтамасыз ететін нәруыздар.

Пассивті тасымалдау

Мембраналық арналар арқылы диффузия. Зарядталған молекулалар мен иондар (Na +, K +, Ca2 +, Cl-) қарапайым диффузия арқылы липидті қабат арқылы өте алмайды, бірақ олар әртүрлі арналарды құрайтын,

арнайы арна

қалыптастыратын

ақуыздардың

болуына байланысты

мембрана арқылы

өтеді.

Пассивті тасымалдау

Жеңіл диффузия - әртүрлі молекулалардың немесе туыстас молекулалардың топтарын тасымалдауға жауапты арнайы тасымалдаушы протеиндердің көмегімен заттарды тасымалдау.

Олар берілген заттардың молекуласымен өзара әрекеттеседі және оны мембрана арқылы өткізеді.

Осылайша, қанттар, аминқышқылдар, нуклеотидтер және басқа да көптеген полярлы молекулалар жасушаға тасымалданады.