Климат біздің өмірімізге қалай әсер етеді? Дүниетану, 4 сынып, қосымша материал.

Сабаққа арналған әдістемелік ұсыныстар

•  "Синквейн" кіріспе тапсырма (топпен). "Климат" сөзіне синквейн жазу бойынша кіріспе тапсырманы орындай отырып, оқушылар тақырып бойынша барлық білімдерді жинақтай алады, оларды жаңғырта алады. Тапсырма топта орындалады, бұл оның орындалу уақытын қысқартуға мүмкіндік береді. Бұл тапсырманы орындау үшін оқушыларды топтарға бөлуге болады.
•  Мақсатты анықтау (ұжымда).Оқушылар сабақ тақырыбын анықтап, оның мақсаттарын болжайды.

3. Еске түсір (фронталь жұмыс). Оқушылар сұрақтарға жауап береді, әлем картасында климаттық аймақтарды көрсетеді. Бұл тапсырма 3 сыныпта алған білімдерін еске алуға мүмкіндік береді. Егер оқушыларда сұраққа жауап беру кезінде қиындық туса – күн сәулесінің құлау бұрышын көрсететін схеманы сызыңыз.

 4. Анықта (топпен). Оқушылар бұрынғы құрамдағы топта жұмыс істеуді жалғастырады. Субъектілік тәжірибеге сүйене отырып, оқушылар сұрақтарға жауап беріп, мысалдар келтіреді. Топ бір сұраққа жауап береді, сынып бұл жауапты онымен келісе отырып немесе өз дәлелдерін келтіре отырып бағалайды. Топтар жұмысын бағалау "Бас бармақ" әдісін қолдану арқылы жүргізіледі.

 5. Ойлан (фронтальды жұмыс). Жұмыс жаппай жүргізіледі. Оқушылар климаттың адамның шаруашылық қызметіне әсерін талқылайды. Әр оқушы өзінің дәлелдерін келтіреді, осы мәселе бойынша өз ұстанымын білдіреді. Оқушылар климаты суық аймақтарда егіншілікпен айналысу мүмкін еместігін, ал климаты жылы өңірлерде ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің жылына екі, үш өнім алуға болатынын түсінуі тиіс. Бұл тапсырма оқушылардың климаттың адамның күнделікті өміріне әсерін түсіну деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

 6. Қиындықтар дамуға көмектеседі (топпен).Келесі тапсырманы орындау үшін "көлік", "құрылыс", "ауыл шаруашылығы", "күнделікті өмір"деген сөздермен карточкаларды пайдалана отырып, оқушыларды топтарға бөлу қажет. Таңдалған карточкаға сәйкес оқушылар топтарға біріктіріледі және кестенің өз бағанын оқиды. Топтарда оқушылар климаттық жағдайлар олардың қызмет түрін жүзеге асыруды қалай қиындататынын талқылайды. Тапсырманың қорытындысы адамдардың қандай да бір жағдайларда өмір сүруге бейімділіктері, шешу тәсілдері табылған мысалдар болуы тиіс. Әр топ өз жауабын сыныпқа ұсынады. Топтар жұмысын бағалау "үш шапалақ"әдісімен жүргізіңіз. Бұл тапсырма сабақтың негізгі тапсырмасы болып табылады, сондықтан оқушыларды жалпы қорытындыға жеткізу қажет: қиындықтар адамдарды дамуға мәжбүрлейді.

 7. Байқап көр (топпен).Әр топ бір фотосуретті алады және осы жерде туризмді дамыту жобасын ұсынады. Көмек ретінде оқушылар оқулықтағы сұрақтарды пайдаланады. Жобаны таныстыру кез келген форматта жүзеге асырылады, оны оқушылар өздері ұсына алады: жоспар, сурет, сызба, мәтін. Барлық жұмыстар сыныпқа ұсынылады.

 8.«Ауа райының көңіл-күйі». Сабақтың қорытындысын шығара отырып, оқушылар өз эмоционалдық жағдайын анықтау тапсырмасын орындайды. Олар ұсынылған бір суретті таңдап, оны тақтаға бекітеді. Сурет ретінде табиғи жағдайларға байланысты шартты белгілерді ұсынуға болады: күн ашық, көшпелі бұлт, найзағай, жаңбыр. Таңдалған суреттер бойынша тақырыпты түсіну деңгейін де анықтауға болады. Сурет таңдауды жүзеге асыра отырып, оқушылар шаттық шеңберінде өз жұмыстарын өздері бағалайды.

Теориялық материал:

Жер бетінде төрт негізгі климаттық белдеу бар:

1. Полярлық (арктикалық) климаттық белдеулер

2. Қоңыржай климаттық белдеу

3. Тропикалық климаттық белдеу

4. Экваторлық климаттық белдеу

Климаттың атауы климаттық белдеуге байланысты болады. Климаттық жағдайлар өсімдіктердің, жан-жануарлар мен жәндіктердің, адамдардың тіршілігіне тікелей әсер етеді. Адамдар түрлі климат типіне бейімделіп өмір сүреді. Климаттың ерекше жағдайларына байланысты адамдардың киінуі де, тамақтануы да әртүрлі болады. Мысалы: Солтүстікте тұратын халықтар климаттың суық болғандығынабайланысты аң терісінен тігілген киім киеді. Себебі, аң терісінен тігілген киімдер жылуды жақсы сақтайды, әрі суық желден қорғайды. Мал өнімдерінен дайындалған азық-түліктерді пайдаланады. Ал оңтүстік жақта тұратын халықтар климаттың ыстықтығына

байланысты жеңіл киімдер киеді. Азық-түліктері көбінесе көкөністер мен жемістерден тұрады.Ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығының барлық салалары климат ерекшеліктерін ескереді.

Экваторлық белдеуде жыл бойы ыстық, тек жаз мезгілі үстемдік етеді. Ауасы ылғалды, күн сайын жаңбыр жауады.Ағаштар үнемі жасыл түсте. Сондықтан мұндағы ормандар ылғалды мәңгі жасыл ормандар делінеді. Мұндай ормандар Амазонка ойпатында, Африканың экваторлық белдеуінде көп.

Тропиктік климаттық белдеуде жыл бойы ыстық болады. Әсіресе жаз айлары өте ыстық. Мұндай шөлдерге Африкадағы Сахара, Арабия түбегіндегі Руб-эл-Хали шөлдері мысал болады.

Қоңыржай климаттық белдеу жыл бойы мезгілі анық байқалады. Қоңыржай ауа массасының әсерінде болады. Жылдың 4 мезгілі анық байқалады. Теңіздер мен мұхиттардан алыс-жақын орналасуына байланысты ылғалдығы әртүрлі. Біз осы климаттық белдеуде тұрамыз.

Арктикалық белдеу қысы-жазы өте суық, тек қыс мезгілі ғана үстемдік етеді. Мәңгілік қар мен мұз жауып жатыр. Күннің көзі 6-7 айлап көрінбейді. Мұны поляр түні дейді.

Жер бетіндегі халық біркелкі орналаспаған. Халықтың 70 % құрлықтың 7 % ғана тұрады. Шығыс оңтүстік жер шарында барлық халықтың 80 %-ы, ал Солтүстігінде -0,9 %.

Қазақстан қалыпты климаттық белдеудің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Географиялық тұрғыдан ендік жағынан Қазақстанның орналасуы ылғалды субтропикалық климаты бар Жерорта теңізі елдеріне және орташа континенттік климаты бар Орталық Еуропаға сәйкес келеді. Бірақ елдің құрлықтың ішінде, мұхиттардан үлкен қашықтықта орналасуы олардың жұмсартатын әсерін шамалы етеді. Және елдің күрт континенттік климатын түсіндіреді.

http://silkadv.com/ru/node/633

 Климат өсімдіктер мен жануарлардың өміріне, топырақ түзілуіне, ішкі сулардың бөлінуіне, жер бедерінің қалыптасуына, ауыл шаруашылығының дамуына үлкен әсер етеді. Бір дақылдарға көбірек жылу керек, екіншісі-ылғал көп, үшіншісі-жарық көп. Республиканың солтүстік және Орталық аудандарының климаттық жағдайлары суармалы емес егіншілікпен айналысуға мүмкіндік береді,ал оңтүстік аудандарда суармалы егіншілік дамыған.Қолайсыз климаттық құбылыстарға құрғақшылық, құрғақ жерлер, шаңды дауыл, көктайғақ, аяз жатады.

 Құрғақшылық-жауын-шашын аз және жоғары температуралы ұзақ кезең. Қазақстанның климаты тұтас алғанда құрғақшылықпен ерекшеленеді. Әсіресе жазда оңтүстікте ыстық.

  Құрғақ — ыстық тұншықтырғыш желдің пайда болуы-қатты қызған құрғақ тропикалық ауа массаларының басым болуына байланысты. Оның ұзақтығы әртүрлі табиғи аймақтарда бірдей емес. Құрғақшылық пен құрғақшылыққа қарсы күрес мақсатында қар тоқтату, орман отырғызу, суару және т. б. сияқты арнайы агротехникалық іс-шаралар жүргізіледі.

  Шаңды дауылдың пайда болуы-топырақтың немесе құмды көп мөлшерде көшіру-жел жылдамдығына және топырақ жамылғысының сипатына тікелей тәуелді болады. Шаңды дауыл, топырақ бөлшектерін үрлеп, өсімдік тамырларын жалаңаштайды және ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіреді. Қазақстанның дала аймағындағы шаңды дауылдары бар күндер саны жылына орташа есеппен 20-38 құрайды. Республиканың оңтүстігіндегі шөлдерде және Балқаш көлінің маңында шаңды дауыл 55-60 күн жалғасуда. Оңтүстік-Шығыс пен шығыста, республиканың тауларында шаңды дауыл болмайды,себебі бұл аймақтардың беті тасты және сазды.

  Қолайсыз атмосфералық құбылыстарға аяз жатады. Олар әдетте көктем соңында, күздің басында, солтүстікте кейде жаз мезгілінде арктикалық ауа массасының басып кіруі нәтижесінде байқалады. Қыста ауа температурасы күрт төмендейді (нөлден төмен), бұл топырақтың жоғарғы қабатының қатуына әкеледі. Мұздату егістіктерге, бау-бақша дақылдарына үлкен зиян келтіреді. Нәтижесінде жеміс ағаштарын қайта егу және отырғызу қажеттілігі туындайды, бұл ақша қаражаты мен еңбек ресурстарының қосымша шығындарына әкеп соғады. Аяз көбінесе Қазақстанның солтүстік және орталық аймақтарында болады. Көктайғақ-бұтақтарда, сымдарда, жерде мұздың тығыз қабатының шөгуі (5 мм). Көктайғақ негізінен аяз күндері, жаңбырдан кейін пайда болады. Әдетте көктемде және жазда республиканың оңтүстігінде.

https://moxnpn.ru/kazakhstan/55-vliyanie-klimata-na-zhizn-cheloveka-i-ego-xozyajstvennuyu-deyatelnost.html