Оттекті органикалық қосылыстар. Спирттер. Химия, 9 сынып, презентация.

ЫСТЫҚ ОРЫНДЫҚ

МҰҒАЛІМ АЙТҚАН ТЕРМИНДІ ТҮСІНДІРУ КЕРЕК.

Оттекті органикалық қосылыстар. Спирттер

Сабақтың тақырыбы

Оқу мақсаты

9.4.3.18 –оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуін білу;

9.4.3.19 –спирттердің жіктелуін білу және этанолдың қасиеттерін, алынуын, метанол мен этанолдың қолданылуын білу;

9.4.3.20 –метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін білу;

9.4.3.21-этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу.

Сабақ мақсаты

Оттекті органикалық қосылыстарды жіктеу, спирттерді жіктеу, қасиеттері мен алынуын және қолданылуын білу.

Бағалау критерийлері

• оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуін біледі;

• спирттердің жіктелуін білу және этанолдың қасиеттерін, алынуын, метанол мен этанолдың қолданылуын біледі;

• метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін біледі;

• этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын біледі.

Спирттердің жіктелуі мен гомологы

Спирттер дегеніміз – молекуласында көмірсутек радикалымен байланысқа бір немесе бірнеше функционалдық гидроксил тобы бар органикалық заттарды айтамыз. Спирттердің жалпы формуласы:

R-OH немесе Cn-H2n+1OH

СПИРТТЕР

Бір атомды

Көп атомды

CH3-OH

Метанол

CH3-CH2-OH

Этанол

СH2-CH2 CH2-CH-CH2

OH OH OH OH OH

Этиленгликоль Глицерин

Спирттер

Қаныққан

Қанықпаған

Ароматты

CH3-CH2-OH

Этил спирті

СH2=CH-OH

Винил спирті

CH2-OH

Бензил спирті

Тапсырма№1

құрамында әр түрлі көмірсутекті радикалдардың болуымен OH топтарының саны бойынша спиртті жіктеу

Тапсырма№2

Метанолдың гомологтық қатарын құр және олардың изомерлерін жазып ата.

2. Атаулары, изомері

ИЮПАК халықаралық атаулар жүйесі бойынша спирттерді көмірсутектердің атына – ол деген жұрнақ қосып атайды. Функционалдық ОН тобы байланысқан ең ұзын тізбек таңдап алынып, көміртек атомдарын гидроксил тобы жақын орналасқан жағынан бастап нөмірлейміз:

CH3

5 4 3 2 1 4 3 2 1

CH3-CH-CH-CH-CH3 CH3- C - CH - CH3

CH3 CH3 OH CH3 OH

3,4 – диметилпентанол -2 3,3 – диметилбутанол -2

Спирттердің изомері

Көміртек қаңқасының құрылысына

СH3 – CH2- CH2- CH2- OH бутанол -1

2. Көмірсутек тізбесіндегі гидроксил тобының орнына байланысты

CH3- CH2- CH2- CH – CH3 пентанол -2

ОН

3. Класаралық изомерлену

СН3- О – С2Н5 метил - этил эфирі

3. Алынуы

Көмірсутектердің галоген туындыларынан алу:

С2 Н5Br + HOH C2H5OH + HBr

2. Қанықпаған көмірсутектерді гидратациялау арқылы алу:

H2C= CH2 + H2O H+ CH3- CH2OH

3. Метанолды өнеркәсіпте алу:

СО + Н2 Р.t.кат СН3ОН

4. Этанолды көмірсуларды ашыту арқылы да алады:

С6Н12О6 ферменттер 2 С2Н5ОН + 2СО2

Глюкоза этанол

ТОПТЫҚ ЖҰМЫС

«Этанолды алудың өндірістік тұрғыдан тиімді жолы» тақырыбы бойынша екі әдісті: ферментативті ( глюкозадан) және этиленнің гидратациясын зерттеп презентация жасау.

«Екі жұлдыз бір тілек» бағалау

4. Химиялық қасиеттері

Спирттердің сілтілік және сілтілік жер мемалдармен әрекеттесуі

2С2Н5ОН + 2Na 2С 2H5ONa + H2

2. Жануы

С2Н5ОН +3О2 2 СО2+ 3Н2О

3. Спирттердің тотығу біріншілік спирттердің тотығуы:

О О

СН3 – СН2 – ОН (о) СН3 – С (о) - СН3-С

этанол -Н2О Н ОН сірке қышқылы

Екіншілік спирттің тотығуы:

СН3- СН – СН3 (О) СН3 –С – СН3

ОН -Н2О ОН

Пропанол -2 ацетон

4. Спирттердің дегидрленуі: О

СН3 – СН2 – ОН Cu T СН3 - С + Н2

Н

5. Галоген сутектерімен әрекеттесуі

С2Н5ОН + НBr 2C2H5Br + H2O

Этанол бромэтан

6. Дегидратациялану:

Н Н H2SO4 конц

Н - С - С - Н Н2С = CH2+H2O

H OH 1700 C

7 Эфирленуі: н2SO4

C 2H5OH + HOC2H5 C2H5- O- C2H5 + H2O

Этанол мен метанол қайда және қандай мақсатта қолданылады?

Қай спирттің зияны көбірек: этанол немесе метанол?Неге?

Көпатомды спирттер:этиленгликоль, глицерин, сорбиттің құрылымдық формуласын жазу.

Өзіңді тексер

Гликоль

Глицерин

ЕРІТКІШ

О

Н- С

ОН

Құмырсқа

қышқылы

О

Н- С

Н

формальдегид

СН3 ОН

Пластмсса

Отын

СН3Сl

хлорметан

Еріткіш

Көксағыз

Тамақ

өнеркәсібі

Медицинада

Бояулар

Отын

Парфюмерия

Пластмасса

C2H5OH

6. Сабақты қорыту

Заттың құрылымдық формуласын жаз.

А) пропанол - 1

Ә) 2,2 – диметилбутанол -4

Б) 2,3,4,5 – тетраметилгексантриол -1,4,6

В) 2- метилпропанол -2

2. “Тік пе қиғаш па?” Спирттерді табу

3. Өзгеріс шешу: С2Н4 С2Н5Сl C2H5OH CO2